Triển vọng hòa bình Ukraine ngày càng mong manh khi ông Trump liên tục đổi ý

Theo giới quan sát, những hỗn loạn của tuần qua đã làm suy giảm nghiêm trọng, thậm chí triệt tiêu, cơ hội vốn đã rất mong manh cho một thỏa thuận hòa bình thực chất ở Ukraine.

Khi những tuyên bố mạnh mẽ lắng xuống, châu Âu buộc phải đối mặt với cuộc chiến của hiện tại chứ không phải cuộc chiến có thể sẽ không xảy ra trong tương lai. Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định sẽ không dùng vũ lực để kiểm soát Greenland, cùng thông báo bất ngờ về một "thỏa thuận khung" có thể làm dịu bớt lo ngại về một cuộc tấn công toàn diện và sự kiểm soát của Washington với hòn đảo ở Bắc cực này. Tuy nhiên, những hệ lụy từ màn công kích châu Âu có thể sẽ chưa dừng lại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Florida, Mỹ, vào cuối tháng 12/2025. Ảnh: Reuters

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ, ngày 21/1, ông Trump hầu như không mất nhiều thời gian để đưa ra những chỉ trích sắc bén nhằm vào châu Âu, khi phát biểu trước một hội trường chật kín các quan chức châu Âu. Ông cho rằng nhiều khu vực trên lục địa này đã trở nên “thậm chí không còn nhận ra được nữa”.

“Chúng ta có thể tranh luận về điều đó, nhưng thực ra chẳng có gì để tranh luận cả. Bạn bè tôi trở về từ nhiều nơi khác nhau, tôi không muốn xúc phạm ai và họ nói rằng: 'Tôi không còn nhận ra nơi đó nữa. Và đó không phải theo nghĩa tích cực, mà là theo nghĩa rất tiêu cực'”, ông Trump nói. Sự phản đối của châu Âu đối với nỗ lực của ông Donald Trump nhằm kiểm soát Greenland, cùng sáng kiến “Hội đồng Hòa bình” do ông đề xuất, đã làm chệch hướng các kế hoạch xây dựng gói hỗ trợ kinh tế cho Ukraine thời hậu chiến, làm dấy lên lo ngại rằng sự rạn nứt ngày càng sâu trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Thỏa thuận hòa bình ngày càng mong manh

Đã từng có kỳ vọng rằng Diễn đàn Davos sẽ đưa ông Trump ngồi lại với các lãnh đạo chủ chốt của châu Âu và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, xoay quanh một thỏa thuận “thịnh vượng” trị giá 800 tỷ USD cho một Ukraine thời hậu chiến, đồng thời củng cố các bảo đảm an ninh của Mỹ dành cho Kiev. Điều đó đã không xảy ra. Trong bài phát biểu kéo dài hơn một giờ, ông Trump nhiều lần nhắc tới ông Zelensky và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron như thể họ đang ở trong khán phòng, trong khi trên thực tế cả hai đều không tham dự, bởi họ tin rằng khó có thể đạt được tiến triển thực chất nào cho hòa bình.

“Hiện tại chưa có lễ ký kết nào", một quan chức Mỹ cho biết. Một quan chức khác nói rằng châu Âu không thể đơn giản phớt lờ những hành động của Tổng thống Mỹ liên quan đến Greenland trong khi vẫn cố gắng thúc đẩy tiến triển ở các vấn đề khác gắn với ông Trump, chẳng hạn như Ukraine. Theo một quan chức thứ ba, tranh cãi xoay quanh Greenland và Hội đồng Hòa bình đã “lấn át” trọng tâm vốn được dự kiến dành cho Ukraine tại cuộc họp ở vùng Alps của Thụy Sĩ.

Theo các nguồn thạo tin, Tổng thống Donald Trump lên kế hoạch gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Davos vào 22/1. Nếu muốn kịp tham dự cuộc gặp này, ông Zelensky sẽ phải vội vã rời Kiev, trải qua một hành trình dài bằng tàu hỏa, sau đó là chuyến bay ngắn từ miền nam Ba Lan - một chuyến đi mà một nhà lãnh đạo thời chiến, đang đối mặt với khủng hoảng năng lượng và luôn là mục tiêu bị đe dọa, lẽ ra không nên phải gấp gáp như vậy.

Theo Financial Times, sáu quan chức cho biết “kế hoạch thịnh vượng” không bị gác lại vô thời hạn và vẫn có thể được ký kết vào một thời điểm muộn hơn. Phát biểu hôm 20/1, Tổng thống Volodymyr Zelensky khẳng định kế hoạch này là “rất quan trọng”. Tuy nhiên, ông đã quyết định không tới Davos trong bối cảnh Kiev vừa hứng chịu một cuộc không kích quy mô lớn, khiến nhiều khu vực của thành phố bị mất nước, mất điện và hệ thống sưởi ấm bị ảnh hưởng nghiêm trọng giữa đợt rét mùa đông. Theo hai người thân cận với tổng thống, nhà lãnh đạo Ukraine cũng lựa chọn không sang Thụy Sĩ chừng nào chưa có sự bảo đảm về một cuộc gặp thực chất với ông Trump, tại đó “kế hoạch thịnh vượng” có thể được ký kết.

Tổng thống Trump cho biết ông sẽ gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Thụy Sĩ, đồng thời nhận định rằng cả ông Zelensky và Tổng thống Nga Vladimir Putin hiện đã ở thời điểm có thể đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột. “Tôi đang làm việc với Tổng thống Zelensky và tôi nghĩ ông ấy muốn đạt được một thỏa thuận", ông Trump nói. Cuộc gặp này diễn ra cùng ngày Đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff cùng con rể của Tổng thống Trump - Jared Kushner, lên đường tới Moscow để gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Ông Trump cũng nói rằng ông đang làm việc với Tổng thống Putin, người theo lời ông là mong muốn đạt được một thỏa thuận để kết thúc cuộc xung đột đã kéo dài gần 4 năm, đồng thời cho rằng Tổng thống Zelensky cũng đã sẵn sàng đi đến một thỏa thuận. Theo ông Trump, dù cả hai nhà lãnh đạo đều từng rút khỏi các thỏa thuận trước đây, nhưng hiện nay một thỏa thuận đã ở mức “khá gần”.

“Tôi tin rằng họ đang ở thời điểm có thể ngồi lại với nhau và đạt được một thỏa thuận. Nếu không làm được điều đó thì họ thật thiếu khôn ngoan", ông Trump nói.

Theo giới quan sát, những hỗn loạn của tuần qua đã làm suy giảm nghiêm trọng, thậm chí triệt tiêu, cơ hội vốn đã rất mong manh cho một thỏa thuận hòa bình thực chất.

Ukraine đang bị ông Trump “gạt sang một bên”?

Trong bài phát biểu tại Davos, Thụy Sĩ ngày 21/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tỏ thái độ gạt Ukraine sang một bên khi nói rằng giữa Mỹ và châu Âu có “một đại dương lớn và tuyệt đẹp” ngăn cách và rằng Mỹ “không liên quan gì” tới vấn đề Ukraine.

“Tôi đang nói về NATO cũng như châu Âu. Họ phải lo cho Ukraine. Chúng tôi thì không. Nước Mỹ ở rất xa. Chúng tôi có một đại dương lớn và tuyệt đẹp ngăn cách. Chúng tôi không liên quan gì tới chuyện đó”, ông Trump nói.

Trong những tháng gần đây, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã thấy rõ nhu cầu phải duy trì tiến trình hòa bình nhằm thúc đẩy các dự thảo văn kiện hiện có, qua đó thể hiện rằng Ukraine là bên linh hoạt, thiện chí và thực sự mong muốn đạt được kết quả với Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff. Phiên bản mới nhất của thỏa thuận, được phác thảo vào cuối tháng 12, vẫn để ngỏ một số vấn đề then chốt, cho thấy bất kỳ nền hòa bình nào đạt được nhiều khả năng vẫn giữ nguyên tiền tuyến như hiện tại, trong khi bất kỳ nhượng bộ hoặc sự trao đổi lãnh thổ nào, dù là nhỏ đều phải đưa ra trưng cầu ý dân tại Ukraine. Một số khu vực Donbass hiện do Ukraine kiểm soát có thể được chuyển thành các “đặc khu kinh tế”. Tuy nhiên, ngoài những vấn đề về lãnh thổ đó, ông Zelensky cho biết đề xuất chia sẻ quyền kiểm soát Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia theo mô hình ba bên, gồm Mỹ, Nga và Ukraine vẫn là một trở ngại lớn.

Dẫu vậy, sự hỗn loạn cũng có thể phát huy tác dụng theo cả hai chiều. Những thỏa thuận mà ông Trump tìm kiếm tại Ukraine đòi hỏi Kiev phải tin rằng các nhượng bộ của mình sẽ không khiến đất nước rơi vào thế yếu trong những tháng tiếp theo. Tương tự, châu Âu cần cảm thấy rằng việc dựa vào Washington với vai trò trung gian và bảo đảm an ninh thực sự mang lại lợi ích cho họ. Các lựa chọn của châu Âu nếu không có Mỹ đều u ám và đầy gánh nặng. Tuy nhiên, Ukraine đã vượt qua những kinh hoàng của năm ngoái và các tuyến phòng thủ của họ không sụp đổ. Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu đã không gặp ông Trump tại Davos - một dấu hiệu cho thấy mức độ chịu đựng của châu Âu không phải là vô hạn. Tương tự, nhiệm kỳ của ông Trump cũng không kéo dài mãi mãi và các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể làm chậm lại làn sóng quyền lực gần như không bị kiềm chế của Nhà Trắng.

Vĩ đại nhưng đơn độc?

Theo giới quan sát, nước Mỹ dưới thời ông Trump cần các đồng minh. Thế nhưng hiện nay, Washington lại đang đe dọa sử dụng sức mạnh quân sự với phần lớn Tây Bán Cầu, đồng thời chỉ trích gay gắt châu Âu. Một số nhà phân tích cho rằng, cần phải hiểu rõ: “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” không đồng nghĩa với việc “làm nước Mỹ vĩ đại nhưng đơn độc”.

Tiến triển hướng tới một thỏa thuận về Ukraine tại Davos vẫn chưa bị loại trừ. Tuy nhiên, liên minh ủng hộ Ukraine có lẽ vừa trải qua tuần lễ bất ổn nhất kể từ khi chiến sự nổ ra, khi chứng kiến nhà lãnh đạo Mỹ thay vì tìm kiếm một thỏa thuận cho xung đột thì lại tập trung vào kế hoạch sở hữu Greenland với lợi ích kinh tế và chiến lược hạn chế.

Tổng thống Mỹ đã đe dọa áp thuế đối với 8 đồng minh NATO ở châu Âu, sau khi các nước này quyết định điều quân tới đảo Greenland thuộc Bắc Cực của Đan Mạch để tham gia một cuộc tập trận quân sự. Động thái này đã kích hoạt điều mà các quan chức châu Âu mô tả là cuộc khủng hoảng xuyên Đại Tây Dương nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

“Bầu không khí đã thay đổi”, một nhà ngoại giao cấp cao của EU nhận định, khi đề cập đến cuộc khủng hoảng Greenland - sự kiện đã khiến khối này cam kết sẽ có biện pháp đáp trả nếu ông Trump thực hiện lời đe dọa của mình. “Ông ấy đã vượt qua một lằn ranh và chúng tôi không thể coi như mọi việc vẫn diễn ra như bình thường”.