Dòng tiền ngủ yên hàng thập kỷ của Nhật Bản bắt đầu 'thức giấc'

Làn sóng mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng lên mức kỷ lục đang báo hiệu sự thay đổi trong thói quen nắm giữ tiền mặt của các hộ gia đình, mở ra khả năng dịch chuyển dòng tiền tiết kiệm trị giá 7.000 tỷ USD sau nhiều thập kỷ gần như nằm im trong hệ thống ngân hàng.

Dòng tiền tiết kiệm Nhật Bản bắt đầu dịch chuyển

Làn sóng mua trái phiếu chính phủ của các hộ gia đình Nhật Bản đang làm dấy lên khả năng xảy ra một sự dịch chuyển mang tính lịch sử đối với một trong những nguồn tiền gửi ngân hàng lớn nhất và thận trọng nhất thế giới.

Lượng mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 5 năm dành cho nhà đầu tư cá nhân, đã tăng lên mức chưa từng có tiền lệ. Diễn biến này xảy ra ngay sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tuyên bố hồi tháng trước rằng cuộc chiến chống giảm phát kéo dài nhiều thập kỷ cuối cùng đã giành được thắng lợi, củng cố kỳ vọng của người tiết kiệm Nhật Bản rằng mặt bằng giá cả tăng lên sẽ trở thành xu hướng lâu dài.

Các hộ gia đình Nhật Bản hiện nắm giữ khoảng 7.000 tỷ USD tiền mặt, phần lớn được gửi trong các tài khoản ngân hàng với mức lãi suất rất thấp. Từ lâu, lượng tiền khổng lồ này được xem là một yếu tố tiềm ẩn nguy cơ gây ra những biến động lớn đối với hệ thống ngân hàng và thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản nếu dòng tiền bắt đầu dịch chuyển đáng kể sang các kênh đầu tư khác.

Khả năng về một sự thay đổi như vậy đang trở nên rõ nét hơn sau khi lượng mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản dành cho nhà đầu tư cá nhân trong tháng 11 lập kỷ lục. Đây là loại trái phiếu có kỳ hạn 3 năm, 5 năm và 10 năm, được phát hành thành các đơn vị nhỏ, với mệnh giá 10.000 yên (63 USD), nhằm tạo điều kiện cho công chúng tham gia đầu tư, theo các nhà phân tích.

Các nhà đầu tư cá nhân Nhật Bản ồ ạt đổ xô mua trái phiếu chính phủ (Ảnh: Yuichi Yamazaki/AFP/Getty Images)

Diễn biến này phản ánh quá trình bình thường hóa của nền kinh tế Nhật Bản sau nhiều thập kỷ giảm phát, chính sách tiền tệ siêu nới lỏng và thói quen để tiền nhàn rỗi trong tài khoản ngân hàng với mức sinh lời gần như bằng không.

Trái phiếu chính phủ Nhật Bản dành cho nhà đầu tư cá nhân từng thu hút sự quan tâm lớn khi được phát hành lần đầu vào năm 2003. Tuy nhiên, sức hấp dẫn của loại tài sản này suy giảm trong giai đoạn BoJ duy trì lãi suất cực thấp kéo dài. Trong năm qua, lượng mua đã tăng đều đặn và kể từ tháng 7 duy trì ở mức khoảng 1.000 tỷ yên mỗi tháng.

Lượng phát hành trái phiếu chính phủ Nhật Bản dành cho nhà đầu tư cá nhân trong tháng 11, phản ánh các đơn đặt mua vào cuối tháng 10, đã tăng gấp đôi so với tháng trước, lên 2.030 tỷ yên (12,6 tỷ USD). Nguyên nhân là lãi suất chào bán đối với cả trái phiếu kỳ hạn 3 năm và 5 năm đều lần đầu tiên vượt ngưỡng 2%.

Theo các nhà phân tích tại Société Générale, lượng phát hành hiện cao hơn gấp đôi so với mức dự báo 5.900 tỷ yên của Bộ Tài chính Nhật Bản cho năm tài chính kết thúc vào tháng 3 tới. Ngay cả trong kịch bản thận trọng, con số này cũng có thể được điều chỉnh tăng lên 13.000 tỷ yên trong năm tài chính tiếp theo.

Các nhà phân tích tại Morgan Stanley UFJ nhận định, nếu lợi suất duy trì quanh mức hiện tại, lượng trái phiếu chính phủ Nhật Bản do các hộ gia đình nắm giữ có thể tăng lên 50.000 tỷ yên vào năm 2030, so với khoảng 20.000 tỷ yên hiện nay. Dù vậy, trái phiếu chính phủ dành cho nhà đầu tư cá nhân hiện chỉ chiếm chưa đến 2% tổng thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản.

Lãi suất đảo chiều, thói quen tài chính thay đổi

Ông Stephen Spratt, chiến lược gia trái phiếu tại Société Générale, cho rằng nếu được duy trì, làn sóng mua trái phiếu hiện nay có thể tạo ra “một sự thay đổi lịch sử rất lớn”.

“Chính phủ Nhật Bản từ lâu đã muốn thu hút nhiều tiền hơn từ các nhà đầu tư cá nhân vào trái phiếu chính phủ, qua đó hình thành một nhóm người nắm giữ trái phiếu ổn định với quy mô lớn hơn. Chúng tôi cho rằng phần lớn dòng tiền đổ vào trái phiếu chính phủ dành cho nhà đầu tư cá nhân hiện nay là tiền mặt được chuyển từ các khoản tiền gửi ngân hàng sang loại tài sản có lợi suất cao hơn, ông Stephen nói.

Ông Spratt nhận định đà gia tăng mua trái phiếu của nhà đầu tư cá nhân diễn ra vào thời điểm thuận lợi đối với chính phủ Nhật Bản. Nước này đang lên kế hoạch giảm thuế tiêu thụ đối với thực phẩm từ 8% xuống 1% trong thời gian hai năm, bắt đầu từ tháng 4/2027.

Theo ông, việc cắt giảm thuế dự kiến khiến nguồn thu ngân sách của chính phủ giảm khoảng 10.000 tỷ yên trong hai năm. Khoản thất thu này có thể được bù đắp nếu hoạt động mua trái phiếu chính phủ dành cho nhà đầu tư cá nhân tiếp tục duy trì ở mức cao.

Khoảng 2/3 lượng trái phiếu được các nhà đầu tư cá nhân mua trong đợt tăng đột biến gần đây tập trung vào loại trái phiếu lãi suất cố định kỳ hạn 5 năm, với lợi suất 2,39%.

Bộ Tài chính Nhật Bản đã đẩy mạnh quảng bá loại trái phiếu này, nhấn mạnh khả năng bảo toàn vốn gốc và mức độ an toàn của công cụ nợ do chính phủ phát hành. Tuy nhiên, các ngân hàng Nhật Bản lại không mặn mà với việc giới thiệu sản phẩm này cho khách hàng, bởi trái phiếu chính phủ đang trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với các khoản tiền gửi có kỳ hạn truyền thống.

Theo các nhà phân tích, tuyên bố hồi tháng 10 của BoJ rằng lạm phát cơ bản tại Nhật Bản đã đạt mục tiêu 2% đã thuyết phục nhiều hộ gia đình rằng lãi suất điều hành có thể sẽ không tăng thêm quá nhiều trong thời gian tới.

Nhiều nhà kinh tế dự báo BoJ sẽ nâng lãi suất lên 1,5% trong tháng 12, sau đó thực hiện thêm hai đợt tăng lãi suất trong năm tới, đưa mức lãi suất lên đỉnh 2%.

Theo Financial Times