Nhân sự Đại hội XIV: Cần đội ngũ cán bộ dám bước ra khỏi "vùng an toàn" để xoay chuyển vận mệnh dân tộc

Chia sẻ kỳ vọng về nhân sự Đại hội XIV, GS.TSKH Phan Xuân Sơn nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về một đội ngũ cán bộ có Tâm - Trí - Tầm - Tài. Đó phải là những người dám bước ra khỏi "vùng an toàn", không màng "vinh thân phì gia" hay lợi ích nhóm, đủ bản lĩnh để chèo lái đất nước bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".

Trong không khí chuẩn bị cho Đại hội XIV - dấu mốc lịch sử khởi đầu "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", phóng viên Dân Việt đã có cuộc trao đổi với GS.TSKH Phan Xuân Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

Từ góc nhìn lý luận và thực tiễn, Giáo sư đã làm rõ những yêu cầu cấp bách về cuộc cách mạng trong tư duy, đột phá thể chế và công tác cán bộ, nhằm đưa đất nước bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình, hiện thực hóa khát vọng thịnh vượng vào năm 2045.

GS.TSKH Phan Xuân Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Ảnh: Quang Vinh

Thời điểm "hội tụ" cho bước tiến lớn của dân tộc

Thưa Giáo sư, tình hình thế giới và trong nước đang có những thuận lợi, khó khăn, thách thức nào cho giai đoạn tới? Tình hình thực tế này đang đặt ra những yêu cầu nào đối với Đại hội XIV của Đảng?

- Đây không chỉ là một kỳ Đại hội thông thường, mà là dấu mốc khởi đầu cho một "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới vừa mở ra cơ hội "đi tắt đón đầu" nhờ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, vừa đầy rẫy biến động khó lường do cạnh tranh chiến lược và các thách thức an ninh phi truyền thống.

Trong nước, sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã tích lũy được cơ đồ và vị thế quốc tế chưa từng có, sẵn sàng cho những bước tiến lớn. Tuy nhiên, chúng ta cũng đang đối mặt với những thách thức gay gắt như nguy cơ bẫy thu nhập trung bình, các điểm nghẽn về hạ tầng, nhân lực và năng suất lao động thấp, không tương ứng với tốc độ tăng trưởng kinh tế...

Từ thực tế đó, những yêu cầu đối với Đại hội XIV của Đảng là rất lớn. Đại hội XIV không chỉ tổng kết một nhiệm kỳ Đại hội XIII mà còn phải đưa ra lời giải cho bài toán phát triển dài hạn đến năm 2030, kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, và tầm nhìn 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước.

Về tư duy và tầm nhìn chiến lược, ngoài hoàn thiện, phát triển những quan điểm mà Đại hội XIII đã nêu ra, Đại hội cần tạo ra một bước ngoặt về lý luận, xác định rõ con đường phát triển đất nước trong "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Cần khơi dậy mạnh mẽ tinh thần tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh; xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu, là "chìa khóa" để bứt phá trong phát triển và tăng năng suất lao động; đồng thời xác định chất lượng, năng lực mới của đội ngũ cán bộ các cấp nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ phát triển mới.

Về yêu cầu đột phá thể chế, như Tổng Bí thư đã nhấn mạnh gần đây, thể chế phải là "động lực" chứ không phải "điểm nghẽn". Đại hội XIV cần hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, minh bạch; cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng và Nhà nước; xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, tạo hành lang an toàn cho cán bộ "dám nghĩ, dám làm".

Hội nghị Trung ương thứ 15 Khóa XIII của Đảng. Ảnh: Phạm Thắng

Về công tác cán bộ, đây là yêu cầu "then chốt của then chốt" để hiện thực hóa các nghị quyết. Cần lựa chọn đội ngũ lãnh đạo vừa có "Tâm" - yêu nước, thương dân, trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; có "Trí" - nắm vững tri thức mới của dân tộc và nhân loại; có "Tầm" - có tư duy chiến lược, nhìn xa, trông rộng; và có "Tài" - dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, có năng lực hành động, giỏi tổ chức thực hiện. Phải kiên quyết loại bỏ những người có biểu hiện tham vọng quyền lực, cơ hội chính trị hoặc làm việc cầm chừng, né tránh trách nhiệm. Cơ cấu cán bộ phải đảm bảo tính kế thừa, trẻ hóa và có sự tham gia của những chuyên gia xuất sắc.

Về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, cần tiếp tục đẩy mạnh chỉnh đốn Đảng, gắn phòng chống tham nhũng với phòng chống lãng phí, coi lãng phí là một vấn đề nghiêm trọng ngang tham nhũng. Đồng thời đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu lực và hiệu quả, đẩy mạnh chuyển đổi số.

Tóm lại, Đại hội XIV chính là thời điểm "hội tụ" các điều kiện cần và đủ để Việt Nam thực hiện cú nhảy vọt về chất. Nếu nhiệm kỳ Đại hội giải quyết tốt bài toán về tư duy, thể chế và nhân sự, chúng ta hoàn toàn có thể đạt được mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào giữa thế kỷ này.

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú chủ trì tổng duyệt công tác phục vụ Đại hội Đảng, ngày 14/1. Ảnh: TTXVN

Sự chuyển giao thế hệ cán bộ mang tính chiến lược

Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã thống nhất xác định thời điểm bắt đầu kỷ nguyên mới là Đại hội XIV của Đảng, thời điểm chúng ta hoàn thành xuất sắc công cuộc đổi mới sau 40 năm lao động, sáng tạo bền bỉ và đạt được những thành tựu vĩ đại. Như vậy, Đại hội XIV có ý nghĩa, vai trò như thế nào đối với giai đoạn phát triển mới của đất nước, thưa Giáo sư?

- Đại hội XIV mở ra một kỷ nguyên mới, nếu nói một cách hình ảnh, thì đất nước ví như một con tàu đã được chỉnh trang, nâng cấp, làm mới và nạp đủ nhiên liệu, với một đội ngũ thuỷ thủ mới sẵn sàng nhổ neo ra biển lớn. Nếu coi hành trình phát triển của dân tộc là một cuộc chạy tiếp sức, thì Đại hội XIV chính là thời điểm trao gậy để bước vào chặng nước rút quyết định. Ý nghĩa của Đại hội XIV không chỉ dừng lại ở một kỳ đại hội nhiệm kỳ 5 năm (2026-2031), mà mang tầm vóc lịch sử với 4 ý nghĩa đặc biệt.

Thứ nhất, đây là dấu mốc khởi đầu "Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Đây là ý nghĩa quan trọng nhất, được lãnh đạo cao nhất của Đảng nhấn mạnh gần đây. Đại hội XIV được xác định là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, nơi Việt Nam không còn chỉ dừng lại ở mức "vượt qua khó khăn" hay "giữ vững ổn định", mà phải "vươn mình" để trở thành quốc gia phát triển. Nó thay đổi trạng thái, tâm thế từ phòng ngự, ổn định, tồn tại, an toàn sang chủ động bứt phá và tăng tốc.

Thứ hai, Đại hội là điểm hội tụ của các mốc son lịch sử, giai đoạn chuyển giao 100 năm. Đại hội XIV nằm ở vị trí "bản lề" cực kỳ quan trọng trong sơ đồ thời gian phát triển của đất nước. Một mặt, nó là bước chuẩn bị trực tiếp để hoàn thành mục tiêu 100 năm thành lập Đảng vào năm 2030, trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Mặt khác, nó tạo tiền đề vững chắc hướng tới 100 năm thành lập nước vào năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thứ ba, đây là cuộc cách mạng toàn diện về tư duy, thể chế và tổ chức. Về tư duy, chúng ta không thể áp dụng phương pháp của giai đoạn trước cho bối cảnh mới. Nhà nước cần chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, không làm thay thị trường; xác định kinh tế tư nhân và khoa học - công nghệ là những động lực quan trọng nhất. Về thể chế, trọng tâm là tháo gỡ các "nút thắt" pháp lý, chuyển tư duy xây dựng pháp luật từ quản lý sang kiến tạo phát triển. Đặc biệt về tổ chức, Đại hội thể hiện quyết tâm tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị ở mức độ sâu rộng nhất từ Trung ương đến cơ sở nhằm nâng cao hiệu lực, giảm chi thường xuyên để dồn lực cho đầu tư. Đồng thời, công tác phòng chống lãng phí được nâng tầm ngang hàng với phòng chống tham nhũng, coi đây là nguồn lực thiết yếu để đưa dân tộc vươn mình.

Thứ tư, đó là sự chuyển giao thế hệ cán bộ mang tính chiến lược. Đại hội XIV sẽ là nơi lựa chọn đội ngũ lãnh đạo cho một giai đoạn mới với những yêu cầu hoàn toàn khác trước. Đội ngũ cán bộ này phải có đủ trình độ để quản trị quốc gia trong môi trường kinh tế số và trí tuệ nhân tạo, phải là những người có tư duy toàn cầu nhưng mang đậm bản sắc văn hóa và bản lĩnh chính trị Việt Nam. Đây là sự chuyển giao để đảm bảo tính kế thừa liên tục và sức trẻ cho hệ thống chính trị.

Nếu Đại hội VI năm 1986 là Đại hội của Đổi mới để cứu đất nước khỏi khủng hoảng, thì Đại hội XIV năm 2026 được kỳ vọng là Đại hội của Vươn mình để đưa Việt Nam đứng vào hàng ngũ các cường quốc năm châu.

Đại hội XIV diễn ra trong 7 ngày, từ 19/1 đến ngày 25/1/2026 tại Hà Nội với 1.586 Đại biểu tham dự, đại diện cho hơn 5 triệu đảng viên. Ảnh: Dân Việt

Theo kế hoạch, Đại hội XIV của Đảng ta sẽ diễn ra từ ngày 19 - 25/1 tới đây. Giáo sư có những mong muốn, kỳ vọng nào đối với Đại hội XIV của Đảng?

- Chỉ còn vài ngày nữa sự kiện chính trị trọng đại nhất của đất nước sẽ chính thức diễn ra. Với tư cách là một công dân của đất nước, một đảng viên của Đảng và là một người nghiên cứu chính trị, tôi rất phấn khởi, tin tưởng vào sự chuẩn bị chu đáo của Đảng và sự thành công của Đại hội.

Trước hết, tôi kỳ vọng vào sự đột phá thực chất về thể chế. Tôi mong muốn Đại hội XIV sẽ là "ngòi nổ" tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn về thể chế. Thể chế không chỉ đóng vai trò là khung "quản lý" mà phải thực sự là "bà đỡ" cho sự sáng tạo, đặc biệt là trong khu vực kinh tế tư nhân và các ngành công nghệ mới như bán dẫn, AI.

Thứ hai là việc lựa chọn được đội ngũ cán bộ vừa Hồng, vừa Chuyên, có Tâm, có Trí, có Tầm, có Tài. Đặc biệt là những người dám dấn thân, dám chịu trách nhiệm, những người dám bước ra khỏi vùng an toàn để xoay chuyển vận mệnh dân tộc; không phải là những người chỉ lo "vinh thân phì gia", lo cho "lợi ích nhóm". Mong rằng bộ máy mới sẽ hội tụ được những trí tuệ xuất sắc nhất, bản lĩnh nhất để dẫn dắt "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".

Thứ ba là sự chú trọng đến "Chỉ số văn minh của đất nước" và "Chỉ số hạnh phúc" của nhân dân. Tôi kỳ vọng các chủ trương của Đảng sẽ xây dựng Đảng ta thực sự là "Đạo đức, là Văn minh". Đảng sẽ tiên phong dẫn dắt dân tộc bước lên đỉnh cao của nền văn hóa Việt Nam hàng ngàn năm văn hiến, kết tinh được những thành tựu văn minh nhân loại, hội nhập với nền văn minh thế giới. Bên cạnh các con số tăng trưởng GDP và những công trình to lớn, tôi kỳ vọng Đại hội XIV là Đại hội của một Đảng thực thi nhân nghĩa, sẽ đưa ra những quyết sách mạnh mẽ, thực chất và nhân văn hơn về an sinh xã hội, về bảo vệ sức khỏe cộng đồng, về bảo vệ môi trường và giáo dục tiến bộ. Sự thịnh vượng của một dân tộc phải được đo bằng sự an lòng và hạnh phúc trong mỗi nếp nhà. Như cụ Nguyễn Trãi đã từng nói: "Việc nhân nghĩa cốt ở an dân".

Cuối cùng là việc khẳng định vị thế Việt Nam trên bản đồ trí tuệ toàn cầu. Mong rằng Đại hội sẽ xác lập một lộ trình rõ ràng để Việt Nam không chỉ là nơi "gia công" mà trở thành một "trung tâm đổi mới sáng tạo" của khu vực, dựa trên nền tảng tri thức, sản phẩm trí tuệ của con người Việt Nam.

Xin cảm ơn Giáo sư!