Tiếng chuông cảnh báo từ châu Âu
Ngay trước trận chung kết giữa Tây Ban Nha và Argentina tại East Rutherford, Hội đồng châu Âu, tổ chức liên chính phủ về nhân quyền gồm 46 quốc gia thành viên, công khai đặt dấu hỏi về tính liêm chính của World Cup 2026. Tổng thư ký Alain Berset đồng thời kêu gọi FIFA xây dựng một khung bảo vệ chặt chẽ hơn cho World Cup 2030, giải đấu dự kiến diễn ra chủ yếu tại Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Maroc.
Trong thông điệp gửi FIFA, Berset cảnh báo: “Cuộc khủng hoảng tiếp theo đã bắt đầu. Nó mang 2 cái tên: tiền và quyền lực”. Theo ông, những tranh cãi tại World Cup 2026 cho thấy niềm tin vào sự công bằng của bóng đá có thể bị xói mòn nếu luật lệ chịu tác động từ sức ép chính trị và lợi ích thương mại.
Áp lực chính trị và án phạt bị bẻ cong
Trọng tâm trong thông điệp của Berset là việc FIFA hoãn thi hành án treo giò tự động 1 trận đối với tiền đạo Folarin Balogun của đội tuyển Mỹ. Quyết định này giúp anh đủ điều kiện ra sân trong trận gặp Bỉ ở vòng 16 đội.
Balogun trước đó nhận thẻ đỏ trong chiến thắng 2-0 trước Bosnia và Herzegovina. Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi cho Chủ tịch FIFA Gianni Infantino và đề nghị xem xét lại tình huống, FIFA quyết định đặt việc thi hành án treo giò vào thời gian thử thách 1 năm theo Điều 27 của Bộ luật Kỷ luật. Chiếc thẻ đỏ không bị hủy, nhưng Balogun vẫn được phép thi đấu ở trận kế tiếp.
UEFA phản ứng gay gắt, tuyên bố FIFA đã “vượt qua lằn ranh đỏ”. Cơ quan quản lý bóng đá châu Âu nhấn mạnh án treo giò tối thiểu 1 trận sau thẻ đỏ là quy định tự động, không phải lựa chọn tùy nghi. UEFA cho rằng việc tạo ngoại lệ ngay giữa giải đấu có thể làm tổn hại tính toàn vẹn và độ tin cậy của World Cup.
Berset không trực tiếp kết luận cuộc gọi của Trump quyết định phán quyết, nhưng nhấn mạnh rằng án phạt đã được hoãn sau khi một nguyên thủ quốc gia liên hệ với người đứng đầu FIFA. Theo ông, khi luật lệ bị uốn cong dưới sức ép, mọi kết quả đều có nguy cơ bị nghi ngờ.
Cửa ngõ mới cho gian lận từ thị trường dự đoán
Berset cũng bày tỏ lo ngại về thỏa thuận nhiều năm giữa FIFA và ADI Predictstreet, công ty được lựa chọn làm đối tác thị trường dự đoán chính thức đầu tiên của World Cup 2026. Giá trị hợp đồng không được 2 bên công bố, nhưng được một số nguồn trong ngành ước tính khoảng 150 triệu USD.
ADI Predictstreet là một nền tảng mới được hậu thuẫn bởi hệ sinh thái đầu tư tại Abu Dhabi. Công ty gần như chưa được biết đến trước khi thỏa thuận được công bố ngày 2/4/2026. Tài khoản mạng xã hội của doanh nghiệp mới bắt đầu hoạt động khoảng 1 tuần trước thông báo của FIFA, trong khi nền tảng giao dịch chỉ chính thức đi vào hoạt động vào ngày 8/6, ngay trước khi World Cup khởi tranh.
Theo Berset, hoạt động dự đoán đã vượt ra ngoài kết quả chung cuộc để hướng đến từng đường chuyền, thẻ phạt, phạt góc hoặc những khoảnh khắc mà một cầu thủ có thể chủ động tạo ra mà không làm thay đổi tỷ số. Điều này có thể tạo ra động cơ thao túng các sự kiện nhỏ trong trận đấu và mở thêm “cánh cửa cho gian lận”.
FIFA khẳng định các biện pháp bảo vệ sẽ được áp dụng nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và an toàn cho người tham gia. Tuy nhiên, việc một nền tảng thị trường dự đoán xuất hiện với tư cách đối tác chính thức ngay bên trong hệ sinh thái World Cup vẫn làm dấy lên tranh luận về ranh giới giữa tương tác thương mại và cá cược thể thao.
Từ cam kết chung đến lời đề nghị đối thoại
Hội đồng châu Âu và FIFA đã ký biên bản ghi nhớ vào năm 2018 nhằm tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như nhân quyền, quản trị tốt, liêm chính, phòng chống phân biệt đối xử và thao túng trận đấu. Khi đó, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino khẳng định 2 tổ chức chia sẻ các giá trị gồm minh bạch, trách nhiệm giải trình, liêm chính, an toàn trong thể thao và tôn trọng nhân quyền.
Berset nhắc lại nền tảng hợp tác này để đề xuất một bước đi cụ thể: mở ngay một cuộc đối thoại làm việc nhằm xây dựng khung bảo vệ liêm chính cho World Cup 2030.
Giải đấu năm 2030 sẽ được tổ chức chủ yếu tại Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Maroc. Argentina, Paraguay và Uruguay mỗi nước đăng cai 1 trận mở màn để kỷ niệm 100 năm kỳ World Cup đầu tiên được tổ chức tại Uruguay năm 1930.
World Cup mở rộng và những vết nứt hiện hữu
Trong thông điệp của mình, Berset liệt kê hàng loạt dấu hiệu đáng lo tại kỳ World Cup có 48 đội và 104 trận: án phạt bị hoãn dưới sức ép, uy quyền của trọng tài bị thách thức, cầu thủ phải chịu những lời lẽ phân biệt chủng tộc, trong đó có phát ngôn từ các quan chức dân cử, còn hoạt động dự đoán len lỏi đến từng đường chuyền, thẻ phạt và quả phạt góc.
Theo Tổng thư ký Hội đồng châu Âu, lễ hội bóng đá có thể khép lại sau trận chung kết, nhưng những câu hỏi về tiền bạc, quyền lực và tính công bằng sẽ không biến mất. Đó là lý do ông muốn cuộc đối thoại với FIFA bắt đầu ngay từ bây giờ, trước khi các vết nứt hiện tại trở thành một cuộc khủng hoảng lớn hơn tại World Cup 2030.