ADB cảnh báo kịch bản tồi tệ nhất nếu xung đột Trung Đông kéo dài, giá dầu lên 155 và kinh tế châu Á bị đòn nặng

ADB cảnh báo nếu xung đột Trung Đông kéo dài tới đầu năm 2027, khi đó giá dầu có thể lên tới 155 USD/thùng và khu vực châu Á đang phát triển có thể rơi vào cú sốc kép: Tăng trưởng giảm mạnh, lạm phát bùng lên và áp lực năng lượng lan rộng. Kịch bản xấu nhất cho thấy khu vực không chỉ đối mặt biến động dầu mỏ, mà cả một phép thử vĩ mô khắc nghiệt.

Cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông có thể không chỉ làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu, mà còn đẩy các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương vào một thế khó mới: tăng trưởng suy yếu trong khi lạm phát tăng mạnh. Theo nghiên cứu mới của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), trong kịch bản xấu nhất, tăng trưởng kinh tế của khu vực có thể giảm tới 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026–2027, còn lạm phát có thể tăng thêm 3,2 điểm phần trăm.

Điểm đặc biệt trong cảnh báo lần này là ADB không chỉ nhìn cú sốc Trung Đông như một biến số của giá dầu. Tổ chức này cho rằng tác động sẽ lan rộng hơn nhiều, thông qua ba kênh chính: giá năng lượng leo thang, chuỗi cung ứng và thương mại bị gián đoạn, cùng với các điều kiện tài chính toàn cầu bị thắt chặt. Ngoài ra, du lịch và kiều hối, hai nguồn lực quan trọng đối với nhiều nền kinh tế trong khu vực, cũng có thể chịu ảnh hưởng đáng kể.

ADB xây dựng ba kịch bản rủi ro, và khác biệt lớn nhất nằm ở thời gian gián đoạn kéo dài bao lâu. Nếu xung đột chỉ gây gián đoạn ngắn hạn và kéo dài đến cuối tháng 6/2026, giá dầu được giả định tăng lên mức trung bình 105 USD/thùng trong quý rồi quay về mức trước xung đột từ quý III/2026. Trong trường hợp đó, GDP của khu vực giảm 0,3 điểm phần trăm, còn lạm phát tăng 0,6 điểm phần trăm.

Nếu gián đoạn kéo dài đến cuối tháng 9/2026, áp lực sẽ mạnh hơn đáng kể. ADB giả định giá dầu có thể tăng lên 130 USD trong quý II và 120 USD trong quý III/2026, trước khi hạ nhiệt vào quý IV. Khi đó, tăng trưởng GDP của khu vực sẽ giảm 0,7 điểm phần trăm, trong khi lạm phát tăng 1,2 điểm phần trăm.

Ba kịch bản rủi ro từ cú sốc Trung Đông

Nhưng đáng lo nhất là kịch bản gián đoạn nghiêm trọng kéo dài đến cuối tháng 2/2027. Trong trường hợp này, giá dầu có thể vọt lên trên 155 USD trong quý II/2026, sau đó chỉ giảm chậm về quanh 140 USD trong giai đoạn từ quý III/2026 đến quý I/2027 rồi mới trở lại mặt bằng cũ. Giá khí đốt khi đó cũng sẽ tăng mạnh, tiệm cận các mức từng xuất hiện sau khi Nga đưa quân vào Ukraine. Đây là kịch bản khiến khu vực chịu cú sốc nặng nề nhất: tăng trưởng giảm 1,3 điểm phần trăm và lạm phát tăng 3,2 điểm phần trăm.

ADB lưu ý rằng tác động tiêu cực sẽ không phân bổ đồng đều. Đông Nam Á và khu vực Thái Bình Dương được dự báo là nơi chịu tổn thương lớn nhất về tăng trưởng, trong khi Nam Á có thể đối mặt với mức tăng lạm phát cao nhất. Điều đó cho thấy cú sốc năng lượng, nếu kéo dài, sẽ không chỉ là câu chuyện chi phí đầu vào tăng lên, mà còn là một phép thử về khả năng điều hành chính sách trong bối cảnh mỗi nền kinh tế có mức độ phụ thuộc năng lượng, cấu trúc thương mại và dư địa chính sách rất khác nhau.

Trong kịch bản xấu nhất ADB đưa ra, giá dầu có thể lên đến 155 USD vào năm 2027. Ảnh minh họa AI

Ông Albert Park, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB, cảnh báo rằng gián đoạn năng lượng kéo dài có thể buộc các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương phải đối mặt với một sự đánh đổi khó khăn: chấp nhận tăng trưởng yếu hơn hay chấp nhận lạm phát cao hơn. Theo ông, các chính phủ cần tập trung vào việc kiềm chế căng thẳng trên thị trường và bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương nhất, đồng thời triển khai các chính sách giúp tăng sức chống chịu trong dài hạn.

Một điểm đáng chú ý trong khuyến nghị của ADB là tổ chức này không cổ vũ cho cách phản ứng theo kiểu “đè giá bằng mọi giá”. Thay vào đó, ADB cho rằng chính sách nên tập trung vào ổn định thị trường thay vì kìm hãm tín hiệu giá. Việc để giá năng lượng tăng cao được phản ánh לפחות một phần vào thị trường có thể tạo động lực cho tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi nhiên liệu và đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế. Ngược lại, các biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà có nguy cơ làm méo mó tín hiệu thị trường, trì hoãn quá trình điều chỉnh và dẫn tới phân bổ nguồn lực kém hiệu quả.

ADB cũng nhấn mạnh rằng hỗ trợ tài khóa, nếu cần thiết, phải được thiết kế có mục tiêu rõ ràng và có thời hạn. Thay vì dàn trải, ưu tiên nên dành cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương và những ngành chịu tác động nặng nề nhất. Theo lập luận này, một gói hỗ trợ được thiết kế tốt có thể giảm bớt tác động xã hội của giá cả leo thang mà vẫn giữ được kỷ luật tài khóa và động lực thích ứng của nền kinh tế trước cú sốc.

Với các ngân hàng trung ương, ADB cho rằng ưu tiên không nên là thắt chặt quá mức, bởi điều đó có thể làm trầm trọng thêm sức ép suy giảm tăng trưởng và gia tăng biến động tài chính. Thay vào đó, nhà điều hành tiền tệ cần tập trung vào việc hạn chế biến động thị trường quá mức, theo dõi chặt kỳ vọng lạm phát và cung cấp hỗ trợ thanh khoản có trọng tâm để duy trì hoạt động thị trường một cách trật tự. Trong bối cảnh đó, truyền thông hiệu quả để neo giữ kỳ vọng lạm phát được xem là yếu tố then chốt.

ADB thậm chí đi xa hơn khi khuyến nghị các chính phủ chủ động kiểm soát nhu cầu năng lượng bằng các biện pháp thực tiễn. Các giải pháp được nêu ra bao gồm quy định mức nhiệt độ nhằm hạn chế sử dụng điều hòa, cắt giảm chiếu sáng không thiết yếu, tổ chức các chiến dịch tiết kiệm điện trong giờ cao điểm, cũng như khuyến khích làm việc từ xa hoặc áp dụng lịch làm việc linh hoạt. Việc thúc đẩy phương tiện công cộng và tổ chức các ngày không sử dụng xe cá nhân tại khu vực đô thị trong dịp nghỉ lễ cũng được xem là những biện pháp có thể góp phần hạ mức tiêu thụ nhiên liệu giao thông.

Thông điệp lớn nhất từ nghiên cứu của ADB là cú sốc Trung Đông, nếu kéo dài, sẽ không còn là một biến động nhất thời của thị trường dầu mỏ. Nó có thể trở thành một áp lực vĩ mô toàn diện đối với châu Á đang phát triển, nơi các chính phủ sẽ phải đồng thời xử lý ba bài toán khó: bảo vệ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và duy trì ổn định xã hội. Và chính thời gian gián đoạn kéo dài bao lâu sẽ quyết định liệu khu vực này chỉ phải chịu một cú xóc ngắn hạn, hay phải bước vào một chu kỳ điều chỉnh đau đớn hơn nhiều.

Giá dầu bật tăng, một nước châu Á ban bố tình trạng khẩn cấp

Giá dầu tăng đã tăng trở lại sau khi các cuộc giao tranh dồn dập giữa Israel và Iran làm giảm hy vọng cuộc chiến ở Trung Đông có thể sớm kết thúc.

Bấm xem >>