Ukraine đã xoay chuyển tình thế ngoạn mục trước Nga?

Ukraine dường như đang giành được đà thắng lợi trên chiến trường trong cuộc chiến dai dẳng với Nga, giành lại lãnh thổ lần đầu tiên sau nhiều năm khi nước này đánh úp lực lượng của Moscow bằng ưu thế vượt trội trong chiến tranh máy bay không người lái.

Phút nghỉ ngơi của binh lính Ukraine trên chiến trường. Ảnh Getty

Các nhà phân tích quốc phòng tuần này cho biết cuộc chiến đã bước vào một giai đoạn mới, với việc Kiev sẵn sàng phá vỡ thế bế tắc kéo dài từ cuối năm 2023, khi cả hai bên đều không thể đạt được những bước tiến đáng kể dọc theo chiến tuyến dài gần 700 dặm.

Ukraine hiện đang gọi sáu tháng tới là "quan trọng" để giành lấy thế chủ động trên chiến trường, khi Moscow đáp trả bằng những lời đe dọa leo thang và tăng cường các cuộc không kích.

“Lần đầu tiên kể từ năm 2023, người Ukraine đã thực sự giành lại được nhiều lãnh thổ hơn người Nga”, George Barros, một nhà phân tích lâu năm về Nga hiện đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho biết.

Trong một báo cáo tuần này, ISW cho biết những thắng lợi của Ukraine cho thấy cuộc chiến đang chuyển hướng có lợi cho lực lượng của họ, ít nhất là tạm thời, nhờ việc quân đội Kremlin bị đình trệ trong các cuộc tiến công trên chiến trường và lực lượng Kiev sử dụng hiệu quả máy bay không người lái và các chiến thuật sáng tạo để phá vỡ các vị trí cũ.

Theo Anatol Lieven, một chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chính sách Nhà nước có trách nhiệm Quincy, máy bay không người lái đã chứng tỏ là công cụ hiệu quả nhất đối với người Ukraine, khi họ sử dụng chúng để mở rộng cái gọi là "vùng tiêu diệt" - không gian xung quanh tiền tuyến nơi binh lính dễ bị tấn công nhất - hơn 3 mét về cả hai hướng.

“Người Nga đơn giản là không thể tập hợp đủ lực lượng và trang bị cần thiết để tạo ra bước đột phá,” Lieven nói với tờ The Hill.

“Chỉ vài tháng trước, đa số các nhà phân tích đều cho rằng đến nay Nga đã chiếm được toàn bộ Donbas rồi”, ông nói thêm, đề cập đến khu vực mà Nga coi là “mục tiêu ưu tiên” cần chiếm. “Trên thực tế, Nga vẫn còn rất xa mục tiêu đó.”

Điều đó đã cho phép Ukraine chuyển đổi từ một cuộc chiến tranh chiếm giữ vị trí — trong đó các chiến tuyến hầu như không thay đổi, và cả hai bên đều không thể tập hợp đủ lực lượng cần thiết để tiến sâu vào lãnh thổ do bên kia kiểm soát — sang giai đoạn hiện tại, khi mà quân Nga đã bắt đầu chiếm được nhiều lãnh thổ hơn so với hồi tháng Tư.

“Đó là bởi vì người Ukraine đã trở nên hiệu quả hơn trong việc ngăn chặn các cuộc tiến công của Nga", ông Barros nói với tờ The Hill.

Ông Barros cho biết sự thay đổi này đã được chuẩn bị trong nhiều tháng, bắt đầu từ cuối năm 2025, khi người Ukraine bắt đầu tấn công các radar mặt đất, trạm tác chiến điện tử, tên lửa phòng không và khả năng máy bay không người lái của Nga, làm tê liệt hiệu quả lực lượng Moscow trước các mối đe dọa từ trên không.

Peter Rough, một chuyên gia cao cấp và giám đốc Trung tâm Châu Âu và Á Âu tại Viện Hudson, người vừa trở về từ Ukraine hồi đầu tháng này, cho biết người Ukraine đã thể hiện sự đổi mới đáng kể trong lĩnh vực chiến tranh bằng máy bay không người lái.

“Có những xạ thủ bắn tỉa đã được huấn luyện lại, đôi khi một cách miễn cưỡng, để sử dụng hệ thống máy bay không người lái,” Rough lưu ý.

Sự tiến triển này đã cho phép Kiev thực hiện nhiều cuộc tấn công tầm xa hơn vào sâu trong lãnh thổ Nga, nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và quân sự, gây thiệt hại cho nền kinh tế và nỗ lực chiến tranh của nước này. Ví dụ điển hình là, sáng sớm thứ Tư, Ukraine đã tấn công một căn cứ không quân của Nga ở Voronezh, một nhà máy sửa chữa máy bay quân sự ở Taganrog và một nhà máy lọc dầu ở Tuapse.

Điều này cũng tạo điều kiện cho Ukraine bắt đầu các cuộc tấn công cơ giới mới, dần dần giành lại lãnh thổ từ tay Nga nhanh hơn tốc độ Moscow chiếm đóng.

Tuần trước, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố Ukraine đã giành lại được gần 230 dặm vuông lãnh thổ kể từ đầu năm. Hiện tại, Moscow đang kiểm soát gần 20% lãnh thổ nước này.

Bà Anne Keast-Butler, giám đốc Cơ quan Tình báo Truyền thông Chính phủ Anh (Government Communications Headquarters), cho biết trong bài phát biểu thường niên trước công chúng hôm thứ Tư rằng Nga đang "thụt lùi trên chiến trường".

Bà cho biết thêm rằng gần 500.000 binh sĩ Nga đã thiệt mạng kể từ khi cuộc chiến ở Ukraine bắt đầu vào tháng 2 năm 2022.

Nga đã phản ứng trước sự thay đổi bầu không khí bằng cách leo thang các cuộc tấn công vào Ukraine và mở rộng các mối đe dọa đối với các nước châu Âu lân cận.

Bộ Ngoại giao Nga hôm thứ Hai đe dọa sẽ tiến hành một đợt "tấn công có hệ thống" mới nhắm vào "các trung tâm ra quyết định và sở chỉ huy" ở Kiev, đồng thời cảnh báo công dân nước ngoài và các nhà ngoại giao nên rời khỏi đất nước.

Theo các quan chức, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào Ukraine đêm qua đã đi chệch hướng, đâm vào một tòa nhà chung cư ở miền đông Romania, làm bị thương hai người ở quốc gia thành viên NATO này.

Trong khi các nước thành viên NATO đáp trả bằng những lời hứa bảo vệ từng tấc đất của các quốc gia thành viên, Dmitry Medvedev, cố vấn cấp cao của Tổng thống Nga Vladimir Putin, cảnh báo rằng "giấc ngủ yên bình của châu Âu đã kết thúc".

Nga cho biết các cuộc tấn công mới là phản ứng trước vụ tấn công bằng máy bay không người lái được cho là do Ukraine thực hiện hồi tuần trước, mà Moscow tuyên bố đã nhắm vào một ký túc xá sinh viên ở vùng Luhansk và khiến ít nhất 21 người thiệt mạng.

Cuối tuần trước, Nga đã tiến hành một trong những cuộc tấn công dữ dội nhất vào Kiev kể từ khi giao tranh bắt đầu, phóng 90 tên lửa và hơn 600 máy bay không người lái, khiến ít nhất 4 người thiệt mạng và 87 người khác bị thương.

Ukraine đang tìm cách tập hợp sự ủng hộ toàn cầu trong thời điểm mà họ cho là then chốt của cuộc xung đột. Tuần này, ông Zelensky đã viết thư cho Tổng thống Trump và Quốc hội Mỹ, kêu gọi cung cấp thêm đạn dược phòng không Patriot.

Andriy Biletsky, một chỉ huy cấp cao của Ukraine, nói với Reuters hôm thứ Tư rằng "sáu đến chín tháng tới sẽ là một bước ngoặt."

Tướng Biletsky, chỉ huy Quân đoàn 3 danh giá của Ukraine, nói với hãng tin rằng ông tin lực lượng Moscow đã kiệt sức và không thể giành được bất kỳ thắng lợi đáng kể nào trong trận chiến.

“Việc thiếu nhân lực không còn cho phép họ tiến bộ như cách họ đã làm cách đây một năm,” Biletsky nói với Reuters.

Lợi thế đó mang lại cho Kiev cơ hội đạt được những tiến bộ đủ lớn để củng cố vị thế của mình trong các cuộc đàm phán hòa bình - vốn hiện đang bị đình trệ, như Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã thừa nhận tuần trước.

“Chúng tôi cảm thấy dường như không có nhiều tiến triển", ông Rubio nói. “Chúng tôi cũng không muốn tham gia vào một vòng luẩn quẩn các cuộc họp không đi đến đâu cả".

Ông nói thêm rằng Washington vẫn sẵn sàng làm trung gian hòa giải cho các cuộc đàm phán trong tương lai, nhấn mạnh rằng một giải pháp được đàm phán – chứ không phải một chiến thắng quân sự – mới là cách duy nhất để chấm dứt chiến tranh.

Tuy nhiên, ông Barros lập luận rằng các nước bên ngoài nên nắm bắt những lợi thế hiện tại của Ukraine và giúp nước này khai thác tối đa những thành quả đạt được, đồng thời cảnh báo rằng những lợi thế đó sẽ không tồn tại mãi mãi.

Ông nói: “Điều mà Mỹ và các đối tác quốc tế ủng hộ Ukraine đang hướng tới là một cơ hội cực kỳ hiếm hoi và ngắn ngủi để giúp Ukraine khai thác lợi thế mà họ đang có trong khi nó vẫn còn tồn tại”.

“Tôi không sẵn sàng khẳng định rằng nó sẽ vẫn còn ở đây sau chín tháng nữa. Vì vậy, chúng ta thực sự phải nhìn nhận khoảng thời gian này một cách khách quan".