Thế giằng co ác liệt giữa Nga-Ukraine và kịch bản rủi ro nhất đối với Kiev

Cuộc xung đột Nga-Ukraine đã trở thành cuộc chiến kéo dài với mức độ thương vong lớn và những thay đổi hạn chế về lãnh thổ. Nga hiện kiểm soát gần 20% diện tích lãnh thổ Ukraine còn Kiev thời gian gần đây đã giành lại được một số khu vực nhất định thông qua các đợt phản công.

Theo ước tính của giới chức quân sự, kể từ năm 2022, Nga ghi nhận khoảng 1,2 triệu thương vong, trong đó có khoảng 325.000 binh sĩ thiệt mạng. Phía Ukraine được cho là có từ 500.000 đến 600.000 thương vong, trong đó có khoảng 140.000 binh sĩ tử trận. Các số liệu này được nêu trong một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).

Binh sỹ Ukraine chiến đấu. Ảnh: AP

Song song với diễn biến trên thực địa, hoạt động ngoại giao cũng được đẩy mạnh. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Alaska (Mỹ) vào tháng 8/2025 nhằm tiến hành các cuộc trao đổi hướng tới thúc đẩy tiến trình đàm phán. Tổng thống Ukraine Zelensky cũng nhiều lần tới Washington kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền, trong đó có cuộc gặp gây chú ý tại Phòng Bầu dục vào tháng 2/2025 và một chuyến thăm tiếp theo vào cuối năm 2025.

Cuộc tiếp xúc gần đây nhất của Mỹ với cả hai bên được ghi nhận trong các cuộc đàm phán ba bên tại Abu Dhabi (Các Tiểu vương Quốc Arab thống nhất) hồi đầu năm nay và tiếp đến ở Geneva (Thụy Sỹ) trong hai ngày 17 và 18/2. Tại đây, đặc phái viên của Mỹ Steve Witkoff đã gặp các phái đoàn Nga và Ukraine để đẩy mạnh nỗ lực trung gian hòa giải.

Khi xung đột bước sang năm thứ năm, một số nhà phân tích nhận định giai đoạn tiếp theo có thể diễn ra theo ba kịch bản chính: thế bế tắc kéo dài; sự thay đổi đáng kể về động lực trên chiến trường; hoặc sự suy giảm cam kết của phương Tây đối với Ukraine.

Thế giằng co ác liệt

Diễn biến trước mắt cho thấy xung đột nhiều khả năng tiếp tục kéo dài. Cục diện chiến trường vẫn mang tính tiêu hao, chưa bên nào tạo được bước ngoặt quyết định, trong khi các nỗ lực đàm phán đạt tiến triển hạn chế.

Tướng Philip Breedlove, cựu Tư lệnh Tối cao Các lực lượng Đồng minh NATO tại châu Âu, nhận định Moscow chưa thể được xem là bên chiến thắng dù đang kiểm soát một phần lãnh thổ Ukraine. “Hiện tại không có bên nào thắng cuộc”, ông nói.

Ông Breedlove cho rằng, trong cuộc xung đột này, Ukraine đang nỗ lực cầm cự trong khi Nga cũng chưa đạt được mục tiêu chiến lược.

Tuy nhiên, một số diễn biến gần đây trên thực địa cho thấy khả năng thay đổi cục diện. Ông Breedlove đề cập đến các bước tiến nhanh của Ukraine sau khi phía Nga được cho là gặp gián đoạn trong quá trình tiến công. Theo ông, Ukraine đã triển khai một chiến dịch tấn công nhiều mũi và giành lại những khu vực mà Nga mất nhiều tháng mới kiểm soát được, buộc lực lượng Nga phải rút lui ở một số nơi.

Carrie Filipetti, Giám đốc điều hành Liên minh Vandenberg, cho rằng các bước tiến này có thể ảnh hưởng đến tương quan đòn bẩy trên bàn đàm phán. Bà nhận định những diễn biến mới cho thấy năng lực và nguồn lực của Nga đang chịu sức ép, qua đó tạo thêm lợi thế cho Kiev trong quá trình thương lượng.

Theo bà Filipetti, động lực trên chiến trường có ý nghĩa quan trọng trong các cuộc đàm phán hòa bình. Nếu xu hướng này được duy trì, Ukraine có thể củng cố vị thế của mình, đặc biệt trong bối cảnh nước này tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ phương Tây.

Cùng chung quan điểm này, ông Breedlove lưu ý sự ủng hộ rõ ràng và nhất quán từ Mỹ và các đồng minh sẽ có tác động đáng kể đến tính toán của Moscow. Theo ông, một cam kết công khai về việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine có thể tạo ra bước ngoặt và buộc Điện Kremlin phải cân nhắc những quyết định tiếp theo.

Kịch bản rủi ro nhất đối với Ukraine

Một kịch bản tiếp theo đang khiến một số nhà hoạch định chiến lược phương Tây lo ngại: sự hỗ trợ thiếu nhất quán có thể kéo dài xung đột hoặc làm thay đổi cán cân theo hướng có lợi cho Nga.

Bà Heather Nauert, cựu phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng cuộc chiến không chỉ đơn thuần là tranh chấp lãnh thổ. Theo bà, các nỗ lực thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình cần đi kèm với sức ép đủ mạnh và cơ chế bảo đảm trách nhiệm, nhằm bảo vệ dân thường.

Trung tướng về hưu Richard Newton nhấn mạnh yếu tố răn đe. Ông lưu ý bài học xuyên suốt sau bốn năm xung đột là hòa bình chỉ có thể đạt được khi tương quan sức mạnh đủ để định hình các điều khoản. Theo ông, Nga sẽ tiếp tục thử thách quyết tâm của phương Tây cho đến khi họ phải nhượng bộ.

Ông lập luận rằng Ukraine cần sự hỗ trợ bền bỉ từ Mỹ và châu Âu, trong đó có sự đảm bảo an ninh đáng tin cậy cùng năng lực phòng thủ và tấn công đủ mạnh, nhằm cảnh báo Moscow rằng mọi bước leo thang tiếp theo sẽ kéo theo hậu quả nghiêm trọng. Theo ông, mục tiêu răn đe cần được duy trì như một cam kết lâu dài, thay vì chỉ là tuyên bố chính trị.

Tướng Philip Breedlove cũng cảnh báo rằng đàm phán đơn thuần sẽ không đủ để thay đổi cục diện nếu không đi kèm sức mạnh thực tế. Ông cho rằng kịch bản rủi ro nhất đối với Ukraine là phương Tây không hành động đủ mức, tạo điều kiện để Nga củng cố vị thế trên thực địa mà không phải nhượng bộ. Theo ông, cách tiếp cận “hòa bình thông qua sức mạnh” cần được áp dụng nhất quán trong hồ sơ Ukraine, thay vì chỉ dựa vào đối thoại trong khi thiếu các biện pháp bảo đảm thực chất.