Thời hạn 60 ngày đã hết, Mỹ- Iran thu hẹp mục tiêu chiến tranh?

Thời hạn 60 ngày được Mỹ và Iran đặt ra để tiến tới một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh đã kết thúc hôm nay (17/8), nhưng chưa có dấu hiệu cho thấy hai bên sẵn sàng gia hạn hoặc đạt được một thỏa thuận mới.

Bản ghi nhớ từng mở ra kỳ vọng hạ nhiệt xung đột đã suy yếu, trong khi Mỹ và Iran tiếp tục sử dụng các đòn bẩy kinh tế, quân sự và năng lượng để gia tăng sức ép và lợi thế trên bàn đàm phán. 

Dưới sự trung gian của Pakistan, ngày 17/6, Mỹ và Iran đạt nhất trí về bản ghi nhớ gồm 14 điểm, hướng tới chấm dứt các hành động thù địch, mở lại eo biển Hormuz, nới lỏng một số hạn chế tài chính đối với Iran và tạo nền tảng cho đàm phán về chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, tranh cãi liên quan đến hoạt động và quyền kiểm soát eo biển Hormuz nhanh chóng làm suy yếu khuôn khổ này. Ngày 8/7, Tổng thống Donald Trump tuyên bố bản ghi nhớ đã “kết thúc”.

Kể từ đó, Washington chuyển trọng tâm từ tìm kiếm một thỏa thuận chính trị sang gia tăng sức ép kinh tế. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo Mỹ sẽ áp dụng các biện pháp kinh tế “chưa từng thấy” với Iran. Trong khi đó, Phó Tổng thống JD Vance nêu hai ưu tiên của Mỹ:  “Mục tiêu số một là giữ giá dầu và khí đốt ở mức thấp cho người dân Mỹ trên cả nước. Mục tiêu số hai, tất nhiên, là bảo đảm Iran không bao giờ có được vũ khí hạt nhân. Tôi tin rằng chúng ta đang đạt được cả hai mục tiêu này. Tuy nhiên, đây vẫn là một vấn đề khó lường, bởi chính Iran cũng khó đoán, và đôi khi họ không thực hiện những cam kết đã đưa ra với chúng ta.”

Việc giá năng lượng được đặt lên hàng đầu cho thấy tính toán của Washington đang có sự thay đổi. Các mục tiêu ban đầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump từng rộng hơn nhiều, bao gồm yêu cầu Iran đầu hàng hoàn toàn, thay đổi chế độ và chấm dứt mạng lưới lực lượng ủy nhiệm tại Trung Đông. Sau hai tháng, những mục tiêu này không còn được nhấn mạnh như trước, cho thấy Mỹ có thể đang điều chỉnh ưu tiên theo hướng thực tế hơn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (bên trái) và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: IRNA/TTXVN

Iran cũng chuẩn bị cho khả năng sức ép kéo dài. Chính phủ nước này yêu cầu tăng cường giám sát thị trường, xử lý nghiêm các hành vi bán hàng quá giá, thiếu trọng lượng và tích trữ hàng hóa. Trong phát biểu mới nhất hôm qua, Tổng thống Masoud Pezeshkian tiếp tục khẳng định Iran theo đuổi bản ghi nhớ một cách “trang trọng” và “mạnh mẽ”, phù hợp với những nguyên tắc do cố Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei đề ra, trong khi Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf  nhấn mạnh:  “Mỹ và Israel đã tấn công Iran với những mục tiêu rất rõ ràng, cụ thể gồm 9 mục tiêu chính thức mà họ liên tục công khai tuyên bố. Tuy nhiên, họ đã không đạt được bất kỳ mục tiêu nào trong số đó, ở bất kỳ cấp độ nào. Ở một khía cạnh khác, xét về việc củng cố những kết quả đạt được trên phương diện ngoại giao và chính trị, bản ghi nhớ (MOU) chính là một văn kiện mang tính biểu tượng cho thắng lợi này.”

Thời hạn 60 ngày đã hết, nhưng Mỹ và Iran vẫn chưa tìm được điểm dừng. Trong khi Mỹ thu hẹp mục tiêu chiến tranh và chuyển mạnh sang gây sức ép kinh tế, Iran cũng chuẩn bị cho khả năng một cuộc chiến lâu dài. Việc Mỹ điều tàu sân bay từ Thái Bình Dương sang Trung Đông cho thấy cuộc chiến đang kéo theo những chi phí chiến lược lớn hơn dự kiến, trong khi eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng căng thẳng.

Mỹ và Iran lâu nay đưa ra các tuyên bố khác nhau về tình trạng eo biển Hormuz. Iran khẳng định eo biển Hormuz vẫn nằm dưới sự quản lý của nước này, đồng thời bác tuyên bố của Mỹ về việc đã mở lại và duy trì quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược. Hiện tại, Iran và Oman đang đàm phán về việc xác lập tuyến hàng hải mới qua eo biển này nhưng tiến trình đàm phán chưa hoàn tất.  Dữ liệu hàng hải cho thấy, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz vẫn thấp. Nhiều tàu tránh sử dụng thiết bị theo dõi, trong khi hoạt động chuyển dầu giữa các tàu khiến việc xác định chính xác lượng dầu thực tế đến thị trường toàn cầu trở nên khó khăn. /.