Châu Âu nơm nớp sợ cú sốc tiếp theo từ ông Trump

Các nhà lãnh đạo châu Âu vừa cảm thấy nhẹ nhõm khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ xuống thang trong vụ Greenland - nhưng đồng thời họ cũng đang chuẩn bị tinh thần cho cú “sốc” tiếp theo từ vị lãnh đạo Mỹ vốn nổi tiếng thất thường, theo

Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ xuống thang trong vụ Greenland nhưng châu Âu vẫn rất cảnh giác trước vị lãnh đạo Mỹ vốn nổi tiếng thất thường. Ảnh Getty Images.

Những lời đe dọa của ông Trump liên quan đến hòn đảo Bắc Cực rộng lớn - một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, quốc gia thành viên NATO - đã đẩy quan hệ giữa châu Âu và đồng minh then chốt Washington xuống mức thấp nhất trong lịch sử.

Trong khi nguy cơ trước mắt có vẻ đã tạm được đẩy lùi sau khi ông Trump đạt được một “thỏa thuận khung” với Tổng thư ký NATO Mark Rutte, khối châu Âu vẫn duy trì cuộc họp vốn được triệu tập để xử lý khủng hoảng - và bàn cách ứng phó với ông Trump trong thời gian tới.

Vẫn chưa rõ điều gì đã khiến ông Trump đổi hướng, nhưng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định việc thúc đẩy kích hoạt “kho vũ khí thương mại” của Liên minh châu Âu (EU) nhằm vào Mỹ đã góp phần tạo ra tác động này - và nhấn mạnh châu Âu vẫn “cực kỳ cảnh giác”.

Phát biểu tại họp báo sau hội nghị, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cam kết EU “sẽ tiếp tục bảo vệ lợi ích của mình” và tự vệ “trước mọi hình thức cưỡng ép”.

“Chúng tôi có đủ sức mạnh và công cụ để làm điều đó, và sẽ làm khi cần thiết", ông nói.

Thỏa thuận “mờ” nhưng EU muốn ổn định quan hệ thương mại

Ông Trump đã xuống thang vào tối thứ Tư, không chỉ rút lại lời đe dọa chiếm Greenland bằng vũ lực, mà còn từ bỏ ý định áp thuế lên các đồng minh châu Âu, đồng thời quảng bá rằng một “thỏa thuận khung” sẽ đem lại cho Washington “mọi thứ chúng tôi muốn”.

Ông Costa gọi việc rút lại đe dọa áp thuế là một tín hiệu “tích cực”, đồng thời kêu gọi triển khai đầy đủ thỏa thuận thương mại đã đạt được với Washington từ mùa hè năm ngoái - thỏa thuận mà các nghị sĩ cấp cao của EU từng dọa sẽ chặn lại để đáp trả các đe dọa từ Mỹ.

“Mục tiêu vẫn là ổn định quan hệ thương mại giữa Liên minh châu Âu và Mỹ một cách hiệu quả”, ông Costa nói, tóm lược kết luận của các lãnh đạo EU trong cuộc họp tối cùng ngày.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte dường như đã đạt được một “thắng lợi ngoại giao” khi thuyết phục ông Trump hạ giọng, nhưng hàng loạt câu hỏi vẫn xoay quanh thỏa thuận được cho là đã đạt được - và những gì có thể xảy ra sau đó.

Chi tiết vẫn rất hạn chế. Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen thậm chí nói rằng ông không biết cụ thể những gì đã được nhất trí.

Tuy nhiên, một nguồn thạo tin tiết lộ rằng Mỹ và Đan Mạch sẽ đàm phán lại hiệp định quốc phòng năm 1951 liên quan đến Greenland.

Tại Brussels, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nói với phóng viên rằng vấn đề chủ quyền của Đan Mạch đã không còn nằm trên bàn đàm phán, nhưng Copenhagen sẵn sàng thảo luận về hiệp định với phía Mỹ.

Bà cũng cho biết các nước NATO ủng hộ việc duy trì “sự hiện diện thường trực” tại Bắc Cực, bao gồm cả khu vực xung quanh Greenland.

Nhà lãnh đạo Đan Mạch - người duy trì liên lạc chặt chẽ với ông Rutte - dự kiến sẽ gặp Tổng thư ký NATO để báo cáo lại vào sáng thứ Sáu tại Brussels.

“Chỉ cần một dòng tweet là khủng hoảng lại bùng nổ”

Châu Âu đang vật lộn để thiết lập “lằn ranh đỏ” khi đồng minh Mỹ từng rất thân thiết nay trở nên đối đầu dưới thời ông Trump - thậm chí tới mức đe dọa chủ quyền của châu Âu.

“Mọi người biết đấy, chỉ cần một dòng tweet là chúng ta lại bước vào một cuộc khủng hoảng mới”, một nhà ngoại giao EU tóm gọn.

Greenland chỉ là một phần của bức tranh rộng hơn, khi ông Trump đang tiến hành một cuộc “tấn công” lớn hơn vào các đạo luật, chính trị và giá trị của EU; lúc thì đảo chiều về xung đột Ukraine; hoặc thúc đẩy sáng kiến tự gọi là “Hội đồng Hòa bình” sau một năm làm xói mòn các chuẩn mực toàn cầu.

Ông Costa nói các lãnh đạo EU có “những nghi ngờ nghiêm trọng” về một số yếu tố trong sáng kiến này, bao gồm phạm vi, cơ chế điều hành và mức độ tương thích với Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nói rằng tầm quan trọng của việc giữ gìn quan hệ xuyên Đại Tây Dương là điều “hiển nhiên tuyệt đối” với mọi người châu Âu.

“Điều chúng ta cần trong chính trị hôm nay là niềm tin và sự tôn trọng giữa các đối tác, chứ không phải sự thống trị - và chắc chắn không phải cưỡng ép”, ông nói.

Châu Âu đang tăng mạnh chi tiêu quốc phòng nhằm giảm phụ thuộc an ninh vào Mỹ. Tuy nhiên, hiện tại lục địa này vẫn cần sự hỗ trợ của Washington để chấm dứt chiến tranh Ukraine và răn đe mối đe dọa Nga ngày càng lớn từ phía đông.

Sau khi căng thẳng xuyên Đại Tây Dương về Greenland tạm thời được hóa giải, bà Kaja Kallas, quan chức phụ trách đối ngoại hàng đầu của EU, nói điều quan trọng là phải “tập trung trở lại nơi mà vấn đề thực sự nằm ở đâu - và đó là cuộc chiến tại Ukraine”.

Nhưng đúng lúc các lãnh đạo họp ở Brussels, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đưa ra cảnh báo gay gắt, nói rằng ông Trump “sẽ không lắng nghe châu Âu như thế này” nếu EU không vươn lên trở thành “một cường quốc toàn cầu thực sự”.