Bộ Y tế lý giải việc chưa đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ
Bộ Y tế cho rằng chưa đủ bằng chứng về hiệu quả và điều kiện thực thi để cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi mua, sử dụng thuốc lá.
Trong báo cáo giải trình gửi đại biểu Quốc hội ngày 8/11, Bộ Y tế cho biết chính sách xây dựng thế hệ không thuốc lá được Bộ Tư pháp đề xuất từ tháng 2/2026, trong quá trình thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Khác với quy định hiện hành cấm người dưới 18 tuổi mua, sử dụng thuốc lá, chính sách này hướng tới cấm những người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi mua và sử dụng thuốc lá, kể cả khi đã trưởng thành.
Sau khi nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực thi trong nước, ngày 5/6, Bộ Y tế báo cáo Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, kiến nghị chưa đưa chính sách này vào dự luật. Đa số thành viên Chính phủ đồng ý với đề xuất của Bộ Y tế.
Chưa đủ bằng chứng về hiệu quả
Bộ Y tế cho rằng cấm thuốc lá theo thế hệ là chính sách còn mới trên thế giới, chưa có đủ bằng chứng khoa học và thực tiễn để khẳng định hiệu quả vượt trội, cũng như khả năng áp dụng rộng rãi tại các quốc gia có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.
Maldives, quốc đảo có khoảng 530.000 dân, là quốc gia đầu tiên thực thi chính sách này từ ngày 1/11/2025, cấm bán, mua và sử dụng thuốc lá đối với người sinh từ ngày 1/1/2007 trở đi. Vương quốc Anh ban hành Luật Thuốc lá và Thuốc lá điện tử ngày 29/4/2026, cấm bán thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2009 trở đi, áp dụng từ ngày 1/1/2027. New Zealand từng thông qua chính sách cấm bán thuốc lá dùng để hút cho người sinh từ ngày 1/1/2009 trở đi vào năm 2022, nhưng bãi bỏ năm 2024, trước khi lệnh cấm có hiệu lực.
Bộ Y tế nhận định Maldives mới thực hiện chính sách khoảng 6-7 tháng, chưa đủ thời gian đánh giá tác động đối với tỷ lệ sử dụng thuốc lá, mức độ tuân thủ của người dân, chi phí và tính khả thi. Những hệ quả có thể phát sinh như buôn bán thuốc lá bất hợp pháp, chuyển sang sử dụng các sản phẩm thuốc lá khác hoặc gia tăng chi phí quản lý nhà nước cũng cần được tiếp tục đánh giá.
Biển báo cấm hút thuốc lá. Ảnh: Hoàng Giang
Bên cạnh đó, chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ đặt ra yêu cầu giám sát phức tạp hơn so với quy định giới hạn độ tuổi mua thuốc lá. Thay vì chỉ xác định người mua đã đủ 18 tuổi hay chưa, việc kiểm soát phải căn cứ vào năm sinh và duy trì trong nhiều thập kỷ.
Điều này đòi hỏi hệ thống xác thực độ tuổi hiệu quả, cơ sở dữ liệu đồng bộ, cơ chế kiểm tra thường xuyên và khả năng kiểm soát chặt chẽ hoạt động bán lẻ thuốc lá trên toàn quốc.
Khó kiểm soát hoạt động bán thuốc lá trong nước
Theo Bộ Y tế, dù Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã có hiệu lực hơn 13 năm, nhiều quy định vẫn chưa được thực thi hiệu quả.
Tình trạng bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi vẫn diễn ra tại nhiều địa phương. Việc xác minh tuổi người mua tại các điểm bán lẻ còn hạn chế, công tác kiểm tra và xử lý vi phạm chưa thường xuyên, đồng bộ, trong khi nguồn lực thanh tra chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Thuốc lá được phân phối qua mạng lưới bán lẻ rộng khắp cả nước, gây thêm khó khăn cho việc kiểm soát người mua và sử dụng.
Bộ Y tế cho rằng Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa giảm tỷ lệ hút thuốc bằng những biện pháp đã được chứng minh hiệu quả trên thế giới, như tăng thuế thuốc lá, kiểm soát chặt việc bán cho người chưa thành niên, mở rộng môi trường không khói thuốc, hỗ trợ cai nghiện và tăng cường thực thi pháp luật. Đây là những giải pháp được Bộ đánh giá có tính khả thi cao hơn, có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong ngắn hạn và trung hạn.
Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục theo dõi kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động chính sách và chuẩn bị các điều kiện quản lý, giám sát. Khi có thêm bằng chứng thực tiễn và năng lực thực thi phù hợp, Bộ sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét bổ sung chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ.
Trước mắt, để hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá của người chưa thành niên, Bộ Y tế đã chỉnh lý dự luật theo hướng cơ sở bán buôn, bán lẻ có trách nhiệm không bán thuốc lá nếu người mua không chứng minh được đủ tuổi.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá dự kiến được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ hai, khóa 16 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.
Ngày càng nhiều bệnh nhân ung thư phổi là phụ nữ, người nội trợ hoặc nhân viên văn phòng - những người chưa từng cầm đến một điếu thuốc trong đời.
Nguồn: https://vnexpress.net/bo-y-te-ly-giai-viec-chua-de-xuat-cam-thuoc-la-theo-t...
-18/11/2026 15:00 PM (GMT+7)
