Phil Foden là một trong những nghịch lý khó giải nhất của bóng đá Anh hiện tại. Ở Man City, anh từng chơi thứ bóng đá khiến cả Ngoại hạng Anh phải thừa nhận: tự tin, sắc bén, thông minh và đầy bản năng sát thương. Nhưng khi trở về đội tuyển, cầu thủ ấy lại thường xuyên trôi ra ngoài nhịp chơi chung. Foden không thiếu tài năng, càng không thiếu đẳng cấp. Vấn đề nằm ở chỗ tuyển Anh dường như vẫn chưa tìm được một căn phòng thật sự vừa vặn cho anh trong ngôi nhà quá nhiều ngôi sao của mình.
Một Foden rất khác ở Man City
Dưới tay Pep Guardiola, Foden được đặt vào đúng môi trường để tỏa sáng. Anh không phải tự mình kéo cả đội đi lên, cũng không bị yêu cầu làm những điều trái với bản năng. Man City cho Foden cấu trúc, nhịp chuyền, khoảng trống và những đồng đội hiểu rõ từng bước di chuyển của anh. Khi nhận bóng giữa các tuyến, Foden chỉ cần một nhịp xoay người là có thể mở ra pha phối hợp, cú sút hoặc đường chuyền quyết định.
Mùa 2023/24 là minh chứng rõ nhất. Foden bùng nổ với 25 bàn và 11 kiến tạo trên mọi đấu trường, đồng thời được vinh danh là Cầu thủ hay nhất Ngoại hạng Anh. Đó không phải thành tích của một cầu thủ “ăn theo hệ thống”. Đó là dấu ấn của một ngôi sao biết cách trở thành điểm kết thúc trong một tập thể vận hành gần như hoàn hảo.
Nhưng tuyển Anh không phải Man City
Vấn đề bắt đầu khi Foden rời khỏi hệ sinh thái ấy. Ở tuyển Anh, anh từng được dùng ở nhiều vị trí: lệch trái, lệch phải, tiền vệ công, thậm chí có lúc được kéo vào trung lộ để chơi gần tiền đạo hơn. Càng thử nghiệm, câu hỏi lại càng lớn: đâu mới là vai trò thật sự của Foden trong màu áo Tam sư?
Anh không phát huy hết phẩm chất khi bị đẩy ra biên trái. Nhưng nếu đưa vào trung lộ, Foden lại phải cạnh tranh không gian với Jude Bellingham, Cole Palmer, Eberechi Eze hay những cầu thủ cũng muốn nhận bóng ở khu vực giữa sân. Tuyển Anh không thiếu tài năng. Trớ trêu là chính sự dư dả ấy khiến Foden khó có được quyền ưu tiên chiến thuật như tại Man City.
Trận Uruguay và cảm giác dang dở
Trận gặp Uruguay là một lát cắt đáng suy nghĩ. Foden được trao cơ hội ở vai trò gần với sở trường hơn, nhưng anh vẫn không tạo ra ảnh hưởng đủ rõ. Không thể chỉ lấy một trận đấu để phán xét một cầu thủ, nhất là với người có phẩm chất đặc biệt như Foden. Nhưng màn trình diễn ấy nối dài cảm giác đã tồn tại nhiều năm: Foden ở tuyển Anh luôn có vẻ như đang ở rất gần điểm bùng nổ, nhưng rồi lại không chạm tới.
Đó mới là điều đáng tiếc. Foden không thất bại. Anh chỉ chưa được đặt vào một bối cảnh đủ tự nhiên để trở thành chính mình. Man City biết cách biến những pha di chuyển nhỏ của anh thành vũ khí. Tuyển Anh thì vẫn loay hoay tìm lời giải.
Bài toán chưa có đáp án
Foden không cần được bênh vực bằng những lời mỹ miều. Đẳng cấp của anh đã được chứng minh ở cấp câu lạc bộ. Nhưng ở đội tuyển, tài năng thôi là chưa đủ. Một cầu thủ như Foden cần sự kết nối, cần vai trò rõ ràng và cần một hệ thống biết cách đưa bóng đến đúng nơi anh nguy hiểm nhất.
Cho đến khi tuyển Anh làm được điều đó, Foden vẫn sẽ là nghịch lý gây day dứt: một ngôi sao rực sáng ở Man City, nhưng vẫn chưa tìm thấy phiên bản trọn vẹn của mình trong màu áo Tam sư.