Thế kẹt của ông Trump khi thỏa thuận khung Mỹ - Iran cận kề

Tổng thống Donald Trump đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan khi tìm cách chấm dứt cuộc chiến Iran: Vừa chịu áp lực phải mở lại eo biển Hormuz và giảm giá xăng dầu tại Mỹ, vừa phải đối mặt với phản ứng dữ dội từ những người cứng rắn trong chính đảng của mình trước bất kỳ sự nhượng bộ nào đối với Iran.

Tình thế khó xử của ông Trump trở nên rõ ràng trong tuần ngoại giao bận rộn vừa qua, với thông tin về một thỏa thuận khung Iran đang nổi lên. Theo các nguồn tin quen thuộc với vấn đề này, thỏa thuận đó sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại và giải phóng sự kiểm soát của Iran đối với tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng, đồng thời trì hoãn các cuộc thảo luận về chương trình hạt nhân của nước này.

Tổng thống Mỹ Trump rời khỏi một cuộc họp báo. Ảnh: AP.

Một thỏa thuận tạm thời như vậy, nếu được ông Trump và các nhà lãnh đạo Iran chấp thuận, sẽ là bước tiến quan trọng nhất hướng tới hòa bình kể từ khi Mỹ cùng với Israel tấn công Iran vào ngày 28/2/2026, và có thể hạ bớt giá năng lượng tăng vọt do cuộc xung đột gây ra.

Nhưng điều đó cũng có thể gây ra sự phản đối từ một bộ phận quan trọng trong cử tri ủng hộ ông Trump - những đảng viên Cộng hòa có ảnh hưởng đang kêu gọi ông “dứt điểm công việc” bằng cách nối lại các cuộc tấn công để chặn đứng con đường của Iran tới chỗ sở hữu vũ khí hạt nhân, vốn là lý do chính mà ông đưa ra để phát động chiến tranh nhằm vào Iran.

Đầu tuần này, một số đồng minh cứng rắn của ông Trump đã chỉ trích các báo cáo về một thỏa thuận khả thi giữa Mỹ và Iran. Họ thậm chí cho rằng ông có thể không đạt được gì nhiều ngoài thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 do cựu Tổng thống Barack Obama đàm phán và bị chính Trump hủy bỏ trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình.

Trong khi đó, những đảng viên Cộng hòa cấp cao hiếm khi bất đồng với ông Trump, bao gồm các Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, Roger Wicker và Ted Cruz, đã kêu gọi Tổng thống không nên thỏa hiệp.

Đáp lại, ông Trump khẳng định ông “không vội” và sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận “tuyệt vời".

Nhiều dấu hiệu cho thấy, Tổng thống Trump có rất ít không gian để xoay sở và ông đang mắc kẹt giữa các yêu cầu trái ngược nhau - một giải pháp nhanh chóng cho giá khí đốt cao và yêu sách chấm dứt năng lực hạt nhân của Iran.

“Những thay đổi đột ngột trong phát ngôn và sự đảo chiều bất ngờ của ông Trump trong tuần qua cho thấy một tổng thống đang cố gắng đưa một cuộc chiến tranh quy mô lớn lách qua một khe rất hẹp”, Laura Blumenfeld, chuyên gia về Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins, nhận định.

Một quan chức Nhà Trắng thì cho rằng “các cuộc đàm phán đang diễn ra tốt đẹp và ông ấy đã nêu rõ các lằn ranh đỏ của mình”.

“Tổng thống Trump sẽ chỉ đạt được một thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ, điều này phải đảm bảo rằng Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân”, vị quan chức này cho biết với điều kiện giấu tên để thảo luận về các vấn đề nội bộ nhạy cảm.

Câu hỏi chưa có lời đáp

Những thông tin rò rỉ cho giới truyền thông hôm 28/5 về các điều khoản của “bản ghi nhớ” cho thấy văn bản thỏa thuận được đề xuất vẫn còn bỏ ngỏ nhiều câu hỏi hóc búa nhất. Những câu hỏi đó bao gồm tình trạng lâu dài của eo biển Hormuz sẽ như thế nào, điều gì sẽ xảy ra với kho dự trữ urani làm giàu gần cấp độ cao của Iran và chi tiết về việc nới lỏng các lệnh trừng phạt tiềm năng.

Khung thỏa thuận mới này mặc dù tránh được leo thang quân sự nhưng ở giai đoạn hiện nay vẫn còn thiếu sót rất nhiều so với yêu cầu trước đó của ông Trump về “đầu hàng vô điều kiện” cũng như cam kết của ông về phá bỏ chương trình hạt nhân của Iran. Tehran thì luôn khẳng định chương trình hạt nhân này chỉ nhằm mục đích hòa bình.

“Nếu những điều khoản này chính xác và nếu một thỏa thuận được ký kết, thì so với Mỹ, Cộng hòa Hồi giáo Iran dường như sẽ nhận được nhiều hơn trong bản ghi nhớ”, Jason Brodsky, giám đốc chính sách của tổ chức chính sách phi lợi nhuận United Against Nuclear Iran cho biết trên mạng xã hội X.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran cho biết văn bản của thỏa thuận vẫn chưa được hoàn thiện. Ông Trump đã nhiều lần nói rằng một thỏa thuận sắp đạt được. Nhưng không có gì đảm bảo rằng nỗ lực mới nhất sẽ thành công khi những nỗ lực trước đó đã thất bại.

Những động thái ngoại giao dồn dập trong tuần này diễn ra trong bối cảnh một cuộc tấn công qua lại mới trên quy mô hạn chế đã gây thêm áp lực lên thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran.

Giới phân tích cho rằng ông Trump dường như đang cố gắng tìm sự cân bằng giữa việc khiến Iran nhượng bộ về các vấn đề then chốt và việc chỉ đưa ra những thỏa hiệp hạn chế để ông vẫn có thể tuyên bố kết quả là một chiến thắng cho Mỹ dưới sự lãnh đạo của ông.

Việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz sẽ được hoan nghênh trên trường quốc tế, nhưng ông Trump mới chỉ đang khôi phục lại dòng chảy tự do hàng hải vốn tồn tại trước khi ông khởi động cuộc chiến.

Trong khi đó, đồng hồ chính trị và kinh tế cho thấy thời gian cạn dần đối với Tổng thống Trump, người hiện có tỷ lệ ủng hộ công chúng chạm mức thấp kỷ lục.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 11/2026, khi các thành viên đảng Cộng hòa của ông đang phải vật lộn để giữ quyền kiểm soát Quốc hội, và các đánh giá mới cho thấy nếu xung đột Mỹ - Iran tiếp tục, nền kinh tế toàn cầu sẽ chịu thiệt hại nặng nề.

Ông Trump có bỏ qua được bầu cử giữa nhiệm kỳ?

Iran dường như đang tìm cách nới lỏng một số lệnh trừng phạt ngay lập tức để thúc đẩy nền kinh tế đang suy yếu của mình. Nhóm chỉ trích ông Trump thì lo ngại rằng ông có thể không cưỡng lại được điều này trong quá trình theo đuổi một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh.

Nhưng tại một cuộc họp nội các hôm 27/5, ông Trump dường như đã phản pháo những lời chỉ trích như vậy bằng cách nhắc lại các lập trường tối đa và khẳng định ông không quan tâm đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Một cách riêng tư, các phụ tá của ông Trump đã bày tỏ lo ngại rằng giá xăng dầu cao có thể làm tổn hại triển vọng bầu cử của đảng Cộng hòa.

Iran đã cho thấy họ tự tin mình đang nắm thế thượng phong, khi chứng minh rằng họ có thể sống sót sau chiến dịch quân sự của Mỹ - Israel và kiểm soát 1/5 nguồn cung dầu khí của thế giới, theo các nhà phân tích.

Jon Alterman thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế nhận xét: “Tổng thống Trump bộc lộ mọi dấu hiệu cho thấy ông muốn chuyện này chấm dứt sớm và chính điều đó lại khiến người Iran càng cứng rắn hơn”.

Sự thay đổi đột ngột trong tuần qua không có gì mới đối với một vị tổng thống Mỹ đã vận động tranh cử với lời hứa sẽ tránh xa các cuộc chiến tranh không cần thiết, nhưng rốt cuộc lại đưa Mỹ kẹt vào một cuộc can thiệp nước ngoài mà không vạch ra rõ ràng lý do.

Các nhà phân tích cho rằng cách ông Trump quyết định kết thúc cuộc xung đột Iran sẽ là yếu tố chính định hình di sản chính sách đối ngoại nhiệm kỳ tổng thống thứ 2 của ông.