Nga tung 'chiêu lạ' biến xe tải thành cơn ác mộng với UAV Ukraine

Khi cuộc xung đột tại Ukraine bước sang giai đoạn mới, cuộc đua giữa các biện pháp tấn công và đối phó máy bay không người lái ngày càng trở nên quyết liệt.

Một trong những giải pháp mới nhất xuất hiện trên chiến trường là việc Nga sơn các xe tải quân sự bằng những họa tiết đặc biệt, nhằm gây nhiễu hệ thống nhận dạng mục tiêu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Xe tải KAMAZ với họa tiết ngựa vằn. (Nguồn: X)

Những ngày gần đây, trên các mạng xã hội đã xuất hiện nhiều hình ảnh cho thấy các xe tải quân sự Nga như Ural và KAMAZ được phủ những lớp sơn rất khác thường. Một số xe mang họa tiết sọc đen trắng cỡ lớn giống da ngựa vằn, trong khi số khác được phủ các đường xoáy phức tạp giống hình lá cây. Các họa tiết này trải dài trên toàn bộ thân xe, thậm chí bao phủ cả bánh xe và lốp.

Hiện chưa rõ các mẫu sơn này được tạo ra bằng cách phủ màu trắng lên nền đen, phủ lên lớp sơn xanh quân sự truyền thống hay là sự kết hợp của cả hai phương pháp. Tuy nhiên, mục tiêu của chúng dường như khá rõ ràng: làm rối loạn khả năng nhận diện mục tiêu của các hệ thống thị giác máy tính được tích hợp trên UAV Ukraine.

Thoạt nhìn, kiểu sơn này gợi nhớ đến kỹ thuật "ngụy trang gây chói mắt" nổi tiếng mà Hải quân Hoàng gia Anh từng sử dụng trong Chiến tranh Thế giới thứ Nhất. Phương pháp này được họa sĩ Norman Wilkinson phát triển vào năm 1917 nhằm đối phó với các tàu ngầm Đức.

Không giống ngụy trang truyền thống vốn cố gắng che giấu mục tiêu, kiểu sơn gây chói mắt sử dụng các khối màu tương phản mạnh để làm méo mó hình dạng của vật thể. Điều này khiến đối phương khó xác định hướng di chuyển, tốc độ và khoảng cách của mục tiêu khi quan sát qua kính tiềm vọng hoặc các thiết bị ngắm bắn thời đó.

Ngày nay, nguyên lý tương tự đang được áp dụng theo một cách hoàn toàn mới. Thay vì đánh lừa mắt người, mục tiêu là đánh lừa "con mắt điện tử" của các UAV hiện đại.

Trên chiến trường Ukraine, ngày càng nhiều máy bay không người lái sử dụng AI để nhận dạng và theo dõi mục tiêu. Các thuật toán thị giác máy tính cho phép UAV phân biệt xe tăng, xe tải, hệ thống phòng không hoặc các mục tiêu quân sự khác, từ đó tự động hỗ trợ hoặc trực tiếp thực hiện quá trình tấn công.

AI mang lại nhiều lợi thế đáng kể. Nó giúp UAV hoạt động hiệu quả hơn trong môi trường bị gây nhiễu điện tử, hỗ trợ điều khiển theo bầy đàn và giảm sự phụ thuộc vào liên lạc vô tuyến liên tục với người điều khiển.

Điểm yếu của công nghệ này nằm ở khả năng nhận dạng hình ảnh. Nếu hình dáng của mục tiêu bị biến dạng hoặc bị che khuất theo những cách bất thường, hệ thống AI có thể gặp khó khăn trong việc xác định chính xác đối tượng.

Đó chính là điều mà các lớp sơn mới của Nga dường như đang hướng tới. Một chiếc xe tải Ural thông thường có thể dễ dàng được AI nhận diện, nhưng khi toàn bộ hình dáng bị phá vỡ bởi các đường sọc và mảng màu tương phản mạnh, thuật toán có thể mất nhiều thời gian hơn để xác nhận mục tiêu hoặc thậm chí bỏ qua nó.

Dù vậy, hiệu quả thực tế của biện pháp này vẫn còn là dấu hỏi lớn. Nhiều UAV vẫn có người điều khiển tham gia vào các quyết định cuối cùng, đặc biệt là ở giai đoạn tấn công. Ngoài ra, những chiếc xe được sơn theo cách này lại nổi bật hơn nhiều so với xe quân sự thông thường, khiến chúng dễ bị phát hiện bằng mắt thường hoặc các cảm biến khác.

Một nghịch lý khác là chính các họa tiết đặc biệt này cũng có thể trở thành dấu hiệu nhận dạng mới. Khi AI được huấn luyện để nhận biết những mẫu sơn này là đặc trưng của phương tiện quân sự Nga, chúng có thể trở thành mục tiêu ưu tiên thay vì được bảo vệ. Xét trong bối cảnh các UAV Ukraine ngày càng mở rộng phạm vi hoạt động sâu phía sau chiến tuyến, việc tìm kiếm những giải pháp đối phó mới là điều dễ hiểu.

Đây cũng không phải lần đầu Nga áp dụng các biện pháp ngụy trang nhằm đánh lừa hệ thống nhận dạng hình ảnh. Từ năm 2023, nhiều máy bay ném bom và máy bay tấn công Nga đã được phủ bằng những chiếc lốp xe cũ khi đỗ trên sân bay. Khi đó, các chuyên gia quân sự phương Tây cho rằng mục đích chính là làm rối loạn khả năng nhận dạng mục tiêu của tên lửa hành trình và UAV Ukraine sử dụng công nghệ đối sánh hình ảnh.

Sau này, Schuyler Moore, Giám đốc Công nghệ của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cũng xác nhận rằng các mô hình thị giác máy tính có thể gặp khó khăn đáng kể khi một hình dạng quen thuộc bị thay đổi bằng những vật thể bất thường như lốp xe.

Ngoài máy bay, một số tàu chiến Nga tại Crimea cũng từng được sơn các họa tiết đặc biệt nhằm làm mờ hình dạng của chúng trước các hệ thống nhận dạng tự động.