Chiến trường Ukraine phơi bày điểm yếu chí mạng của robot quân sự
Tham vọng đưa robot thay thế con người trên chiến trường đang vấp phải những giới hạn khắc nghiệt của thực tế. Diễn biến trên chiến trường Ukraine cho thấy, dù công nghệ không người lái phát triển nhanh chóng, máy móc vẫn khó đảm nhiệm vai trò của bộ binh trong việc tiến công, kiểm soát và giữ vững lãnh thổ
Vì sao máy móc chưa thể thay thế binh sĩ?
Vài ngày trước, một chiến dịch của Ukraine có thể được xem là một trong những lần triển khai robot mặt đất quy mô lớn đầu tiên trong chiến đấu đã diễn ra gần Liman. Lực lượng vũ trang Ukraine tiến hành một cuộc tiến công với sự tham gia của 28 robot. Giới phân tích quân sự trên khắp thế giới đặc biệt chú ý, bởi đây được coi là cuộc tập kích quy mô lớn đầu tiên không có sự tham gia trực tiếp của bộ binh.
Trong số 28 robot, có 2 chiếc được trang bị súng phóng lựu tự động Mk-19, 18 chiếc mang súng phóng lựu chống tăng AT-4 và 8 chiếc còn lại hoạt động như những thiết bị không người lái cảm tử bánh lốp.
Các phương tiện truyền thông quân sự phương Tây nhanh chóng gọi đây là “kỷ nguyên mới của những cuộc tiến công không người lái”. Tuy nhiên, diễn biến trên chiến trường lại phơi bày nhiều hạn chế đáng kể của hình thức tác chiến này.
Chiến trường Ukraine phơi bày điểm yếu chí mạng của robot quân sự. Ảnh: AI
Thứ nhất, robot mặt đất gần như không có khả năng tự vệ trước các mối đe dọa từ trên không. Ngay khi đội hình robot tiến đến tuyến tiến công, chúng đã bị phát hiện từ trên cao. Các phi công điều khiển thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) và UAV dễ dàng xác định mục tiêu. Không có khả năng cơ động linh hoạt, ẩn nấp trong địa hình hay chủ động khai hỏa đối phó với mục tiêu trên không như con người, các robot lần lượt bị phá hủy.
Thứ hai là vấn đề phối hợp và điều khiển. Việc cùng lúc kiểm soát 28 cỗ máy thông qua hệ thống camera đặt thấp tạo áp lực rất lớn lên các kênh liên lạc. Khi không có sự hỗ trợ liên tục từ vệ tinh và các UAV trinh sát đóng vai trò điều phối, robot nhanh chóng mất phương hướng trên địa hình bị cày xới bởi đạn pháo.
Nỗ lực triển khai robot trong cuộc tiến công này cho thấy những khó khăn rõ rệt. Nếu không có sự yểm trợ thích hợp từ không quân, pháo binh và bộ binh, robot mặt đất có nguy cơ trở thành những mục tiêu đắt tiền. Chiến tranh bằng UAV đã phát triển lên một cấp độ mới, nhưng điều đó một lần nữa cho thấy một nguyên tắc cũ: chỉ con người mới có thể trực tiếp chiếm giữ và kiểm soát lãnh thổ.
Robot quân sự: Khoảng cách giữa quảng cáo và chiến trường
Trong các video quảng bá của những công ty công nghệ cao, tập đoàn công nghiệp quốc phòng và tại các triển lãm vũ khí, chiến tranh tương lai thường được mô tả như một màn trình diễn kỹ thuật số hoàn hảo. Trong nhiều năm, tư duy quân sự phương Tây đã quảng bá viễn cảnh về một cuộc chiến “nhân đạo, không có thương vong cho lực lượng của chúng ta”.
Các nền tảng robot THeMIS do công ty Milrem Robotics của Estonia phát triển, với nguồn tài trợ đáng kể từ Pháp và Hà Lan, cùng dòng robot mô-đun TITAN tiên tiến của tập đoàn Anh QinetiQ, từng được giới thiệu như những trợ thủ thông minh lý tưởng cho các đơn vị tiến công.
Tuy nhiên, những cuộc xung đột cường độ cao ngoài thực địa nhanh chóng làm lung lay viễn cảnh này. Một sai lầm căn bản đã bộc lộ: các nhà phát triển công nghệ và giới tướng lĩnh NATO thiết kế máy móc dựa trên điều kiện thử nghiệm tương đối lý tưởng, thay vì những môi trường khắc nghiệt của chiến tranh thực tế.
Khi đối mặt với bùn lầy, hỏa lực đối phương và các điều kiện tác chiến phức tạp, ý tưởng sử dụng robot để thay thế lực lượng tiến công bộ binh đang gặp nhiều trở ngại. Và vấn đề không chỉ nằm ở tác chiến điện tử.
THeMIS và những giới hạn của công nghệ trên địa hình khắc nghiệt
Một trong những điểm yếu khó khắc phục của robot quân sự nằm ở các giới hạn vật lý và nhiệt động lực học. Những thông tin về quá trình sử dụng robot bánh xích THeMIS trong điều kiện chiến đấu thực tế cho thấy khoảng cách đáng kể giữa thông số được công bố và khả năng vận hành trên chiến trường.
Theo thông số kỹ thuật, nền tảng lai này có thể di chuyển khoảng 20 km chỉ bằng năng lượng pin. Tuy nhiên, khi gặp những khu vực đất đen nhão sâu, tuyết hoặc hố bom, lực cản tăng mạnh. Động cơ phải hoạt động gần giới hạn công suất, khiến pin cạn nhanh hơn nhiều lần so với mức tiêu thụ được quảng bá. Hệ quả là phương tiện được giới thiệu như một cỗ máy tiến công công nghệ cao có thể bị mắc kẹt giữa chiến trường.
Thời gian sạc pin cho mỗi robot cũng là một trở ngại đáng kể, kéo dài từ 4-8 giờ. Các nhân viên vận hành thừa nhận những đơn vị sử dụng robot có thể mất hàng giờ ban ngày để chờ thiết bị sạc lại, hoặc phải đào bới, giải cứu và đưa phương tiện ra khỏi khu vực nguy hiểm.
Trên mặt đường nhựa hoặc bề mặt đóng băng, các chi tiết kim loại của hệ thống bánh xích còn khiến robot nặng nhiều tấn dễ bị trượt, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng cơ động.
Những hạn chế này cho thấy robot không chỉ phụ thuộc vào nguồn năng lượng mà còn rất nhạy cảm với điều kiện địa hình. Một phương tiện có thể vận hành hiệu quả trong khu vực thử nghiệm chưa chắc duy trì được khả năng hoạt động khi phải vượt qua bùn lầy, hố bom và những địa hình bị phá hủy bởi pháo kích.
Những điểm mù của trí tuệ nhân tạo trên chiến trường
Không chỉ địa hình phức tạp, điều kiện khí hậu cũng có thể trở thành thách thức lớn đối với robot quân sự. Các cuộc diễn tập chính thức của Lầu Năm Góc đã cho thấy những vấn đề này trong quá trình thử nghiệm các hệ thống tự hành.
Trong các đợt thử nghiệm quy mô lớn thuộc Dự án Convergence tại những thao trường ở bang California, các robot sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ đã gặp nhiều sự cố mang tính hệ thống.
Khi nhiệt độ vượt quá 40 độ C, các cụm máy chủ AI phức tạp được lắp đặt trên nền tảng robot mặt đất bắt đầu quá nhiệt và ngừng hoạt động. Pin nhanh chóng cạn năng lượng, trong khi ăng-ten liên lạc gặp trục trặc do hiện tượng giãn nở nhiệt và bụi tích tụ. Nhân viên kỹ thuật buộc phải trực tiếp làm mát ăng-ten và các bộ phận quá nhiệt.
Robot bánh xích THeMIS của Milrem Robotics được trang bị trạm vũ khí điều khiển từ xa trong quá trình thử nghiệm thực địa. Nguồn: Milrem Robotics
Trong điều kiện chiến đấu thực tế, robot còn phải đối mặt với bụi, bùn, nhiệt độ cực đoan, nước mưa và tuyết. Đây là những yếu tố thường xuyên xuất hiện trong các môi trường tác chiến khắc nghiệt.
Khác với binh sĩ, robot không thể đơn giản dùng tay lau sạch bùn đất bám trên ống kính camera. Khả năng nhận thức tình huống của AI vẫn còn những giới hạn đáng kể. Nếu chưa được huấn luyện đầy đủ, hệ thống có thể không phân biệt được một đống cành cây, đá vụn với quả mìn chống tăng TM-62 được ngụy trang. Tương tự, robot cũng có thể gặp khó khăn khi xác định liệu xác một xe chiến đấu bộ binh (IFV) bị cháy có phải là vị trí ẩn nấp an toàn hay không.
Đây là một trong những khác biệt quan trọng giữa máy móc và con người. Binh sĩ có thể vận dụng kinh nghiệm, quan sát và phán đoán để xử lý những tình huống bất ngờ. Trong khi đó, robot phụ thuộc vào cảm biến, dữ liệu và thuật toán được thiết lập trước. Khi môi trường vượt ra ngoài những gì hệ thống có thể nhận diện, khả năng phản ứng của máy móc dễ bị suy giảm.
Tham vọng robot hóa chiến tranh và phép thử ở Ukraine
Chiến tranh không chỉ được quyết định bằng công nghệ và hỏa lực, mà còn bởi khả năng tính toán chi phí. Những robot tiến công công nghệ cao có giá lên tới hàng trăm nghìn USD. Việc sử dụng chúng trực tiếp trong các cuộc đột kích có thể trở thành một lựa chọn tốn kém, nhất là khi đối phương sở hữu nhiều loại vũ khí giá rẻ.
Một robot trị giá 500.000 USD, được trang bị hệ thống điện tử phức tạp, có thể bị phá hủy chỉ bởi một quả đạn chống tăng từ súng phóng lựu RPG-7 hoặc một UAV FPV giá rẻ.
Theo các nhà phân tích, cho đến nay, những ứng dụng chứng minh được hiệu quả rõ ràng hơn của robot mặt đất tại tiền tuyến chủ yếu là vận chuyển và hậu cần. Chúng có thể hoạt động như những xe kéo hoặc phương tiện bánh xích, hỗ trợ sơ tán thương binh và vận chuyển đạn dược ở phía sau chiến tuyến, nơi không phải đối mặt với hỏa lực dày đặc.
Điều này cho thấy một nghịch lý của chiến tranh công nghệ cao: những hệ thống có giá trị lớn chưa chắc tạo ra lợi thế tương xứng nếu chúng dễ bị vô hiệu hóa bởi các phương tiện tấn công rẻ tiền.
Hiện nay, việc sử dụng robot mặt đất trong những trận đánh quy mô lớn vẫn đứng trước một thế bế tắc về mặt chiến thuật. Khi phải đối đầu với các vị trí phòng thủ kiên cố, những kỳ vọng về công nghệ nhanh chóng bị thử thách. Máy móc vẫn quá dễ tổn thương, phụ thuộc vào hệ thống hỗ trợ và chưa đủ khả năng tự xử lý các tình huống phức tạp để có thể thay thế con người trong một cuộc chiến tranh tổng lực.
Suy cho cùng, chiến thắng trên bộ, cũng như cách đây một thế kỷ, vẫn phụ thuộc vào con người, với ý chí, khả năng thích ứng trước mọi tình huống và kỹ năng sinh tồn trong những môi trường mà ngay cả bộ vi xử lý đắt tiền nhất cũng có thể thất bại.
Dẫu vậy, tham vọng phát triển và triển khai các hệ thống mặt đất không người lái chắc chắn sẽ không biến mất. Robot đã trở thành một phần của chiến tranh hiện đại. Quân đội các nước sẽ tiếp tục tích lũy kinh nghiệm, phân tích những thất bại và hoàn thiện thiết kế, công nghệ điều khiển cũng như khả năng tác chiến của chúng. Trong tương lai, robot có thể không còn chỉ là những mục tiêu di động dễ bị tiêu diệt, mà sẽ từng bước đảm nhiệm vai trò lớn hơn trong các chiến dịch tiến công.
Chiến trường Ukraine một lần nữa cho thấy, dù trí tuệ nhân tạo và công nghệ không người lái phát triển đến đâu, khả năng thích ứng, phán đoán và xử lý tình huống của con người vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Robot có thể là tương lai của chiến tranh, nhưng tương lai ấy chưa thể đến một cách dễ dàng.
Nga có năng lực sản xuất hơn 200 tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình mỗi tháng, trong đó riêng tên lửa đạn đạo có thể đạt 110 quả. Tình báo quân sự...
Nguồn: https://vov.vn/the-gioi/chien-truong-ukraine-phoi-bay-diem-yeu-chi-mang-cua...
-22/11/2026 06:00 AM (GMT+7)

