Từ giải đấu 4 năm một lần đến “tài sản tài chính”
Thành công thương mại của World Cup 2026 đang mở ra một bước ngoặt lớn trong cách FIFA khai thác giải đấu. Chủ tịch Gianni Infantino cho biết tổng doanh thu của FIFA trong chu kỳ 2023–2026 dự kiến vượt 15 tỉ USD, gần gấp đôi chu kỳ trước. World Cup là động lực lớn nhất phía sau con số này, nhờ bản quyền truyền hình, tài trợ, bán vé, dịch vụ tiếp đón và cấp phép thương mại.
Từ nền tảng đó, FIFA đề xuất thành lập công ty con mang tên FIFA Forward Enterprise để quản lý các tài sản thương mại chủ chốt, gồm bản quyền phát sóng, tài trợ, bán vé, cấp phép và hoạt động tổ chức sự kiện. Kế hoạch là định giá doanh nghiệp mới ở mức khoảng 20 tỉ USD, sau đó bán tối đa khoảng 20%–21% cổ phần cho nhà đầu tư bên ngoài nhằm huy động khoảng 4,2 tỉ USD. Đây là điểm cần phân biệt rõ: FIFA không dự định thu về 20 tỉ USD, bởi đó chỉ là mức định giá của công ty.
Nhà đầu tư cần gì từ World Cup?
Thrive Eternal, quỹ đầu tư gắn với Joshua Kushner, được nhắc đến như bên có thể dẫn đầu nhóm nhà đầu tư. Mô hình của quỹ này thiên về nắm giữ dài hạn thay vì mua rồi nhanh chóng bán lại. Tuy nhiên, kế hoạch vẫn đang trong quá trình xem xét, chưa được các thành viên FIFA thông qua và cũng chưa có cơ sở để khẳng định phần cổ phần được bán sẽ vĩnh viễn không quay lại tổ chức này.
FIFA khẳng định nhà đầu tư chỉ sở hữu cổ phần thiểu số, không có quyền chi phối những quyết định thể thao như thể thức thi đấu, lịch tổ chức hay lựa chọn nước chủ nhà. Dù vậy, UEFA và nhiều bên phản đối vẫn lo ngại rằng áp lực tăng lợi nhuận có thể gián tiếp tác động đến cách World Cup được vận hành trong tương lai, từ giá vé, số trận, thị trường đăng cai đến các gói bản quyền truyền thông.
Ngay cả những quãng nghỉ uống nước tại World Cup 2026 cũng trở thành một phần của bài toán thương mại. Mỗi trận có 2 quãng nghỉ bắt buộc, kéo dài khoảng 3 phút, tạo thêm thời lượng để các đài truyền hình phát quảng cáo. Một số báo cáo ước tính các vị trí quảng cáo gắn với những quãng nghỉ này có thể mang lại tổng cộng khoảng 7–9 triệu USD, chứ không phải mỗi lần nghỉ đều tạo ra khoản tiền như vậy.
Cuộc đua bản quyền truyền hình
Giá bản quyền World Cup tại Mỹ cũng được dự báo tăng mạnh. Fox được cho là đã trả khoảng 485 triệu USD để sở hữu quyền phát sóng tiếng Anh của World Cup 2026. Với kỳ 2030, giá khởi điểm của gói bản quyền tại Mỹ có thể lên tới 1 tỉ USD, trong khi nhiều công ty truyền thông đang dự trù từ 1,5 đến 2 tỉ USD cho các gói phát sóng bằng cả tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha.
Netflix, YouTube và Disney đều được nhắc đến trong nhóm có thể tham gia cuộc đua. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy FIFA đã quyết định tự xây dựng một nền tảng trả phí trực tiếp để thay thế các đài truyền hình. Trong ngắn hạn, đấu giá bản quyền cho nhiều đối tác cạnh tranh vẫn là cách ít rủi ro hơn và có khả năng đẩy giá bán lên cao nhất.
Giới hạn của quá trình tài chính hóa
Tranh cãi lớn nhất nằm ở việc một phần nguồn thu tương lai của World Cup sẽ được chia sẻ với các cổ đông bên ngoài. Khi đó, FIFA không còn là bên duy nhất hưởng lợi từ sự tăng trưởng của giải đấu. Các nhà đầu tư sẽ kỳ vọng doanh thu và mức định giá của doanh nghiệp mới liên tục đi lên, tạo sức ép phải tìm thêm nguồn thu qua từng chu kỳ.
Những người phản đối cũng đặt câu hỏi liệu mức định giá 20 tỉ USD có phản ánh đầy đủ tiềm năng lâu dài của World Cup hay không. Nếu giải đấu tiếp tục tăng doanh thu từ bản quyền, tài trợ, vé và dịch vụ tiếp đón, phần cổ phần được bán hôm nay có thể trở nên đắt giá hơn rất nhiều trong tương lai.
Người hâm mộ đứng ở đâu?
Nỗi lo lớn nhất của các nhóm cổ động viên là giá vé tiếp tục tăng. World Cup 2026 đã vấp phải nhiều phản ứng vì giá vé cao và cơ chế định giá linh hoạt. Việc đưa thêm nhà đầu tư tài chính vào cấu trúc thương mại khiến người hâm mộ lo rằng khả năng tiếp cận giải đấu sẽ ngày càng phụ thuộc vào sức chi trả.
Khả năng mở rộng World Cup 2030 lên 64 đội cũng đang được FIFA nghiên cứu. Nếu được thông qua, số đội và số trận sẽ tăng, đồng nghĩa nguồn thu thương mại lớn hơn. Tuy nhiên, đề xuất này mới ở giai đoạn xem xét và chưa trở thành quyết định chính thức.
Phản ứng của người hâm mộ từng góp phần khiến dự án European Super League năm 2021 sụp đổ nhanh chóng. Với World Cup, việc gây sức ép khó hơn bởi giải chỉ diễn ra 4 năm một lần và quyền quyết định nằm trong tay 211 liên đoàn thành viên FIFA. Dù vậy, sự phản đối từ UEFA, các liên đoàn và cổ động viên đang biến kế hoạch bán cổ phần thương mại thành một trong những cuộc tranh luận lớn nhất về quyền sở hữu và tương lai của bóng đá thế giới.