Một sân chơi, hai mục tiêu
AFC đang xây dựng đề án Nations League dành cho 47 đội tuyển nam châu Á, với mục tiêu đưa hệ thống này trở thành khung thi đấu chung cho cả vòng loại World Cup và Asian Cup. Đây vẫn là phương án đang được hoàn thiện, chưa phải thể thức chính thức cuối cùng, nhưng nếu được thông qua, bóng đá châu Á sẽ thay đổi mạnh từ năm 2030.
Theo dự thảo, các đội được chia thành 3 hạng. Hạng 1 và hạng 2 có 18 đội, hạng 3 gồm 11 đội. Nations League dự kiến diễn ra 2 năm một lần. Kỳ năm 2030 sẽ gắn với vòng loại Asian Cup, còn kỳ 2032/33 là lần đầu hệ thống này được dùng để xác định vé dự World Cup.
AFC từng cân nhắc tổ chức Nations League như một giải riêng, nhưng phương án đó bị loại do chi phí và quỹ ngày thi đấu quốc tế hạn chế. Hướng hiện tại là dùng chính những trận Nations League để thay thế phần lớn vòng loại và các trận giao hữu ít ý nghĩa.
Hạng 1 trở thành con đường chính tới World Cup
Ở kỳ gắn với World Cup, bắt đầu từ mùa 2032/33, mỗi đội thuộc hạng 1 dự kiến chơi 12 trận, gồm 6 trận sân nhà và 6 trận sân khách.
Sau giai đoạn này, 6 đội đứng đầu hạng 1 sẽ giành vé trực tiếp dự World Cup. Các đội xếp từ thứ 7 đến thứ 10 bước vào một vòng đấu phụ gồm 4 đội, thi đấu vòng tròn để tranh những suất còn lại.
Hai đội đứng đầu vòng này giành thêm 2 vé trực tiếp. Đội xếp thứ 3 được quyền tham dự vòng play-off liên lục địa.
Nếu giữ nguyên số suất như dự thảo, Nations League sẽ xác định 8 đội châu Á dự World Cup trực tiếp và 1 đội bước vào vòng tranh vé liên lục địa.
Cách làm này khác khá xa thể thức vòng loại World Cup 2026, khi 18 đội ở vòng loại cuối được chia thành 3 bảng 6 đội. Trong mô hình mới, 18 đội hạng 1 cùng nằm trong một hệ thống thứ hạng sau lịch thi đấu được xây dựng bằng bốc thăm và thuật toán.
Asian Cup gắn chặt với 2 hạng cao nhất
Ở kỳ Nations League gắn với Asian Cup, dự kiến bắt đầu từ năm 2030, mỗi đội chỉ đá 6 trận, gồm 3 sân nhà và 3 sân khách.
Toàn bộ 18 đội thuộc hạng 1 sẽ giành quyền dự vòng chung kết Asian Cup. 6 suất còn lại thuộc về 6 đội có thành tích cao nhất của hạng 2, đủ tạo thành giải đấu 24 đội như hiện nay.
AFC đồng thời đang tính chuyển Asian Cup 2031 sang năm 2032 để phù hợp với lịch quốc tế mới. Quy trình đăng cai Asian Cup 2031 và 2035 đã bị dừng từ tháng 3/2026 trong lúc AFC và FIFA tiếp tục làm việc về việc đưa giải sang các năm chẵn.
Với cấu trúc này, vị trí trong hệ thống Nations League trở nên rất quan trọng. Một đội giữ được chỗ ở hạng 1 gần như có con đường ngắn nhất tới Asian Cup, đồng thời duy trì cơ hội thuận lợi hơn cho kỳ vòng loại World Cup tiếp theo.
Vẫn có nhà vô địch Nations League riêng
Nations League không chỉ đóng vai trò vòng loại.
Ở mỗi kỳ, 8 đội có thành tích tốt nhất hạng 1 sẽ vào vòng loại trực tiếp để xác định nhà vô địch. Tứ kết dự kiến diễn ra theo thể thức lượt đi và lượt về, sau đó bán kết cùng chung kết được tổ chức tại một địa điểm tập trung.
Như vậy, cùng một hệ thống vừa xác định suất dự World Cup hoặc Asian Cup, vừa tạo ra danh hiệu riêng cho Nations League.
Điều này giúp các trận giữa những đội mạnh vẫn có mục tiêu cạnh tranh ngay cả khi họ đã ở vị trí thuận lợi trong cuộc đua giành vé.
Thăng hạng và xuống hạng làm lại trật tự
Cơ chế lên và xuống hạng cũng được đưa vào dự thảo.
Hai đội cuối hạng 1 sẽ xuống hạng 2, trong khi 2 đội đầu hạng 2 được lên hạng 1. Tương tự, 2 đội cuối hạng 2 xuống hạng 3 và 2 đội đầu hạng 3 được thăng hạng.
Ngoài những suất đổi hạng trực tiếp, 4 đội tiếp theo ở nhóm cuối hạng trên sẽ phải đá play-off với 4 đội tiếp theo ở nhóm đầu hạng dưới.
Hệ thống này khiến vị trí của mỗi đội có thể thay đổi sau từng chu kỳ 2 năm. Thành tích gần nhất, thay vì danh tiếng hay lịch sử, sẽ quyết định đội tuyển được đứng ở đâu và tiếp cận con đường nào tới World Cup hay Asian Cup.
Không chia Đông – Tây
AFC hiện không muốn chia Nations League theo khu vực Đông Á, Tây Á hay Trung Á.
Lý do là số lượng thành viên ở từng vùng không cân bằng, trong khi khoảng cách trình độ cũng khá lớn. Thay vào đó, các đội sẽ được chia theo nhóm hạt giống trong lễ bốc thăm, sau đó lịch thi đấu được xây dựng bằng thuật toán để hạn chế sự chênh lệch giữa các đối thủ.
Điều này đồng nghĩa các đội tuyển Đông Nam Á có thể phải gặp đối thủ từ Tây Á hoặc Trung Á thường xuyên hơn, thay vì chủ yếu thi đấu trong phạm vi địa lý quen thuộc.
Thử nghiệm từ mùa 2028/29
AFC chưa có ý định chuyển thẳng sang thể thức mới.
Một giai đoạn thử nghiệm dự kiến được tổ chức trong mùa 2028/29 để xác định 3 hạng trước khi Nations League chính thức vận hành từ năm 2030. Việc phân hạng ban đầu sẽ dựa vào kết quả vòng loại chung sơ bộ, thay vì lấy bảng xếp hạng FIFA làm căn cứ duy nhất.
Ở hạng 1 của giai đoạn thử nghiệm, cấu trúc 3 bảng 6 đội vẫn được giữ cho vòng loại World Cup 2030. Hai đội đầu mỗi bảng giành vé trực tiếp, còn nhóm đội tiếp theo bước vào vòng đấu phụ theo mô hình mới để xác định thêm 2 suất trực tiếp và 1 đội dự play-off liên lục địa.
Cơ chế thăng hạng, xuống hạng và play-off giữa các hạng cũng dự kiến được áp dụng ngay từ giai đoạn này.
Nếu được AFC thông qua đầy đủ, Nations League sẽ không đơn thuần là một giải mới. Nó sẽ trở thành bộ khung chính của bóng đá đội tuyển châu Á, quyết định cả danh hiệu Nations League, vé Asian Cup, đường tới World Cup và vị trí của từng đội trong hệ thống thi đấu 2 năm một lần.