Một huấn luyện viên tưởng chỉ ghé qua
Khi Pep Guardiola đặt chân tới Manchester City năm 2016, ít ai nghĩ ông sẽ gắn bó đủ lâu để tạo nên một thập kỷ. Trước đó, ở Barcelona ông chỉ ký từng năm, rồi rời đi sau mùa thứ tư đầy mệt mỏi. Ở Bayern Munich, ông cũng chỉ trụ lại ba mùa. Pep được nhìn nhận như một nhà cầm quân thiên về chi tiết, đến để tạo dấu ấn chiến thuật trong thời gian ngắn, chứ không phải kiểu xây dựng đế chế dài hạn như Sir Alex Ferguson hay Arsene Wenger.
Thế nhưng tại Anh, ông trở thành huấn luyện viên tại vị lâu nhất, được Manchester City giữ lại ngay cả khi trải qua chuỗi phong độ tệ hiếm hoi giữa mùa trước. Ngược lại, Pep cũng tìm được sự thoải mái mà ông không có ở Barcelona hay Bayern, và chính sự “hợp nhau” này mở đường cho nhiều lần tái thiết đội bóng.
Năm đầu bỡ ngỡ và cú lùi chiến thuật
Hình ảnh về một Pep Guardiola “vào là thắng ngay” ở Anh không hoàn toàn đúng. Mùa 2016-17, ông thử nhiều ý tưởng táo bạo và phải rút lại. Quyết định loại Joe Hart để dùng Claudio Bravo về lâu dài là đúng, nhưng Bravo gặp khó với va chạm, bóng bổng và bắt không tốt, buộc Pep phải dùng Willy Caballero ở giai đoạn hai vì thể hình và sức mạnh.
Ông cũng thử kéo Aleksandar Kolarov vào đá trung vệ, yêu cầu các hậu vệ biên bó vào giữa như tiền vệ, loại hẳn Yaya Toure và vận hành sơ đồ 4-3-3 rất thiên về kỹ thuật. Cuối mùa, Pep quay về 4-2-3-1, đưa Toure trở lại để tận dụng kinh nghiệm và sức mạnh, đồng thời bắt đầu nói nhiều hơn về bóng chết, bóng hai, những yếu tố rất “Anh”. Mùa đầu tiên ở Premier League vì thế là giai đoạn Pep phải thích nghi với môi trường mới, chứ không phải chỉ là chuyện giải đấu thích nghi với ông.
Đội bóng siêu kỹ thuật với “hai số 8 tự do”
Hai mùa 2017-18 và 2018-19 là đỉnh cao đầu tiên. Khi đã có Ederson chơi chân tốt trong khung thành, Kyle Walker tốc độ bên phải và Aymeric Laporte chắc chắn ở trung tâm, Pep yên tâm xây dựng tuyến giữa cực kỳ kỹ thuật. Fernandinho được dùng như mỏ neo duy nhất, phía trên là hai tiền vệ tấn công được “chuyển nghề” thành những tiền vệ trung tâm tự do: Kevin De Bruyne lệch phải, David Silva lệch trái.
Họ phối hợp với Leroy Sane và Raheem Sterling đá đúng chân ở hai cánh, kéo giãn hậu vệ biên đối thủ, mở khoảng trống cho De Bruyne và Silva xâm nhập. Bóng dài từ Ederson cho Sergio Aguero khiến đối thủ luôn bị kéo giãn cả chiều ngang lẫn chiều dọc. Kết quả là mùa 2017-18, City đạt mốc 100 điểm, mùa sau giành 98 điểm và hơn Liverpool đúng 1 điểm trong cuộc đua nghẹt thở.
Thời kỳ “không trung phong” và trận chung kết đặc biệt
Sau một mùa hụt hơi trước Liverpool 2019-20, City trở lại mạnh mẽ ở hai mùa 2020-21 và 2021-22. Đây là giai đoạn Pep gần như bỏ hẳn trung phong đúng nghĩa. Aguero chấn thương, Gabriel Jesus không phải mẫu dứt điểm bền bỉ và đôi khi thích đá cánh phải hơn. City chơi tốt nhất khi xoay tua hàng loạt cầu thủ ở vị trí cao nhất: Ferran Torres, Riyad Mahrez, Bernardo Silva, Ilkay Gundogan, Sterling, De Bruyne, Phil Foden…
Đỉnh điểm là trận chung kết cúp châu Âu mùa 2020-21, khi Pep tung đội hình không có tiền vệ phòng ngự thuần túy lẫn trung phong. Gundogan, người ghi nhiều bàn nhất cho City ở giải quốc nội mùa đó, lại lùi sâu nhất hàng tiền vệ. Phía trên là năm cầu thủ tấn công: Bernardo Silva, Foden, De Bruyne, Mahrez, Sterling. Dù thất bại, đó là hình ảnh cô đọng cho phiên bản City thứ hai: đội bóng xoay quanh các tiền vệ tấn công, không phụ thuộc vào một mũi nhọn duy nhất, dù ban lãnh đạo vẫn từng cố chiêu mộ Harry Kane và Cristiano Ronaldo.
Haaland xuất hiện và mọi thứ xoay quanh vòng cấm
Từ năm 2022, City bước sang diện mạo khác hẳn khi Erling Haaland gia nhập. Anh là mẫu tiền đạo chỉ hoạt động chủ yếu trong vòng cấm, không dạt biên, không lùi sâu làm bóng. Đội hình được điều chỉnh để phục vụ anh: những cầu thủ thiên về chạy chỗ và dứt điểm như Gabriel Jesus, Sterling rời đi, nhường chỗ cho các chân chuyền. De Bruyne từ chỗ ghi nhiều bàn ở mùa trước đó chuyển hẳn sang vai trò kiến tạo, với một nửa số đường chuyền thành bàn dành cho Haaland.
Ở hàng thủ, Pep bất ngờ ưu tiên trung vệ đá biên như Josko Gvardiol, Nathan Ake, Manuel Akanji, nhấn mạnh chuyện tranh chấp tay đôi. Người bó vào giữa không còn là hậu vệ biên kỹ thuật mà là John Stones, thường đứng cạnh Rodri như cặp tiền vệ trụ, có lúc được đẩy lên đá như tiền vệ tấn công trong trận chung kết cúp châu Âu 2023. Dù cách dùng Stones không phải lúc nào cũng trơn tru, City vẫn giành được danh hiệu châu Âu đầu tiên, rồi hoàn tất cú ăn ba và sau đó là bốn chức vô địch quốc nội liên tiếp.
Hợp đồng dài với Haaland và giới hạn tái tạo
Thay vì dừng lại sau khi “chinh phục xong” bóng đá Anh, Pep tiếp tục ở lại. Ông gia hạn đến 2027, còn Haaland ký hợp đồng tới tận 2034, biến mình thành trụ cột gần như cố định. Điều này lại làm lộ ra một vấn đề: Pep từng hoài nghi về giá trị của trung phong thuần túy, và dù Haaland ghi 112 bàn sau 132 trận ở giải quốc nội, hiệu quả tổng thể của City không còn vượt trội như trước.
Mùa cuối cùng trước khi Haaland đến, City không có trung phong thực thụ mà vẫn ghi 99 bàn và chỉ thủng lưới 22 lần. Bốn mùa sau đó, số bàn thắng dao động từ 72 đến 96, trong khi số bàn thua tăng lên 33, 34, 44, 33. Đội bóng trở nên ít kiên nhẫn hơn, dễ bị phản công hơn. Hai mùa gần đây là giai đoạn kém ấn tượng nhất của Pep ở Manchester, dù vẫn có danh hiệu cúp quốc nội và vị trí á quân.
Phiên bản thứ tư chưa thành hình
Mùa 2025-26, City chơi thiếu kết nối, thiếu khả năng kiểm soát và ít biến hóa chiến thuật. Có lúc Pep xếp nhiều tiền vệ tấn công đá tự do, có lúc lại dùng Antoine Semenyo ở vị trí hộ công thay vì những người làm bóng điển hình. Ông luân phiên tin tưởng rồi lại lưỡng lự với Rayan Cherki. Đội liên tục đánh rơi điểm trước các đối thủ đang vật lộn trụ hạng, để rồi bị Arsenal vượt lên trong cuộc đua vô địch.
Trong bối cảnh đó, Haaland vẫn là mối đe dọa lớn nhất nhưng sự phụ thuộc vào anh trở nên quá rõ. Có thời điểm sau 12 vòng, anh ghi 14 bàn, còn không ai khác trong đội có quá một bàn. Khi Haaland chơi dưới sức, ít người khác đủ tầm gánh vác. Sau ba phiên bản City xuất sắc giai đoạn 2017-19, 2020-22 và 2022-24, Pep vẫn chưa tạo được một thế hệ thứ tư đủ mạnh, phần vì cấu trúc đội hình giờ xoay quanh một trung phong mà ông khó lòng thay đổi triệt để.