Thông qua Luật Đất đai sửa đổi, bổ sung quyền lợi người bị thu hồi đất

Sự kiện: Thời sự

Người bị thu hồi đất ở được hoán đổi đất trong cùng xã, hỗ trợ phục hồi sinh kế và hưởng thêm chính sách bồi thường, tái định cư, theo Luật Đất đai vừa được Quốc hội thông qua.

Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, thay thế Luật Đất đai năm 2024. Luật bổ sung nhiều chính sách bảo vệ quyền lợi người bị thu hồi đất, đồng thời thay đổi quy định về giá đất, cấp sổ đỏ và xử lý các dự án chậm sử dụng đất.

Một trong những điểm mới là người có đất ở bị Nhà nước thu hồi để phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng được hoán đổi đất nếu có nhu cầu.

Theo đó, người dân có thể hoán đổi diện tích đất ở bị thu hồi sang phần đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp còn lại của cùng thửa đất, hoặc sang một phần thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong cùng địa bàn cấp xã. Việc hoán đổi thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Trường hợp đất còn lại sau thu hồi có diện tích, kích thước hoặc hình dạng không bảo đảm điều kiện sử dụng, Nhà nước khuyến khích người dân chuyển nhượng, nhận chuyển nhượng, hợp thửa hoặc tách thửa để sử dụng hiệu quả hơn. Các giao dịch thuộc trường hợp này được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất, lệ phí trước bạ và các khoản phí, lệ phí liên quan.

Nếu không muốn giữ lại diện tích đất khó sử dụng, người dân có thể đề nghị Nhà nước thu hồi phần còn lại để được bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

Thủ tướng Lê Minh Hưng, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú và các đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua các dự án luật sáng 21/11. Ảnh: Quang Vinh

Thủ tướng Lê Minh Hưng, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú và các đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua các dự án luật sáng 21/11. Ảnh: Quang Vinh

Hỗ trợ phục hồi sinh kế ít nhất 3 năm

Luật bổ sung cơ chế hỗ trợ phục hồi sinh kế nhằm giúp người bị thu hồi đất ổn định cuộc sống, việc làm và thu nhập.

Khi lập phương án bồi thường, cơ quan thực hiện phải xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tình trạng việc làm và dự kiến kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế trong thời gian ít nhất 3 năm sau khi có quyết định thu hồi đất.

Hàng năm, UBND cấp xã chỉ đạo khảo sát thu nhập, việc làm của người bị thu hồi đất để xem xét, quyết định mức hỗ trợ cho những trường hợp bị giảm thu nhập hoặc mất việc làm. Kinh phí này được tính trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Ngoài ra, người bị thu hồi đất còn được xem xét hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh, đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm. UBND cấp tỉnh có thể quyết định thêm các khoản hỗ trợ phù hợp với điều kiện địa phương, kể cả đối với người bị ảnh hưởng sinh kế do việc thu hồi đất.

Về tái định cư, người có đất ở bị thu hồi để xây dựng khu đô thị, khu dân cư nông thôn hoặc dự án nhà ở được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Trong thời gian chờ bố trí tái định cư, người dân được bố trí chỗ ở tạm.

Người được giao đất tái định cư có thể ghi nợ tiền sử dụng đất nếu có nhu cầu. Trường hợp tiền bồi thường về đất ở không đủ mua một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước hỗ trợ khoản chênh lệch để người dân có nơi ở mới.

Luật cũng quy định chỉ được cưỡng chế thu hồi đất đối với trường hợp phải bố trí tái định cư sau khi đã bố trí nơi tái định cư hoặc chỗ ở tạm theo phương án được phê duyệt.

Bồi thường đất tính thêm tỷ lệ do địa phương quyết định

Luật thay đổi cách xác định tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, dựa trên 6 căn cứ: diện tích đất, thời hạn sử dụng, loại đất, hình thức giao hoặc cho thuê đất, giá đất theo bảng giá và hệ số điều chỉnh giá đất, cùng tỷ lệ bồi thường do UBND cấp tỉnh quy định.

Tỷ lệ bồi thường được quyết định theo tình hình thực tế địa phương nhưng không được thấp hơn 1. Việc xác định mức tiền cụ thể phải căn cứ vào các yếu tố của thửa đất và chính sách bồi thường tương ứng.

Giá đất để tính bồi thường được xác định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trường hợp phải điều chỉnh phương án, luật yêu cầu áp dụng giá đất, giá tài sản có lợi hơn cho người bị thu hồi đất.

Nếu cơ quan thực hiện chậm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ so với thời hạn đã được phê duyệt, người dân được nhận thêm khoản tiền tính theo mức chậm nộp của Luật Quản lý thuế, tương ứng với số tiền và thời gian chậm trả.

Theo báo cáo giải trình của Chính phủ, các chính sách này hướng đến chuyển từ việc chỉ bồi thường tài sản bị thu hồi sang bảo đảm chỗ ở, việc làm và điều kiện ổn định cuộc sống cho người dân.

Thu thêm tiền với dự án chậm sử dụng đất

Luật Đất đai mới bổ sung cơ chế thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tăng thêm đối với dự án không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm hoàn thành đầu tư.

Quy định áp dụng với diện tích đất đã được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án nhưng đến thời hạn hoàn thành theo văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc văn bản điều chỉnh mà vẫn chưa hoàn thành.

Khoản tiền tăng thêm được tính trên phần diện tích đất không triển khai hoặc chậm hoàn thành đầu tư, thay vì toàn bộ diện tích dự án. Việc thu tiền kéo dài cho đến khi dự án bị chấm dứt hoạt động theo quy định pháp luật.

Trường hợp chậm tiến độ do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan được loại trừ khỏi cơ chế này.

Mở rộng điều kiện cấp sổ đỏ

Luật cũng mở rộng các trường hợp hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất được xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), trong đó có đất lấn chiếm, được giao sai thẩm quyền, sử dụng sai mục đích hoặc không có giấy tờ.

Đối với đất lấn, chiếm trước ngày 1/7/2014, người đang sử dụng được cấp sổ đỏ nếu phù hợp quy hoạch tại thời điểm cấp giấy. Đất được giao không đúng thẩm quyền hoặc giao quyền sử dụng không đúng pháp luật trước ngày 1/8/2024 cũng thuộc diện được xem xét theo quy định của Chính phủ.

Với đất được Nhà nước giao, cho thuê hoặc đã cấp sổ đỏ nhưng người sử dụng tự ý chuyển mục đích, luật phân biệt hai giai đoạn. Trường hợp sử dụng sai mục đích trước ngày 1/7/2014 được xem xét cấp giấy nếu phù hợp quy hoạch.

Nếu việc sử dụng sai mục đích diễn ra từ ngày 1/7/2014 đến trước khi luật mới có hiệu lực, người dân phải đáp ứng thêm điều kiện sử dụng đất ổn định, phù hợp quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường và an toàn công trình.

Đất không có giấy tờ về quyền sử dụng, đã được sử dụng trước ngày 1/7/2014 và không thuộc các trường hợp vi phạm nêu trên cũng được cấp giấy theo quy định mới. Người nhận chuyển quyền sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 nhưng chưa hoàn tất thủ tục chuyển quyền được cấp sổ đỏ nếu thửa đất đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Với một số trường hợp đất lấn chiếm, sử dụng sai mục đích hoặc nhận chuyển quyền chưa hoàn tất thủ tục, nếu khu vực chưa có quy hoạch được phê duyệt hoặc cấp sổ đỏ cho đất canh tác thì không phải xem xét điều kiện phù hợp quy hoạch.

Làm rõ giao dịch đất đai phải công chứng

Luật Đất đai mới giao Chính phủ quy định các loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực, nhằm bảo đảm an toàn pháp lý trong giao dịch.

Luật đồng thời sửa đổi Luật Công chứng, xác định giao dịch bắt buộc công chứng là những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định hoặc giao Chính phủ quy định phải công chứng.

Bộ Tư pháp có trách nhiệm phối hợp với các bộ, ngành rà soát, cập nhật và công khai danh mục giao dịch phải công chứng, chứng thực trên cổng thông tin điện tử của Bộ.

Quy định sửa đổi Luật Công chứng có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, sớm hơn 6 tháng so với hiệu lực chung của Luật Đất đai mới. Riêng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo cơ chế mới được áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã bổ sung vào dự thảo Luật Đất đai sửa đổi điều kiện cấp sổ đỏ cho từng nhóm đất có vi phạm trong quá khứ, căn cứ nguồn...

Chia sẻ
Gửi góp ý
Lưu bài Bỏ lưu bài
Theo Sơn Hà ([Tên nguồn])
Thời sự Xem thêm
Báo lỗi nội dung
GÓP Ý GIAO DIỆN