Thủ tướng Anh hy vọng ông Trump xin lỗi vì coi thường sự hy sinh của đồng minh NATO

Phát biểu của ông Trump rằng các đồng minh NATO "chỉ đóng vai trò thứ yếu" trong chiến dịch Afghanistan đã gây ra làn sóng phẫn nộ dữ dội từ Anh cũng như các quốc gia NATO khác.

Ông Trump phát biểu tại Davos. Ảnh: CN

Nghi ngờ đồng minh NATO

Trong bài phát biểu tại Davos hôm 21/1, ông Trump tuyên bố không phải lần đầu tiên rằng Mỹ "không nhận được gì" cho vai trò quan trọng của mình trong an ninh tập thể của NATO, và bày tỏ nghi ngờ rằng các đồng minh khác sẽ đến giúp đỡ Mỹ nếu cần thiết.

Trả lời phỏng vấn Fox News sau đó, ông một lần nữa đặt câu hỏi liệu các đồng minh NATO có "sẵn sàng" nếu Mỹ "cần đến họ" hay không, đồng thời đưa ra cáo buộc vô căn cứ rằng quân đội của liên minh "đứng hơi xa" tiền tuyến ở Afghanistan.

“Tôi vẫn luôn nói, ‘Liệu họ có ở đó nếu chúng ta cần đến họ?’ Và đó thực sự là bài kiểm tra cuối cùng. Và tôi không chắc về điều đó. Tôi biết rằng chúng ta đã có mặt, hoặc sẽ có mặt, nhưng liệu họ có ở đó hay không?” - ông Trump nói hôm thứ Năm trong một cuộc phỏng vấn với Fox News tại Davos, Thụy Sĩ.

“Chúng tôi chưa bao giờ cần đến họ. Chúng tôi chưa bao giờ thực sự yêu cầu bất cứ điều gì từ họ. Bạn biết đấy, họ sẽ nói rằng họ đã gửi một số binh lính đến Afghanistan, hoặc việc này việc kia. Và họ đã làm vậy – họ ở lại phía sau một chút, cách xa tiền tuyến một chút” - ông nói.

Theo CNN, trên thực tế, sau vụ tấn công khủng bố ngày 11/9, Mỹ trở thành thành viên NATO đầu tiên và cho đến nay là duy nhất viện dẫn Điều 5, trong đó nêu rõ rằng một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên là một cuộc tấn công nhằm vào tất cả các thành viên. Trong 20 năm, các đồng minh NATO và các nước đối tác khác đã chiến đấu cùng với quân đội Mỹ ở Afghanistan - một sự hy sinh mà ông Trump thường xuyên hạ thấp tầm quan trọng.

Tổn thất ở Afghanistan

Những phát ngôn của Tổng thống Mỹ đã khiến các đồng minh trong NATO bất bình, sau một tuần ông liên tục gây căng thẳng cho liên minh bằng những lời đe dọa lặp đi lặp lại về việc giành quyền kiểm soát Greenland, một khu vực tự trị của Đan Mạch, một thành viên khác của NATO.

Xét về số lượng tuyệt đối, Mỹ là quốc gia NATO mất nhiều binh lính nhất ở Afghanistan, nhưng một số quốc gia châu Âu - với dân số ít hơn nhiều so với Mỹ - lại mất số binh lính gần tương đương nếu tính theo tỷ lệ tương đối.

Khoảng 3.500 binh sĩ phe Đồng minh thiệt mạng trong cuộc xung đột, trong đó có 2.456 người Mỹ và 457 người Anh. Đan Mạch, với dân số khoảng 5 triệu người khi cuộc chiến bắt đầu, đã mất hơn 40 binh sĩ.

Lực lượng được điều đến tỉnh Helmand phía nam - một thành trì của Taliban và là trung tâm sản xuất thuốc phiện – ban đầu chủ yếu gồm binh lính Anh và Đan Mạch, trước khi Mỹ gửi quân tiếp viện vào năm 2008. Anh và Đan Mạch chịu tổn thất nặng nề nhất về nhân mạng tại Helmand.

Đồng minh nổi giận

Hôm thứ Sáu 23/1, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã chỉ trích mạnh mẽ những bình luận "xúc phạm và thẳng thắn mà nói là kinh khủng" của ông Trump, đồng thời đề nghị tổng thống Mỹ xin lỗi về những phát ngôn của mình.

“Tôi không ngạc nhiên khi họ đã gây ra nỗi đau lớn như vậy cho những người thân yêu của những người đã thiệt mạng hoặc bị thương” - ông Starmer nói. “Nếu tôi đã nói sai hoặc thốt ra những lời như vậy, tôi chắc chắn sẽ xin lỗi.”

Hoàng tử Anh Harry ở Afghanistan. Ảnh: BBC.

Hoàng tử Anh Harry, người từng hai lần được điều động đến Afghanistan cũng lên tiếng: "Tôi đã phục vụ ở đó. Tôi đã kết bạn suốt đời ở đó. Và tôi cũng đã mất đi những người bạn ở đó. Chỉ riêng ở Anh, 457 quân nhân đã hy sinh. Những sự hy sinh này xứng đáng được nhắc đến một cách chân thành và trân trọng, khi tất cả chúng ta vẫn đoàn kết và cam kết bảo vệ nền ngoại giao và hòa bình" - ông nói trong một tuyên bố do người phát ngôn của ông cung cấp hôm thứ Sáu.

Các nhà lập pháp Anh thuộc mọi đảng phái chính trị cũng bày tỏ sự phẫn nộ trước những phát ngôn của Trump.

“Điều khoản 5 của NATO mới chỉ được kích hoạt một lần. Anh và các đồng minh NATO đã đáp lại lời kêu gọi của Mỹ. Và hơn 450 binh sĩ Anh đã hy sinh tại Afghanistan” - Bộ trưởng Quốc phòng John Healey cho biết. “Những binh sĩ Anh đó cần được ghi nhớ vì họ là những anh hùng đã hy sinh mạng sống để phục vụ đất nước chúng ta”.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte cũng bày tỏ sự bất bình: “Cứ 2 người Mỹ hy sinh thì lại có một người lính từ một quốc gia NATO khác không trở về với gia đình” - ông Rutte nói. “Điều này rất quan trọng. Tôi rất đau lòng nếu các bạn nghĩ rằng nó không quan trọng”.

Từ Ba Lan, Thủ tướng Donald Tusk và Ngoại trưởng Radosław Sikorski đều chỉ trích phát ngôn coi thường vai trò của đồng minh và những tổn thất của họ trong chiến dịch ở Afghanistan sau vụ tấn công 11/9.

Thủ tướng Tusk nhớ lại rằng, vào cuối tháng 12/2011, cũng trong vai trò Thủ tướng nước mình, ông đã đến Afghanistan để dự lễ chia tay 5 binh sĩ Ba Lan.

"Các sĩ quan Mỹ đi cùng tôi lúc đó nói rằng nước Mỹ sẽ không bao giờ quên những người anh hùng Ba Lan. Có lẽ họ sẽ nhắc nhở Tổng thống Trump về điều này" - ông Tusk viết trên X.

Ngoại trưởng Radosław Sikorski nhắc lại rằng ông biết về Afghanistan từ kinh nghiệm thực tế và lưu ý rằng khu vực đóng quân của quân đội Ba Lan không phải là khu vực hậu phương an toàn.

"Tỉnh Ghazni, nơi đơn vị của chúng tôi đóng quân, ở miền nam Pashtun, là tiền tuyến - được đánh giá ở mức 7/10 về độ khó khăn và nguy hiểm ở Afghanistan. Không ai có quyền chế giễu sự phục vụ của quân đội chúng ta" - ông nhận xét.