Tên lửa Nga dồn dập xuyên phá, lá chắn Ukraine bất lực?

Tên lửa đạn đạo Nga có tốc độ cao, quỹ đạo phức tạp và khả năng cơ động, khiến Ukraine chỉ có vài phút phản ứng và gặp nhiều khó khăn khi đánh chặn.

Những tiếng nổ lớn, những cột khói dày đặc và các quả cầu lửa thắp sáng bầu trời Ukraine khi tên lửa Nga liên tiếp tập kích các thành phố của nước này. Hình ảnh như vậy đã trở nên quen thuộc trong cuộc xung đột kéo dài gần 5 năm qua.

Nga phóng tên lửa đạn đạo vào Kiev. Ảnh: Sergei Supinsky 

Tuy nhiên, sau chừng ấy thời gian, Ukraine vẫn đối mặt với câu hỏi chưa có lời giải: Vì sao nước này khó đánh chặn tên lửa đạn đạo Nga? Câu trả lời không chỉ nằm ở đặc tính kỹ thuật của các loại tên lửa, mà còn liên quan đến năng lực phòng không, nguồn cung vũ khí và những yếu tố khác.

Vì sao tên lửa đạn đạo Nga khó bị đánh chặn?

Nga sử dụng nhiều loại tên lửa có tầm bắn và đặc tính kỹ thuật khác nhau để tập kích Ukraine, từ tên lửa chiến thuật tầm ngắn Tochka-U đến Oreshnik, loại tên lửa được cho là có tầm bắn vượt 3.000 km.

Ngoài ra, kho vũ khí Nga còn có tên lửa đạn đạo Iskander-M, tên lửa KN-23 do Triều Tiên sản xuất và Kinzhal - loại tên lửa được phóng từ máy bay. Nga cũng từng sử dụng các tên lửa phòng không S-300 và S-400 để tấn công mục tiêu trên mặt đất tại Ukraine.

Một trong những nguyên nhân khiến tên lửa đạn đạo Nga trở thành thách thức đối với phòng không Ukraine là tốc độ và khả năng cơ động trong quá trình bay.

Tên lửa Iskander-M của Nga có thể đạt tốc độ vượt Mach 6, tương đương hơn 6 lần tốc độ âm thanh. Trong giai đoạn cuối của hành trình, tên lửa có khả năng thay đổi quỹ đạo, đồng thời triển khai các mục tiêu giả nhằm đánh lừa radar và gây khó khăn cho hệ thống đánh chặn đối phương.

Một số tên lửa đạn đạo trong kho vũ khí của Nga. Ảnh: United24

Điều này khiến lực lượng phòng không Ukraine chỉ có một khoảng thời gian rất ngắn để phát hiện, xác định đường bay và triển khai phương án đánh chặn. Trong một số trường hợp tại Kiev, thời gian phản ứng có thể chỉ kéo dài từ 2-3 phút.

Bên cạnh những đặc tính kỹ thuật vốn có, việc Nga liên tục điều chỉnh chiến thuật sử dụng tên lửa cũng khiến nhiệm vụ phòng thủ của Ukraine thêm khó khăn. Sự kết hợp giữa tốc độ cao, khả năng cơ động, các biện pháp gây nhiễu và những thay đổi trong cách thức tấn công làm gia tăng nguy cơ tên lửa xuyên thủng mạng lưới phòng không.

Trong khi đó, Ukraine chỉ sở hữu số lượng ít ỏi tổ hợp Patriot, khiến phần lớn lãnh thổ nước này không nằm trong phạm vi bảo vệ của các hệ thống chuyên đánh chặn tên lửa đạn đạo. Tên lửa đánh chặn PAC-3 của hệ thống Patriot tiêu diệt mục tiêu bằng cách va chạm trực tiếp. Tuy nhiên, ngay cả phiên bản tiên tiến nhất của loại tên lửa này cũng được cho là chỉ có tầm đánh chặn khoảng 30 km đối với mục tiêu đạn đạo.

Thách thức với Kiev càng trở nên nghiêm trọng khi Nga liên tục cải tiến tên lửa, đồng thời khai thác dữ liệu thu thập được từ thực địa để điều chỉnh phương thức tấn công và tìm cách vượt qua hệ thống phòng không đối phương.

Cách Nga gây quá tải cho hệ thống phòng không Ukraine

Nga thường kết hợp các đợt phóng tên lửa đạn đạo với hàng trăm máy bay không người lái (UAV) Shahed và tên lửa hành trình, buộc lực lượng phòng không Ukraine phải đối phó với nhiều loại mục tiêu cùng lúc.

Trong khi UAV có thể bị vô hiệu hóa bằng các loại tên lửa đánh chặn giá thấp hơn, biện pháp tác chiến điện tử hoặc các nhóm hỏa lực cơ động, việc đánh chặn tên lửa đạn đạo lại đòi hỏi những hệ thống vũ khí chuyên dụng, vốn có số lượng hạn chế và chi phí vận hành cao.

Nga cũng thường xuyên thay đổi hướng phóng, mục tiêu và thời điểm tập kích nhằm gây áp lực lên mạng lưới phòng không Ukraine, khiến lực lượng phòng thủ khó bố trí và phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả.

Tuy nhiên, quy mô các đợt tập kích không phải là thách thức duy nhất. Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, trong tháng 6/2026, nước này đánh chặn được 89% số tên lửa hành trình của Nga, nhưng tỷ lệ đối với tên lửa đạn đạo chỉ đạt 40%.

Đến tháng 7/2026, Nga tăng cường khai thác những hạn chế về nguồn cung tên lửa đánh chặn của Ukraine, tìm cách để nhiều tên lửa đạn đạo xuyên thủng mạng lưới phòng thủ của nước này.

Kho vũ khí tên lửa đạn đạo của Nga gồm Iskander-M, Kinzhal - loại tên lửa được phóng từ máy bay và KN-23 do Triều Tiên sản xuất. Những loại vũ khí này có tốc độ cao, cho phép Nga tấn công các mục tiêu tại Ukraine từ những vị trí nằm sâu trong lãnh thổ Nga hoặc từ không phận do nước này kiểm soát.

Ngoài ra, Moscow còn sử dụng các tên lửa phòng không S-400 để tấn công mục tiêu mặt đất. Dù không thuộc nhóm tên lửa đạn đạo thông thường, những tên lửa này có thể bay theo quỹ đạo tương tự trong một số tình huống. Việc phóng chúng từ các vị trí gần biên giới Ukraine cũng khiến lực lượng phòng thủ có ít thời gian phát hiện và phản ứng.

Trong khi kho dự trữ tên lửa đánh chặn của Ukraine ngày càng suy giảm, ngành công nghiệp quốc phòng Nga vẫn duy trì sản lượng đáng kể. Theo báo cáo của Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR), Nga dự kiến sản xuất tới 700 tên lửa đạn đạo 9M723 trong năm 2026, tương đương sản lượng năm 2025. Công suất sản xuất hàng tháng ước tính đạt 55-60 quả.

Cũng theo HUR, Moscow đặt mục tiêu sản xuất hơn 480 tên lửa RM-48U dành cho các hệ thống S-300PM và S-400 trong năm 2026, tăng hơn gấp đôi so với mức khoảng 200 quả dự kiến trong năm 2025. Sản lượng hàng tháng có thể đạt tới 50 quả.

Vì sao đánh chặn tên lửa đạn đạo lại tốn kém?

Trước hết, việc xây dựng năng lực phòng thủ tên lửa đạn đạo đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn. Đây là một trong những lĩnh vực quân sự có yêu cầu cao về công nghệ, nhân lực và chi phí nghiên cứu, phát triển.

Các hệ thống đánh chặn tên lửa đạn đạo thuộc nhóm vũ khí phức tạp và đắt đỏ nhất trong biên chế quân đội. Quá trình phát triển thường kéo dài nhiều thập kỷ, trong khi những yêu cầu kỹ thuật khắt khe khiến việc sản xuất hàng loạt gặp nhiều khó khăn. Hiện chỉ một số quốc gia có đủ năng lực phát triển và chế tạo các hệ thống này.

Một số hệ thống tiêu biểu gồm Patriot và THAAD của Mỹ, Arrow 3 của Israel, HQ-19 của Trung Quốc, cùng S-400 và S-500 của Nga. Các hệ thống này đều được thiết kế để đối phó với tên lửa đạn đạo, song có sự khác biệt đáng kể về năng lực, chi phí và kinh nghiệm triển khai thực tế.

Chi phí đánh chặn cũng là một thách thức lớn. Mỗi tên lửa đánh chặn có thể có giá lên tới hàng triệu USD, trong khi chi phí đầu tư cho toàn bộ hệ thống phòng thủ có thể lên tới hàng tỷ USD.

Ukraine đã tiếp nhận một số hệ thống phòng không do các nước NATO viện trợ, trong đó có những tổ hợp đủ khả năng đối phó với tên lửa đạn đạo Nga. Tuy nhiên, việc sở hữu các hệ thống này mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Thách thức lớn hơn nằm ở nguồn cung tên lửa đánh chặn vốn có chi phí rất cao và không dễ bổ sung.

Ukraine "mất ăn mất ngủ" khi ông Trump bất ngờ đưa nhân vật cứng rắn lên ghế Chánh văn phòng Nhà Trắng

Tuần trước chứng kiến sự ra đi đầu tiên của một quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump sau thất bại lớn của đảng ông trong cuộc bầu cử...

Bấm xem >>