Mỹ đã chi "núi tiền" cho Ukraine? Vạch trần con số 350 tỷ USD

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây gây tranh cãi khi tuyên bố rằng, người tiền nhiệm Joe Biden đã viện trợ cho Ukraine tới 350 tỷ USD và đây là một trong những lý do khiến chiến tranh tiếp diễn. Câu hỏi đặt ra là liệu Ukraine có thực sự nhận được 350 tỷ USD từ Mỹ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần tuyên bố chính quyền Biden đã chi tổng cộng 350 tỷ USD viện trợ cho Ukraine - con số bị chính quyền Kiev phủ nhận. Ảnh AI tạo.

Tổng thống Trump đã tuyên bố như vậy trong một bài phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 30/4 mới đây. Theo tờ Euromaidanpress, ông chủ Nhà Trắng đã lặp lại con số 350 tỷ USD này nhiều lần.

Tuy nhiên, ông không thể giải thích nguồn gốc của nó, và ngay cả các quan chức trong chính quyền cũng không thể xác nhận khi được hỏi.

Theo Euromaidanpress, con số 350 tỷ USD đã bị các tổ chức uy tín chuyên theo dõi viện trợ cho Ukraine bác bỏ nhiều lần, nhưng điều đó dường như không làm thay đổi cách ông Trump tiếp tục sử dụng nó mỗi khi nhắc tới chủ đề viện trợ dành cho Ukraine.

Con số thực tế thấp hơn rất nhiều

Theo tờ Euromaidanpress của Ukraine, tổng viện trợ của Mỹ cho Ukraine, tùy theo cách tính, dao động từ khoảng 114 tỷ USD đến khoảng 188 tỷ USD.

Dữ liệu từ các tổ chức nghiên cứu và báo chí phương Tây thực tế cũng cho thấy quy mô viện trợ của Mỹ dành cho Ukraine thấp hơn đáng kể và cần hiểu rõ đúng bản chất. Chưa có nguồn nào từng ước tính con số 350 tỷ USD mà ông Trump nhiều lần đề cập.

Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) - một tổ chức nghiên cứu chính sách đối ngoại hàng đầu của Mỹ, có trụ sở tại New York và Washington, D.C, tính đến cuối năm 2025, Quốc hội Mỹ đã phê duyệt khoảng 188 tỷ USD liên quan đến cuộc chiến Ukraine. Tuy nhiên, con số này không đồng nghĩa toàn bộ số tiền được chuyển trực tiếp cho Kiev.

Thực tế, chỉ khoảng 127 tỷ USD được xem là viện trợ trực tiếp cho Ukraine, phần còn lại được chi cho các hoạt động liên quan như triển khai quân đội Mỹ tại châu Âu, hỗ trợ các nước đồng minh, hoặc bù đắp kho vũ khí của Washington.

Trong khi đó, theo dữ liệu của Viện Kinh tế Thế giới Kiel ở Đức – một trong những viện nghiên cứu kinh tế lâu đời và uy tín hàng đầu châu Âu đồng thời là nguồn theo dõi viện trợ Ukraine uy tín – tổng hỗ trợ của Mỹ tính đến cuối năm 2024 chỉ vào khoảng 114 tỷ USD, bao gồm viện trợ quân sự, tài chính và nhân đạo.

Ở góc nhìn từ Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết nước này thực nhận khoảng 98,5 tỷ USD viện trợ từ Mỹ. Con số này phản ánh mức hỗ trợ thực tế đã đến tay Kiev sau khi loại bỏ các khoản chi gián tiếp.

Thậm chí, theo Reuters, viện trợ quân sự trực tiếp của Mỹ cho Ukraine từ năm 2022 đến nay chỉ hơn 60 tỷ euro, gồm xe tăng, pháo, phòng không và tên lửa – thấp hơn rất nhiều so với con số hàng trăm tỷ USD như một số tuyên bố.

Viện trợ Ukraine nhìn từ số liệu: Tiền quay lại nuôi chính ngành công nghiệp Mỹ

Một điểm quan trọng thường bị bỏ qua là sự khác biệt giữa “phê duyệt”, “cam kết” và “giải ngân”, theo Euromaidanpress. Nhiều khoản viện trợ Ukraine đã được Quốc hội Mỹ thông qua nhưng thực tế chưa được chuyển hết hoặc được sử dụng trong nước để nuôi chính ngành công nghiệp Mỹ. Theo báo cáo, đến cuối năm 2025, Mỹ mới giải ngân khoảng 58% tổng số tiền viện trợ đã được phê duyệt cho Ukraine.

Con số viện trợ thực tế không chỉ nhỏ hơn nhiều so với tuyên bố của ông Trump, mà còn có cấu trúc phức tạp hơn – trong đó một phần đáng kể quay trở lại phục vụ lợi ích kinh tế và an ninh của chính Mỹ.

Các gói hỗ trợ quân sự thường được dùng để đặt hàng sản xuất vũ khí từ các nhà máy quốc phòng Mỹ, sau đó mới chuyển giao cho Ukraine hoặc dùng để bổ sung cho kho dự trữ của Lầu Năm Góc.

Một nghiên cứu cho thấy nguồn tiền này đã hỗ trợ sản xuất quốc phòng tại hơn 70 thành phố của Mỹ, cho thấy viện trợ không đơn thuần là “tiền cho đi” mà còn mang lại lợi ích kinh tế nội địa.

Ngoài ra, cần đặt viện trợ của Mỹ trong bối cảnh tổng thể. Theo dữ liệu quốc tế, các nước châu Âu và Liên minh châu Âu đã tăng mạnh hỗ trợ trong những năm gần đây, thậm chí tổng viện trợ từ châu Âu đã vượt Mỹ nếu tính gộp nhiều năm. Điều này cho thấy Mỹ không phải là bên duy nhất “gánh” chi phí cho Ukraine, theo Euromaidanpress.

Từ những dữ liệu trên, các chuyên gia và tổ chức nghiên cứu lập luận rằng, lập luận Mỹ đã chi 350 tỷ USD cho Ukraine là chưa phản ánh đầy đủ thực tế. Không chỉ quy mô thực tế thấp hơn đáng kể so với con số 350 tỷ USD, mà phần lớn khoản chi còn mang tính đầu tư chiến lược – vừa hỗ trợ Ukraine, vừa củng cố năng lực công nghiệp quốc phòng và vị thế địa chính trị của Mỹ.

Dòng vốn Mỹ dịch chuyển từ Nga sang Ukraine

Theo các nhà phân tích, vấn đề thực chất không nằm ở việc con số 350 tỷ USD mà ông Trump đề cập là đúng hay sai vì nó rõ ràng đã được thổi phồng mà ở chỗ ông chủ Nhà Trắng đang dùng con số này để củng cố lập luận rằng, Mỹ nên quay lại hợp tác với Nga trong bối cảnh phần lớn các doanh nghiệp Mỹ đã rút khỏi thị trường này kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine.

Theo nghiên cứu của Yale School of Management - trường kinh doanh thuộc Đại học Yale (Mỹ), hơn 1.000 công ty quốc tế đã rút hoặc giảm mạnh hoạt động tại Nga sau năm 2022.

Riêng doanh nghiệp Mỹ: Khoảng 70–80% đã rút hoàn toàn hoặc đình chỉ hoạt động tại Nga. Phần còn lại chủ yếuduy trì hiện diện hoặc hoạt động hạn chế (vì lý do pháp lý hoặc nhân đạo).

Làn sóng “thoát Nga” được đánh giá là một trong những cuộc rút lui doanh nghiệp lớn nhất lịch sử hiện đại. Điều này dẫn đến việc kim ngạch thương mại giữa Nga và Mỹ giảm mạnh.

Năm 2021, trước khi chiến tranh Ukraine nổ ra, tổng kim ngạch thương mại giữa Nga và Mỹ được ước tính khoảng 36 tỷ USD. Tuy nhiên, năm 2023, kim ngạch thương mại giữa Mỹ và Nga chỉ còn khoảng 4,9 tỷ USD, giảm gần 85% so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát.

Sang năm 2024, con số này tiếp tục lao dốc xuống còn khoảng 3,5 tỷ USD, đánh dấu mức thấp kỷ lục trong nhiều thập kỷ. Bước sang năm 2025, thương mại song phương được dự báo chỉ dao động quanh mức 3–4 tỷ USD, cho thấy quan hệ kinh tế giữa hai nước gần như rơi vào trạng thái “đóng băng”.

Trước khi xung đột toàn diện tại Ukraine bùng phát, quy mô vốn Mỹ tại Nga lớn hơn Ukraine là thực tế không thể phủ nhận. Tuy nhiên, kể từ năm 2022, xu hướng này đã đảo chiều rõ rệt khi dòng vốn Mỹ tháo chạy khỏi Nga dưới tác động của các lệnh trừng phạt và rủi ro gia tăng, trong khi lại duy trì và mở rộng tại Ukraine.

Theo số liệu từ Phòng Thương mại Mỹ tại Ukraine, hiện có hơn 600 doanh nghiệp thành viên (cả Mỹ và quốc tế) với tổng vốn đầu tư vào Ukraine vượt 50 tỷ USD. Hiện khoảng 90% doanh nghiệp trong số này vẫn duy trì hoạt động tại Ukraine sau 4 năm chiến sự và 61% có kế hoạch mở rộng trong năm 2026, cho thấy mức độ cam kết dài hạn của khu vực tư nhân Mỹ đối với thị trường này.

Dữ liệu thương mại cũng phản ánh xu hướng tương tự khi kim ngạch Mỹ - Ukraine đạt khoảng 16,5 tỷ USD trong năm 2024, đồng thời hai nước đã ký kết quỹ đầu tư tái thiết vào năm 2025 và nhanh chóng triển khai các khoản đầu tư đầu tiên, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao như hệ thống liên lạc cho máy bay không người lái, qua đó cho thấy dòng vốn không chỉ duy trì mà còn dịch chuyển sang các ngành chiến lược.

Trong khi đó, nỗ lực thu hút nhà đầu tư quay trở lại Nga tiếp tục gặp khó khăn, dù tại hội nghị ở Alaska ngày 15/8/2025, Tổng thống Vladimir Putin đã ký sắc lệnh mở lại dự án dầu khí Sakhalin-1 và trực tiếp mời gọi các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là ExxonMobil – đối tác từng bị loại khỏi dự án. Tuy nhiên, tập đoàn dầu khí lớn nhất Mỹ đã từ chối quay trở lại khi Giám đốc điều hành Darren Woods khẳng định công ty không có kế hoạch tái đầu tư vào thị trường Nga, cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng chính trị và quyết định thực tế của doanh nghiệp.