Khi mâu thuẫn giữa ông Trump và Ukraine ngày càng leo thang, Ukraine sẽ tìm đến ai để được hỗ trợ chống lại Nga?

Sau một năm quan hệ với Mỹ xấu đi, Ukraine đang xem xét các lựa chọn về viện trợ vật chất trong bối cảnh chiến tranh của Nga vẫn tiếp diễn và khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình vẫn còn xa vời.

Tổng thống Mỹ Trump trong một lần tiếp ông Zelensky. Ảnh Getty

“Khi Tổng thống Donald Trump đắc cử, nhiều người ở Kiev hy vọng ông sẽ mang đến một sự thay đổi đáng hoan nghênh", John Hardie, phó giám đốc Chương trình Nga của Tổ chức Bảo vệ Dân chủ (FDD), nói với Newsweek. “Giờ đây, người Ukraine phải giao dịch với Washington vì họ không thể không làm vậy. Sự thất vọng là điều dễ nhận thấy", ông nhận xét.

Ông James Anderson, cựu quyền Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách, người từng làm việc trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu tiên nói với Newsweek rằng, Mỹ và Ukraine tiếp tục hợp tác chặt chẽ - chủ yếu thông qua chia sẻ thông tin tình báo và các biện pháp phi quân sự hoặc phi vật chất khác.

"Tôi không nghĩ mối quan hệ giữa Ukraine và Mỹ là không thể cứu vãn, nhưng rõ ràng hiện tại nó đang căng thẳng và có khả năng sẽ tiếp tục căng thẳng trong một thời gian nữa", ông Anderson nói, đồng thời cho biết thêm rằng ông Trump "không mặn mà với việc cung cấp hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Ukraine, ngoài hỗ trợ tình báo".

Mâu thuẫn giữa Mỹ và Ukraine ngày càng gia tăng

Ban đầu, người dân Ukraine phản ứng với sự trở lại của ông Trump bằng thái độ lạc quan thận trọng và thực dụng, với hy vọng tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ Mỹ bất chấp những điều không chắc chắn về chính sách đối ngoại của tổng thống.

Trong năm tiếp theo, ông Trump đã cố gắng dàn xếp một thỏa thuận hòa bình cho Ukraine, một kỳ tích mà ông từng tuyên bố sẽ hoàn thành trong vòng 24 giờ đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, nhưng sau đó thừa nhận quá trình này khó khăn hơn dự kiến, thậm chí sau nhiều tháng đàm phán, ông còn phải chấp nhận rằng Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể đã cố tình trì hoãn trong các cuộc đàm phán.

Tuy nhiên, sự thất vọng của ông Trump cũng áp dụng tương tự đối với Kiev. Ông Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã có một cuộc tranh luận nổi tiếng tại Phòng Bầu dục hồi tháng Hai năm ngoái trước mặt các phóng viên, và ông Trump tiếp tục chỉ trích ông Zelensky trong những tháng tiếp theo vì thiếu linh hoạt trong các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, ông Zelensky đã trở lại Nhà Trắng vào tháng Tám để gặp ông Trump trong nỗ lực thiết lập lại quan hệ và đảm bảo sự ủng hộ để chấm dứt cuộc chiến bắt đầu từ tháng Hai năm 2022.

Tuy nhiên, vào tháng Giêng năm nay, ông Trump đã đổ lỗi cho Ukraine về việc trì hoãn các cuộc đàm phán hòa bình, nói rằng ông Putin sẵn sàng đạt được thỏa thuận trong khi Ukraine "chưa sẵn sàng".

Tháng trước, ông Zelensky đã thực hiện chuyến công du Trung Đông và Thổ Nhĩ Kỳ để củng cố các thỏa thuận an ninh và quốc phòng 10 năm, mặc dù một số nhà phân tích cho rằng đây có thể là sự thay đổi trong các liên minh. Hội đồng Đại Tây Dương, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington chuyên về các vấn đề quốc tế, lưu ý rằng ông Zelensky đã đến thăm Ả Rập Xê Út, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Thổ Nhĩ Kỳ và Syria.

Tính đến nay, Mỹ đã phân bổ hoặc cung cấp 183 tỷ đô la cho Ukraine và Chiến dịch Giải quyết Đại Tây Dương (Operation Atlantic Resolve - OAR), trong đó 130,1 tỷ đô la đã được cam kết và 86,7 tỷ đô la đã được giải ngân trong giai đoạn năm tài chính 2022 đến 2024. Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), một tổ chức tư vấn có trụ sở tại New York, hồi đầu năm nay đã nâng con số này lên 188 tỷ đô la tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2025.

"Ukraine dường như đang tăng cường trông cậy vào các quốc gia châu Âu để nhận được nhiều loại hỗ trợ khác nhau. Rõ ràng, về mặt tài chính, điều này có nghĩa là sự hỗ trợ từ Liên minh châu Âu , và sau đó là sự hỗ trợ liên tục và có thể tăng lên từ nhiều quốc gia NATO khác ngoài Mỹ", ông Anderson nói.

Vị thế của châu Âu với vai trò là người bảo đảm an ninh dự phòng cho Ukraine đang gặp khó khăn từ phía Mỹ. Ông Trump từ lâu đã chỉ trích các thành viên châu Âu của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vì không đáp ứng các cam kết chi tiêu quốc phòng. Ông đã nhiều lần đe dọa sẽ rút Mỹ khỏi liên minh hoặc loại bỏ các thành viên khác vì không đáp ứng các cam kết của họ.

Kết quả là, một số thành viên của liên minh đã tăng chi tiêu quốc phòng, chủ yếu là các thành viên NATO gần Nga nhất, nhưng điều đó gây khó khăn vì các đồng minh NATO ở châu Âu "phải đối mặt với sự đánh đổi giữa viện trợ cho Ukraine và việc tái vũ trang của chính họ".

"Việc có một Ukraine hùng mạnh cũng mang lại lợi ích to lớn cho an ninh châu Âu," ông nhận định. "Một cuộc xâm lược NATO của Nga sẽ rủi ro hơn nhiều nếu Nga phải đối phó với một đội quân Ukraine hùng mạnh ở ngay cạnh sườn", ông John Hardie, phó giám đốc Chương trình Nga của Tổ chức Bảo vệ Dân chủ (FDD), nói với Newsweek.

"Các nước châu Âu cũng đã đầu tư vào sản xuất vũ khí ở Ukraine và vào các liên doanh Ukraine-châu Âu tại nước họ", ông Hardie nói thêm.

Trong khi đó, ông Anderson gọi cách tiếp cận này là "chiến lược châu Âu" của Ukraine, và nước này sẽ ưu tiên chiến lược đó "chừng nào tổng thống đương nhiệm còn tại chức", ám chỉ ông Trump.

"Đây đều là những yếu tố cho thấy Kiev đang tìm cách tăng gấp đôi sự hỗ trợ từ các đối tác châu Âu", ông Anderson nói, đồng thời lưu ý rằng chính quyền hiện tại dường như ủng hộ việc các đồng minh châu Âu "góp sức nhiều hơn," điều mà "trong bối cảnh này có nghĩa là các nước châu Âu cần làm nhiều hơn để hỗ trợ Ukraine."

Ông cũng nhấn mạnh rằng cuộc chiến tranh Iran sẽ làm phức tạp bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm duy trì mức độ hỗ trợ tương tự cho Ukraine, nói rằng Chiến dịch Epic Fury đã "tiêu tốn rất nhiều đạn dược từ Mỹ", và, do đó, "khả năng Mỹ xem xét việc cung cấp vũ khí trực tiếp cho Ukraine càng thấp hơn".

Ukraine cũng được hưởng lợi từ sáng kiến ​​Danh sách các nhu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL) của NATO, theo đó các đồng minh NATO chi trả cho việc Mỹ cung cấp vũ khí và các vật tư khác cho Ukraine. Sáng kiến ​​này được thiết lập để đảm bảo việc cung cấp liên tục các loại vũ khí thiết yếu của Mỹ cho Ukraine sau khi chính quyền Trump phản đối việc chi phí này tiếp tục đổ lên vai người đóng thuế Mỹ, và yêu cầu gánh nặng này được chia sẻ rộng rãi hơn trong toàn liên minh.

Các lựa chọn khác của Ukraine kém hấp dẫn hơn

Ukraine không chỉ giới hạn mình ở các đồng minh châu Âu và Mỹ. Ông Hardie dẫn chứng Canada là quốc gia đã hỗ trợ Kiev nhiều nhất sau Mỹ và Liên minh châu Âu, đồng thời lưu ý rằng một số đối tác ở Trung Đông cũng đã cung cấp các mức độ hỗ trợ khác nhau.

Tuy nhiên, một số lựa chọn đó cũng tiềm ẩn những rủi ro riêng, và hàm ý về sự thiếu cam kết đối với Ukraine từ phía các thành viên NATO.

"Thổ Nhĩ Kỳ đã cung cấp một số viện trợ quân sự và tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán hòa bình, và sau đó là các thỏa thuận mà Ukraine gần đây đã ký kết với các nước vùng Vịnh", ông Hardie nói.

"Ả Rập Xê Út đang nắm giữ một lượng lớn tên lửa Patriot, thứ sẽ là món quà trời cho đối với Ukraine, nhưng liệu Riyadh có chịu nhượng lại chúng hay không lại là một câu hỏi khác.vĐồng thời, các quốc gia Trung Đông cũng đã cung cấp sự hỗ trợ quan trọng cho Nga thông qua việc mua khí đốt và dầu mỏ (Thổ Nhĩ Kỳ), vận chuyển quá cảnh hàng hóa lưỡng dụng (Thổ Nhĩ Kỳ và UAE), và đóng vai trò là trung tâm trung chuyển cho các thương nhân dầu mỏ của Nga (UAE)", ông Hardie phân tích.

Ukraine đang cố gắng tận dụng kinh nghiệm của mình trong lĩnh vực máy bay không người lái, điều đã đưa nước này trở thành "siêu cường máy bay không người lái" sau các thỏa thuận ký kết với Ả Rập Xê Út và Qatar, để thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn. Ông Zelensky cho biết hồi tháng 3 rằng ông đã gặp một số nhà lãnh đạo Trung Đông để thảo luận về hợp tác trong lĩnh vực máy bay không người lái, nhưng sự hỗ trợ sẽ chỉ được cung cấp nếu nó không làm suy yếu khả năng phòng thủ của Ukraine và không làm tăng thêm sức mạnh đàm phán cho nỗ lực của Kiev trong việc ngăn chặn Nga.

"Chúng tôi giúp bảo vệ những người giúp chúng tôi khỏi chiến tranh, và mang lại một kết thúc công bằng cho cuộc chiến với Nga", ông Zelensky nói vào thời điểm đó.

Ukraine đã tiên phong trong việc phát triển các loại máy bay diệt máy bay không người lái giá rẻ, chỉ tốn khoảng 1.000 đô la, viết lại luật chơi phòng không và khiến các quốc gia khác phải chú ý.

Hội đồng Đại Tây Dương lập luận rằng đây "chỉ là một phần của câu chuyện", và việc tiếp cận Trung Đông có thể báo hiệu một sự thay đổi dài hạn hơn trong các liên minh ngoại giao khu vực và cấu trúc an ninh. Tuy nhiên, hiện tại, theo ông Anderson, bất kỳ sự hỗ trợ nào từ các quốc gia này có thể "chỉ mang tính chất rất nhỏ".

"Điều mà Ukraine thực sự cần là các hệ thống tiên tiến mà các nước như Đức, Anh, Pháp, Ý và Tây Ban Nha có thể cung cấp - tên lửa tầm xa, pháo binh có độ chính xác cao và hệ thống phòng không," ông Anderson nói.