Iran đổi chiến thuật mới, thách thức phòng không Mỹ

Iran đổi chiến thuật sử dụng tên lửa và UAV, khai thác điểm yếu phòng không Mỹ và buộc Washington tiêu hao lượng lớn tên lửa đánh chặn.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã từng bước hoàn thiện chiến thuật sử dụng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) trong 5 tháng đầu giao tranh với Mỹ, qua đó khai thác những điểm yếu trong hệ thống phòng không của Washington, đồng thời buộc Mỹ phải tiêu hao ngày càng nhiều tên lửa đánh chặn vốn đang trở nên khan hiếm.

UAV Iran phóng từ tàu chiến. Ảnh: Bộ Quốc phòng Iran

Theo các nguồn tin được báo New York Times trích dẫn, Iran đã sử dụng những tổ hợp tên lửa và UAV ngày càng phức tạp nhằm gây khó khăn cho hoạt động phòng thủ của Mỹ. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi Washington cũng phải tiêu hao một lượng lớn tên lửa đánh chặn, ở mức được đánh giá là khó duy trì lâu dài.

Các đánh giá của Mỹ cho thấy chiến thuật của Iran không chỉ nhằm phá hủy từng mục tiêu riêng lẻ mà còn hướng tới việc tạo ra sự bất lợi về tương quan chi phí và đạn dược. Theo đó, những vũ khí tương đối rẻ của Iran có thể buộc Mỹ sử dụng các tên lửa phòng thủ đắt đỏ hơn nhiều.

Trong một giai đoạn kéo dài 5 ngày vào tháng 6 vừa qua, Iran liên tiếp phóng nhiều đợt UAV và tên lửa nhằm vào lực lượng Mỹ tại 3 căn cứ ở Jordan. Các cuộc tấn công được cho là nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng thủ Mỹ bằng số lượng lớn vũ khí với chủng loại và đặc tính khác nhau.

IRGC cũng sử dụng các tên lửa có khả năng thay đổi hướng bay đột ngột, khiến nhiệm vụ đánh chặn của Mỹ trở nên phức tạp hơn. Các hệ thống phòng thủ buộc phải phản ứng trước những vũ khí có quỹ đạo không thể đơn giản xem như đường bay đạn đạo thông thường.

Tạo nhiều mục tiêu để buộc Mỹ tiêu hao tên lửa đánh chặn

Chiến thuật mới cho thấy Iran đã chuyển từ cách đơn giản là phóng số lượng lớn tên lửa về phía một mục tiêu sang phương thức tấn công phức tạp hơn. Việc đưa vào sử dụng các loại vũ khí có khả năng thay đổi quỹ đạo giúp Iran gia tăng mức độ bất định đối với bên phòng thủ, đồng thời có thể buộc Mỹ sử dụng tên lửa đánh chặn để đối phó với những mối đe dọa mà trong điều kiện khác có thể được bỏ qua hoặc xử lý sau.

Cách tiếp cận này khai thác một trong những thách thức cơ bản của phòng không hiện đại: bên phòng thủ thường phải giả định rằng một tên lửa hoặc UAV đang bay tới có thể là mối đe dọa thực sự cho đến khi quỹ đạo của nó đủ rõ ràng. Do đó, bên tấn công có thể tạo sức ép và buộc đối phương phải tiêu tốn nguồn lực chỉ bằng cách tạo ra nhiều mối đe dọa có khả năng gây nguy hiểm thực sự, ngay cả khi cuối cùng chỉ một phần trong số vũ khí đó đánh trúng mục tiêu.

UAV đặc biệt phù hợp với chiến thuật mới của Iran. Các UAV tấn công một chiều của nước này có chi phí thấp hơn đáng kể và dễ sản xuất hơn so với tên lửa đánh chặn Patriot của Mỹ. Khi được phóng với số lượng lớn cùng tên lửa đạn đạo và các loại vũ khí khác, UAV có thể buộc hệ thống phòng thủ phải phân tán khả năng xử lý mục tiêu, đồng thời có nguy cơ phải sử dụng những tên lửa đánh chặn tinh vi để đối phó với nhiều dạng mối đe dọa khác nhau.

Việc kết hợp các tên lửa có khả năng đổi hướng trong quá trình bay càng làm tình hình phức tạp hơn. Tên lửa đạn đạo thông thường có quỹ đạo tương đối dễ dự đoán sau giai đoạn tăng tốc, cho phép các cảm biến và hệ thống chỉ huy tiên tiến tính toán điểm có khả năng rơi xuống.

Trong khi đó, tên lửa có khả năng cơ động trong quá trình bay có thể rút ngắn thời gian phản ứng của bên phòng thủ và làm gia tăng sự bất định về mục tiêu mà vũ khí hướng tới.

Iran kết hợp nhiều loại tên lửa, UAV

Iran đã sử dụng nhiều loại tên lửa và UAV khác nhau để tấn công mục tiêu. Những mục tiêu có mức độ ưu tiên cao được đánh phá bằng các loại tên lửa phức tạp và đắt tiền hơn, trong đó có Fattah-2. Loại tên lửa này được tích hợp phương tiện lượn siêu vượt âm, được cho là rất khó đánh chặn.

Một yếu tố quan trọng khác trong chiến thuật của Iran là các cuộc tấn công của IRGC nhằm phá hủy nhiều hệ thống radar phòng không có giá trị cao, trị giá tổng cộng hàng tỷ USD. Trong số đó có radar AN/FPS-132 tại Qatar và hai radar AN/TPY-2 tại Jordan và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Việc phá hủy các radar quan trọng này có thể tạo ra hiệu ứng nhân lực lượng, làm gia tăng hiệu quả của các đợt tấn công trên quy mô rộng hơn.

Hiệu quả của chiến thuật nói trên được thể hiện rõ nhất trong cuộc tấn công ngày 17/7, khi một đợt tập kích của Iran nhằm vào Jordan đánh trúng một khu nhà ở tại một căn cứ quân sự Mỹ, gây thương vong.

Trước đó, vào cuối tháng 3, báo Haaretz của Israel xác nhận khoảng 80% số tên lửa Iran phóng nhằm vào các mục tiêu Israel đã đánh trúng mục tiêu. Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nhiều video cho thấy những thất bại của hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo Israel và Mỹ.

Ban đầu, Mỹ tìm cách bảo vệ các cơ sở của mình bằng việc phá hủy lực lượng tên lửa Iran ngay trên mặt đất. Tuy nhiên, việc Iran củng cố đáng kể kho vũ khí cùng nhân sự, nhà máy và căn cứ liên quan trong các cơ sở ngầm, khiến nhiệm vụ này trở nên đặc biệt khó khăn.

Khả năng Iran nhanh chóng khôi phục các căn cứ tên lửa sau các cuộc tấn công cũng giúp nước này duy trì năng lực đáp trả các đòn đánh của Mỹ. Điều này cho thấy việc phá hủy một số cơ sở hoặc bệ phóng không đồng nghĩa với khả năng vô hiệu hóa toàn bộ năng lực tên lửa của Iran. Với hệ thống cơ sở được phân tán, kiên cố và phần lớn nằm dưới lòng đất, Tehran vẫn có khả năng duy trì hoạt động phóng tên lửa và UAV, đồng thời tiếp tục gây sức ép lên hệ thống phòng không Mỹ bằng những đợt tấn công kết hợp ngày càng phức tạp.