Khởi nguồn từ một lá thư pháp lý
Viện Voices of Liberty, một tổ chức phi lợi nhuận của người gốc Iran, đã gửi thư cho FIFA thông qua luật sư Shahrokh Mokhtarzadeh, yêu cầu hủy bỏ chính sách cấm mang lá cờ Iran tiền cách mạng vào các sân bóng tại World Cup 2026 ở Bắc Mỹ. Ba ngày sau khi gửi, phía tổ chức cho biết vẫn chưa nhận được phản hồi nào từ FIFA và đang chuẩn bị khởi kiện tại tòa án bang California hoặc tòa liên bang nếu FIFA tiếp tục loại trừ lá cờ “Sư tử và Mặt trời”.
Lá cờ gây tranh cãi và cách FIFA xếp loại
Lá cờ Iran tiền cách mạng có ba dải màu đỏ, trắng, xanh giống cờ hiện tại, nhưng ở giữa là hình sư tử và mặt trời, thay vì biểu tượng Hồi giáo được đưa vào sau cuộc cách mạng năm 1979. Với cộng đồng người Iran hải ngoại, đây là biểu tượng nhận diện và phản kháng. Tuy vậy, trong quy định sân vận động, FIFA liệt kê mọi loại cờ, biểu ngữ, áo quần mang nội dung “chính trị, xúc phạm hoặc phân biệt đối xử” là vật bị cấm. FIFA không nêu cụ thể lá cờ này vi phạm tiêu chí nào, nhưng mặc định xem đó là biểu tượng mang tính chính trị, đối lập với cờ chính thức của một liên đoàn thành viên.
Khi quy định toàn cầu gặp hiến pháp Hoa Kỳ
Thư của Viện Voices of Liberty nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ và bang California không cho phép hạn chế tự do ngôn luận theo cách mà Qatar từng làm tại World Cup 2022. Họ lập luận việc trưng cờ là hình thức phát biểu mang tính biểu tượng, được bảo vệ bởi Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ và Hiến pháp bang California. Lá cờ tiền cách mạng được mô tả là biểu tượng của bản sắc chính trị, phản đối chế độ Iran hiện tại và ủng hộ các giá trị thế tục, dân chủ trong cộng đồng người Iran hải ngoại.
Ranh giới giữa “trung lập chính trị” và “chọn phe”
FIFA cho phép mang cờ Palestine vì đó là cờ chính thức của một thành viên, chỉ bị thu giữ nếu gây rủi ro an ninh nghiêm trọng. Ngược lại, cờ “Sư tử và Mặt trời” bị xem là đối trọng chính trị với cờ Cộng hòa Hồi giáo Iran. Lá thư pháp lý cho rằng việc cho phép cờ chính thức của Iran nhưng cấm cờ tiền cách mạng là hành vi phân biệt quan điểm, chọn lọc tiếng nói chính trị. Đặc biệt, nhiều sân tổ chức World Cup tại Mỹ là tài sản công hoặc có yếu tố tài trợ, phối hợp với cơ quan nhà nước, nên mọi hành vi tịch thu cờ vì lý do quan điểm có thể bị xem là hành vi mang tính nhà nước, kéo theo rủi ro pháp lý cho cả FIFA lẫn ban quản lý sân.
Thách thức trước thềm các trận đấu trên “Tehrangeles”
Iran sẽ đá hai trận vòng bảng tại sân SoFi gần Los Angeles và một trận ở Seattle, những nơi có cộng đồng người Iran đông đảo. Trận mở màn với New Zealand tại SoFi đã bán hơn 50.000 vé từ giữa tháng 4, phần lớn nhờ sức mua của kiều dân Iran. Trong bối cảnh đó, yêu cầu của Viện Voices of Liberty rất cụ thể: FIFA phải xác nhận bằng văn bản rằng khán giả tại Mỹ, đặc biệt ở California, không bị cấm trưng cờ hay biểu tượng chỉ vì nội dung chính trị, và mọi tài liệu, trao đổi liên quan đến chính sách cờ, an ninh sân, làm việc với phía Iran phải được lưu giữ để phục vụ khả năng kiện tụng.