Nữ giảng viên Bách khoa giành giải Quả cầu vàng 2026

Từ niềm yêu thích những con lắc dao động, Vân Anh chọn theo đuổi lĩnh vực điều khiển robot và tự động hóa, trở thành một trong hai nhà khoa học nữ giành giải Quả cầu vàng năm 2026.

Giải này dành cho 10 nhà khoa học trẻ không quá 35 tuổi, có thành tích nghiên cứu xuất sắc, công bố chất lượng trên tạp chí quốc tế uy tín hoặc có sáng chế, giải pháp hữu ích được ứng dụng trong thực tế.

TS Nguyễn Thị Vân Anh, giảng viên khoa Tự động hóa, trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, được vinh danh ở hạng mục Công nghệ robot và Tự động hóa.

Nghiên cứu của nữ giảng viên gắn với một loại robot phổ biến trong sản xuất công nghiệp, gọi là cánh tay máy. Nó có thể thực hiện những thao tác như gắp, nhấc và di chuyển vật thể từ vị trí này sang vị trí khác. Bài toán đặt ra với Vân Anh là làm sao để robot chuyển động chính xác, nhanh và hiệu quả nhất.

Ngoài ra, chị nghiên cứu các loại robot di động hỗ trợ con người trong kho hàng lớn, phát triển ứng dụng cho các loại cầu trục vận chuyển hàng hóa và UAV.

TS Nguyễn Thị Vân Anh. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Niềm yêu thích với chuyển động đến từ thời Vân Anh học phổ thông. Trong những giờ Vật lý, chị đặc biệt hứng thú với phần cơ học, nhất là các bài về dao động và chuyển động của vật thể, như con lắc khi được thả rơi, lực hay robot trong các phim khoa học viễn tưởng.

Vân Anh sau đó theo học chương trình Kỹ sư chất lượng cao Việt - Pháp tại Đại học Bách khoa Đà Nẵng, chuyên ngành Kỹ thuật sản xuất tự động. Để hiểu cách robot vận hành, chị phải học đồng thời nhiều kiến thức về tự động hóa, cơ khí, cấu tạo thiết bị và phương pháp điều khiển.

Từ những năm đầu, chị đã đặt mục tiêu học lên cao, tiếp cận những kiến thức và phương pháp nghiên cứu tốt nhất.

"Mình rất muốn trở thành cô giáo, được truyền dạy những gì đã học và những kinh nghiệm tích lũy được", Vân Anh chia sẻ. Năm 2015, Vân Anh nhận học bổng tiến sĩ của Đại sứ quán Pháp, sang Đại học Bách khoa Hauts-de-France làm nghiên cứu sinh. Chị tiếp tục đào sâu các lý thuyết về điều khiển tự động và các dạng chuyển động của robot trong công nghiệp.

Đi thẳng từ bậc đại học lên tiến sĩ, lại bước vào một môi trường học thuật hoàn toàn mới, Vân Anh thấy mình non nớt, không biết cách tổ chức công việc. Cộng với định hướng chưa rõ ràng, chị bỏ phí khá nhiều thời gian.

Vân Anh tự đặt câu hỏi liệu mình đã cố gắng hết sức, hay còn thiếu điều gì. Chị nhận ra cần đọc thêm tài liệu, chủ động trao đổi sâu hơn với các thầy hướng dẫn. Có giai đoạn, chị làm việc cật lực, chỉ ngủ khoảng 2-3 tiếng mỗi ngày để đưa bản thân theo quỹ đạo của một nghiên cứu sinh.

"Mình không muốn chấp nhận thất bại hay bỏ cuộc", Vân Anh nói.

Dần dần, cách làm việc giữa thầy và trò, kết quả nghiên cứu cũng tốt hơn. Năm 2019, chị nhận bằng tiến sĩ ngành Tự động hóa, rồi giảng dạy ở một trường đại học của Pháp. Trải nghiệm này giúp Vân Anh tin vào lựa chọn trở thành giảng viên.

Cách đây hơn 5 năm, Vân Anh về nước, đầu quân cho Đại học Bách khoa Hà Nội. Đầu năm nay, chị trở thành giám đốc chương trình đào tạo tài năng ngành Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa (ET-TN). Chị trực tiếp tuyển chọn, phỏng vấn theo định hướng STEM với sinh viên chương trình này. Mục tiêu là giúp các em phát huy năng lực trong 4-5 năm đại học, từ đó đạt chuẩn đầu ra tốt nhất, xứng đáng với học bổng được nhà nước hỗ trợ.

Vân Anh nhìn nhận sinh viên hiện có nhiều điều kiện tiếp xúc kiến thức khoa học công nghệ hơn trước. Chẳng hạn ở Bách khoa Hà Nội, các em được truy cập nhiều tạp chí khoa học quốc tế, có cơ hội tham gia các hội thảo để tìm hiểu về xu hướng của tự động hóa. Đây là điều quan trọng bởi lĩnh vực robot và tự động hóa đang có nhiều bài toán mới. Ở Việt Nam, nhu cầu nghiên cứu và ứng dụng ngày càng đa dạng, từ robot vận chuyển tự động (AGV), máy bay không người lái (UAV) hay robot hình người (humanoid) phục vụ y tế và các dịch vụ cộng đồng. AI cũng mở ra những hướng nghiên cứu mới để kết hợp, ứng dụng được vào robot.

Để cập nhật xu hướng, Vân Anh cùng các thầy, cô trong khoa đưa vào chương trình đào tạo các học phần liên quan ứng dụng AI, robot thế hệ mới và phương tiện tự hành.

"Mình có vai trò là một nhà khoa học, nhưng có lẽ vai trò quan trọng hơn nữa là một nhà giáo", chị nói. Nữ giảng viên dành khoảng 60-70% sức lực cho đào tạo, hướng dẫn sinh viên để nuôi dưỡng niềm yêu thích và năng lực nghiên cứu khoa học của các em.

Năm nay, Vân Anh sinh con thứ hai. Chỉ sau vài tháng nghỉ, chị trở lại làm việc trực tuyến để duy trì hoạt động của nhóm nghiên cứu, bảo đảm tiến độ các đề tài. Có những đêm bận chăm con nhỏ, nhưng khi nhận được tin nhắn của sinh viên, thấy các em vẫn miệt mài nghiên cứu, chị được tiếp thêm động lực.

Với Vân Anh, giải thưởng Quả cầu vàng không chỉ ghi nhận những nỗ lực trong nghiên cứu, mà còn đi kèm trách nhiệm.

"Mình muốn góp sức cho nền khoa học Việt Nam và truyền ngọn lửa đó tới các bạn trẻ trong quá trình giảng dạy", nữ tiến sĩ nói.

Vân Anh cùng các sinh viên trong phòng thực hành tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: Nhân vật cung cấp