Vì sao người thức khuya thường tích nhiều mỡ bụng hơn?

Thức khuya gây rối loạn nhịp sinh học và khả năng kiểm soát đường huyết, làm tăng xu hướng tích mỡ bụng.

Thức khuya không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi vào hôm sau mà còn có thể làm tăng xu hướng tích mỡ ở vùng bụng. Sự thay đổi này liên quan đến nhịp sinh học, hormone điều hòa cảm giác đói và khả năng kiểm soát đường huyết. Một nghiên cứu trên 136.652 người tại 26 quốc gia cho thấy người đi ngủ từ nửa đêm đến 6h sáng có nguy cơ béo bụng cao hơn khoảng 20% so với nhóm ngủ từ 20h đến 22h. Nguy cơ cao nhất ở những người có giờ đi ngủ từ 2h đến 6h sáng. Điều này không có nghĩa chỉ cần ngủ muộn một đêm là mỡ bụng xuất hiện. Tuy nhiên, khi thức khuya trở thành thói quen, cơ thể có thể chịu tác động theo nhiều cơ chế.

Thức khuya không trực tiếp đẩy mỡ xuống bụng nhưng khi làm rối loạn nhịp sinh học, kéo dài thời gian thức, tăng cảm giác thèm ăn và gây thiếu ngủ, thói quen này có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho mỡ bụng, đặc biệt là mỡ nội tạng, tích lũy theo thời gian. Ảnh: SciTech Daily

Lệch nhịp sinh học

Cơ thể có một đồng hồ điều khiển chu kỳ ngủ - thức, bài tiết hormone, cảm giác đói và hoạt động chuyển hóa. Thức khuya, đặc biệt khi giờ ngủ thay đổi liên tục giữa các ngày, có thể khiến nhịp này bị xáo trộn. Khi vẫn thức trong khoảng thời gian cơ thể vốn được lập trình để nghỉ ngơi, các quá trình điều hòa năng lượng không còn hoạt động đồng bộ. Nghiên cứu trên thanh thiếu niên cũng cho thấy tình trạng ngủ muộn, giấc ngủ không đều và "jet lag xã hội" có liên quan đến tác động bất lợi mạnh hơn của mỡ nội tạng lên sức khỏe chuyển hóa.

Ngủ ít khiến cơ thể thèm ăn hơn

Thức khuya thường kéo theo tổng thời gian ngủ ngắn hơn. Ngủ không đủ có thể ảnh hưởng đến các tín hiệu điều chỉnh cảm giác đói và no, khiến một người dễ ăn nhiều hơn nhu cầu. Thời gian thức kéo dài vào ban đêm cũng tạo thêm cơ hội ăn vặt. Đồ ăn được lựa chọn vào thời điểm này thường giàu năng lượng, đường, muối hoặc chất béo. Ăn nhiều vào ban đêm, cộng với việc ít vận động, dễ tạo ra tình trạng dư thừa năng lượng kéo dài.

Nhiều người cho rằng chỉ cần ngủ bù vào cuối tuần là có thể khắc phục hậu quả của những đêm thức khuya. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy giấc ngủ ngắn ban đêm và việc đi ngủ muộn vẫn có liên quan đến nguy cơ béo bụng cao hơn; ngủ ngày kéo dài không phải giải pháp bù trừ hoàn toàn cho giấc ngủ ban đêm thiếu hụt.

Mỡ có xu hướng tích ở vùng bụng

Không phải toàn bộ mỡ trong cơ thể đều có ý nghĩa giống nhau. Mỡ nội tạng, nằm sâu trong ổ bụng và bao quanh các cơ quan, có liên quan chặt chẽ hơn với nguy cơ kháng insulin và các vấn đề chuyển hóa. Ngủ ít có liên quan với sự gia tăng mỡ vùng bụng nhiều hơn trong thời gian dài ngay cả khi đã tính đến những thay đổi về tổng lượng mỡ cơ thể. Các nghiên cứu trên người trưởng thành Mỹ cũng ghi nhận thời gian ngủ ngắn liên quan đến khối lượng mỡ nội tạng lớn hơn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng đây là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố: thay đổi hormone do thiếu ngủ, rối loạn nhịp sinh học, ăn nhiều hơn và xu hướng giảm hoạt động thể chất khi cơ thể mệt mỏi. Vì vậy, một người có thể không tăng cân quá nhanh nhưng vòng eo vẫn tăng dần nếu mỡ có xu hướng tích nhiều hơn ở vùng bụng.

Mỡ bụng tích tụ do thức khuya kéo dài có thể làm tăng nguy cơ kháng insulin, tiểu đường type 2, bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa. Ảnh: VeryWell Health

Không phải cứ ngủ sớm là sẽ không béo bụng

Giờ ngủ chỉ là một phần của bức tranh. Có người ngủ muộn nhưng vẫn duy trì thời lượng ngủ tương đối đầy đủ và lịch sinh hoạt ổn định. Ngược lại, một người đi ngủ sớm nhưng ngủ chập chờn, thường xuyên tỉnh giấc hoặc có chế độ ăn dư thừa năng lượng vẫn có thể tích mỡ bụng.

Để hạn chế nguy cơ, điều quan trọng là duy trì giờ ngủ và giờ thức tương đối ổn định, ngủ đủ, hạn chế ăn khuya và kết hợp vận động đều đặn. Với người trưởng thành, việc kéo dài thời gian ngủ về mức hợp lý và ổn định lịch ngủ có thể là một phần của chiến lược kiểm soát cân nặng thay vì chỉ tập trung vào chế độ ăn và tập luyện.