Món bánh tiến vua 'đẹp không nỡ ăn' của xứ Huế

Từng được dùng trong dịp dâng cúng chốn cung đình, bánh bông cây tiến vua tạo ấn tượng bởi tạo hình hoa lá tinh xảo, màu sắc bắt mắt.

Trong tập 4 chương trình Quán Nhà Haha phát sóng đầu tháng 11, các nghệ sĩ có dịp ghé thăm làng cổ Phước Tích, TP Huế, tìm hiểu nghề gốm truyền thống và thưởng thức những món bánh đặc trưng của vùng đất cố đô.

Xa xưa, bánh bông cây vốn là món ăn quý, đem tiến vua. Ảnh: SHUNHWA24

Tại nhà chị Hiền, cả nhóm được chiêu đãi nhiều đặc sản như bánh ướt thịt heo, bánh quai vạc, bánh xu xê, bánh ít tôm thịt và bánh ngọt làm từ hạt sen. Trong đó, bánh bông cây tiến vua thu hút sự chú ý nhờ vẻ ngoài cầu kỳ, rực rỡ sắc màu. Một số thành viên thậm chí thốt lên: "Đẹp quá không nỡ ăn".

Mang hình dáng hoa lá, cây trái thu nhỏ, bánh bông cây gây ấn tượng bởi vẻ ngoài tinh xảo và câu chuyện lịch sử ít người biết. Bánh có nguồn gốc từ làng Văn Xá, nay thuộc phường Tứ Hạ, TP Huế. Đây là quê hương của Thuận Thiên Cao Hoàng hậu, tên thật Trần Thị Đang (1769-1846), vợ vua Gia Long, mẹ vua Minh Mạng và bà nội vua Thiệu Trị.

Bánh có hai loại, một là nặn bánh xong ăn luôn khi còn mềm, hai là phơi sấy khô. Ảnh: SHUNHWA24

Tương truyền, sau khi Thuận Thiên Cao Hoàng hậu qua đời, con cháu và những người phục vụ trong phủ tiếp tục làm các loại bánh mô phỏng hình dáng nhân sâm, gừng, hoa lá quý để dâng cúng, tưởng nhớ bà. Qua nhiều thế hệ, nghề làm bánh được lưu truyền trong các gia đình và trở thành một nét đặc sắc của văn hóa ẩm thực Huế.

Từ lời giới thiệu của người dân địa phương trong chương trình, bánh bông cây vốn được các nghệ nhân chế biến để dâng vua. Bánh có năm màu sắc, tượng trưng cho ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, thể hiện quan niệm về sự hài hòa trong văn hóa phương Đông.

Nghệ nhân Phạm Thị Hồng là một trong hai người của làng cổ Phước Tích còn giữ nghề làm bánh bông cây. Ảnh: SHUNHWA24

Theo SHUNHWA24 - một đơn vị chuyên các tour khám phá văn hóa, nghề truyền thống tại Huế - cho biết nguyên liệu chính để làm bánh bông cây là đậu xanh ngâm, đãi sạch vỏ, xay nhuyễn, đem rây cho thật mịn rồi trộn đường kính trắng theo tỉ lệ, đánh đều cho nhuyễn.

Màu sắc để trộn với đậu xanh cũng là những nguyên liệu "cây nhà lá vườn", tất cả đều được chuẩn bị thủ công, không chất hóa học. Bột dẻo dùng để nắn hình củ sâm gừng và các loài hoa. Để giữ được sự tươi tắn và hương vị ngọt thơm, tất cả bánh đều được sấy bằng than hoa.

Tuy nhiên, điều tạo nên sự khác biệt không chỉ nguyên liệu mà ở kỹ thuật chế biến và tạo hình. Người thợ phải khéo léo nhào nặn, phối màu, tạo từng cánh hoa, chiếc lá sao cho mềm mại, cân đối. Những chi tiết nhỏ đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi bàn tay khéo léo, bởi chỉ một thao tác thiếu chính xác cũng có thể làm mất đi vẻ tinh tế của chiếc bánh.

Bánh bông cây có màu sắc rực rỡ, bắt mắt, đòi hỏi người nghệ nhân phải khéo léo, tỉ mẩn trong từng bước. Ảnh: SHUNHWA24

Khác với bánh bèo, bánh nậm hay bánh lọc vốn quen thuộc với du khách, bánh bông cây không được bày bán phổ biến tại các hàng quán ở Huế. Món bánh chủ yếu gắn với những dịp lễ, Tết, hoạt động dâng cúng hoặc giới thiệu văn hóa truyền thống. Công đoạn chế biến cầu kỳ, mất nhiều thời gian trong khi số người biết làm nghề ngày càng ít khiến loại bánh này đứng trước nguy cơ mai một.