Thuật toán "nuôi" giang hồ mạng - Bài 1: Thuật toán chỉ đếm view cao hay thấp?

Công thức chung của đa số "giang hồ mạng" khá giống nhau: quá khứ phạm tội, sử dụng nội dung gây sốc, thậm chí thô tục để "câu view", thu hút hàng triệu người theo dõi (follower) trên mạng xã hội (MXH). Sau đó là livestream bán hàng, làm từ thiện và tiếp tục thu hút thêm follower. Một số người còn lập doanh nghiệp để đánh bóng tên tuổi, khoe tài sản khủng, tạo dựng hình ảnh hào nhoáng và rao giảng đạo lý.

Thế nhưng, điểm đến cuối cùng của họ lại là cánh cửa lao lý vì các hành vi như kinh doanh hàng giả, lừa dối khách hàng, trốn thuế... Loạt bài này sẽ đi sâu phân tích "giang hồ mạng" kiếm tiền bằng cách nào, tiền chảy đi đâu; vì sao MXH phát tán mạnh các nội dung loại này và những hệ lụy tiêu cực mà chúng gây ra đối với giới trẻ.

Trong hai tuần đầu tháng 8/2026, liên tiếp nhiều "giang hồ mạng" như Khánh "Sky", Huấn "Hoa Hồng", Phú Lê, Tế Điên Nam Định bị khởi tố, bắt tạm giam. Cùng thời gian này, TAND TP Hải Phòng tuyên phạt Nguyễn Thành Long (Tiến "Bịp") 8 năm tù về tội "Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy". Đây không phải lần đầu những tay "giang hồ mạng" cộm cán bị pháp luật xử lý. Từ Khá "Bảnh", Đường "Nhuệ" đến Quang "Rambo", gần một thập niên qua, hàng chục bản án đã được tuyên. Tuy nhiên, công thức tạo dựng danh tiếng bằng những phát ngôn gây sốc, khoe của, phô trương trên MXH vẫn liên tục xuất hiện với những cái tên mới.

Bị phản đối mạnh vẫn tính là tương tác cao

Ngày 7/8, Công an tỉnh Bắc Ninh khởi tố Nguyễn Văn Hợi, tức Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa và Trần Đình Tiệp, tức "Vua Quạt". Theo cơ quan điều tra, ba người này nhiều lần livestream tranh cãi, công kích nhau nhằm tăng tương tác. Mâu thuẫn sau đó chuyển từ không gian mạng ra đời thực khi Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa cùng một số người kéo đến xưởng của Trần Đình Tiệp tại Bắc Ninh. Tại đây, nhóm này vừa phát trực tiếp vừa có lời lẽ chửi bới, đe dọa.

Hình ảnh đốt xe gây sốc cho cộng đồng mạng năm 2019 của "giang hồ mạng" đời đầu Khá Bảnh

Nguyễn Văn Hợi bị khởi tố về hai tội "Gây rối trật tự công cộng" và "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ”; Hồ Văn Khoa bị khởi tố về tội "Gây rối trật tự công cộng"; Trần Đình Tiệp bị điều tra về tội "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ”. Điều đáng chú ý trong vụ việc này không chỉ nằm ở hành vi xô xát, mà còn ở chỗ toàn bộ chuỗi sự việc, từ mâu thuẫn trên mạng đến cuộc đối đầu ngoài đời, đều diễn ra trong trạng thái đang phát trực tiếp (livestream).

Một cuộc đối đầu ngoài đời, vì thế, không còn đơn thuần là mâu thuẫn giữa những cá nhân. Nó đồng thời trở thành một "nội dung" được phát tới hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người xem. Khi mỗi lượt xem, lượt chia sẻ, bình luận đều có thể tạo ra tương tác và lợi ích kinh tế, ranh giới giữa việc tạo nội dung và việc cố tình tạo ra xung đột để thu hút sự chú ý ngày càng trở nên mong manh.

Các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok... đều sử dụng thuật toán để phân phối nội dung dựa trên nhiều tín hiệu, trong đó có lượt xem, thời gian theo dõi và các hình thức tương tác như bình luận, chia sẻ, lượt thích, cảm xúc. Đặc biệt, những nội dung gây tranh cãi thường tạo ra lượng tương tác lớn. Khi đó, hệ thống có thể tiếp tục đề xuất nội dung tới nhiều người dùng hơn, giúp phạm vi tiếp cận của tài khoản được mở rộng và nội dung dễ trở nên viral.

Điều đáng nói là, dù người xem lên án, phê phán hay thể hiện sự phẫn nộ, những hành động đó về mặt kỹ thuật vẫn có thể tạo ra các tín hiệu tương tác mà hệ thống sử dụng để đánh giá mức độ thu hút của nội dung. Vì vậy, một video phản cảm hoàn toàn có thể tiếp tục được lan truyền sau mỗi cuộc tranh cãi.

Trong nhận thức thông thường, người ta vẫn tin rằng sự lên án của dư luận là một cơ chế trừng phạt: người làm điều xấu bị đám đông chỉ trích thì sẽ phải dè chừng, thậm chí không dám lặp lại hành vi. Nhưng trên môi trường số, nguyên tắc này đôi khi bị đảo ngược.

Khánh Sky bị bắt về tội "Gây rối trật tự công cộng"

Một video bị hàng chục nghìn người phản đối, phê phán vẫn có thể tạo ra hàng nghìn bình luận, lượt chia sẻ và các hình thức tương tác khác. Đối với hệ thống đề xuất nội dung, đó có thể là tín hiệu cho thấy nội dung đang thu hút sự chú ý và tiếp tục được phân phối tới nhiều người hơn. Người xem tưởng rằng mình đang phản đối, nhưng xét về cơ chế tương tác, họ có thể vô tình góp phần làm cho video mình không thích được lan truyền rộng hơn.

Chính vì vậy, những người làm nội dung theo kiểu câu view gần như không quá lo ngại về tai tiếng. Một nghệ sĩ hoạt động chính thống thường sợ scandal vì có thể ảnh hưởng đến hình ảnh, hợp đồng quảng cáo và sự nghiệp. Ngược lại, với những tài khoản xây dựng thương hiệu dựa trên hình ảnh ngang tàng, gây sốc, scandal đôi khi lại trở thành công cụ thu hút người xem.

Bài toán của họ không nhất thiết là được yêu mến, mà là được nhắc tới. Cãi nhau công khai, thách thức nhau, đấu khẩu trên mạng, thậm chí hẹn gặp nhau ngoài đời... đều có thể trở thành những kịch bản rẻ tiền nhưng hiệu quả để thu hút sự chú ý và tạo tương tác.

Một nguyên nhân khác khiến việc kiểm soát loại nội dung này trở nên khó khăn là cách sử dụng ngôn ngữ ngày càng biến đổi. Những tài khoản được gọi là "giang hồ mạng" có thể sử dụng tiếng lóng, từ viết tắt, cách nói ẩn ý hoặc những tín hiệu chỉ cộng đồng của họ mới hiểu.

Một lời đe dọa trực diện có thể dễ dàng bị hệ thống tự động phát hiện. Nhưng một câu nói lấp lửng, ám chỉ sẽ có người "tới hỏi thăm", một biệt danh chỉ người trong giới mới hiểu, hay một cử chỉ tay được cộng đồng người xem tự giải mã... lại có thể khó nhận diện hơn đối với hệ thống kiểm duyệt tự động.

Gỡ bản gốc, vẫn còn nhiều bản sao

Livestream còn khó kiểm soát hơn video đăng tải sẵn. Một video có thể được quét trước khi phát hành, nhưng một buổi phát trực tiếp kéo dài bốn, năm tiếng thì nội dung vi phạm có thể chỉ xuất hiện trong vài phút. Khi hệ thống kịp nhận diện, buổi phát đã kết thúc, trong khi các đoạn cắt từ livestream có thể đã được sao chép, chia sẻ và phát tán khắp nơi.

Theo số liệu được công bố tháng 10/2025, Facebook đã chặn, gỡ 10.713 bài viết vi phạm; YouTube gỡ 705 video; TikTok chặn, gỡ 798 nội dung. Tỷ lệ đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý trên ba nền tảng lần lượt đạt 96%, 92% và 97%.

Tỷ lệ đáp ứng trên 90% là một kết quả không nhỏ nếu so với giai đoạn trước đây, khi việc yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới hợp tác còn gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, tỷ lệ gỡ bỏ cao không đồng nghĩa với việc nội dung vi phạm đã biến mất.

Bộ phim mạng "Chạm mặt giang hồ", tác phẩm quy tụ nhiều nhân vật sau này vướng vòng lao lý, là một minh chứng rõ nét. Bản gốc của bộ phim từng thu hút hàng chục triệu lượt xem đã bị gỡ khỏi các nền tảng. Tuy nhiên, nhiều tài khoản vẫn tiếp tục đăng lại, cắt ghép và phân phối nội dung trên nhiều nền tảng mạng xã hội.

Phú Lê và vợ trước khi bị khởi tố thường khoe ảnh cuộc sống xa hoa

Đây chính là giới hạn mang tính cấu trúc của biện pháp gỡ bài. Một nội dung khi đã đạt đến ngưỡng lan truyền nhất định thì không còn tồn tại ở một địa chỉ duy nhất. Nó có thể xuất hiện dưới hàng trăm bản sao trên hàng chục tài khoản, được cắt thành những đoạn ngắn, lồng nhạc mới hoặc đăng lại dưới những tên gọi khác.

Về mặt quản lý, điều này cho thấy tốc độ can thiệp quan trọng hơn nhiều so với tỷ lệ can thiệp: gỡ một video ngay trong giờ đầu tiên có giá trị hơn gấp bội so với việc gỡ chính video đó sau một tuần.

Thế giới đối phó ra sao?

Việt Nam không phải quốc gia duy nhất đối mặt với bài toán nội dung tôn vinh bạo lực lan truyền trên các nền tảng mạng xã hội. Cách nước Anh xử lý vấn đề này, cùng những tranh cãi kéo theo, là một tham chiếu đáng lưu ý. Tại London, cảnh sát triển khai chương trình chuyên trách mang tên Project Alpha để theo dõi các video nhạc drill và rap bị cho là có nguy cơ kích động bạo lực băng nhóm. Theo tài liệu của Cảnh sát London, hiện lực lượng này đang lập chỉ mục 417 video âm nhạc; các tài liệu được lưu trữ sẽ tự động xóa sau 12 tháng nếu không liên quan đến một cuộc điều tra hình sự.

Cảnh sát London cũng phối hợp với YouTube trong việc xử lý những nội dung được xác định là có nguy cơ gây hại. Biện pháp mạnh tay hơn là can thiệp bằng lệnh của tòa án. Năm 2018, Thẩm phán tại Kingston Crown Court đã ban hành lệnh hạn chế hành vi đối với năm thành viên nhóm nhạc drill 1011 ở phía tây London. Họ bị cấm đề cập đến cái chết hoặc thương tích trong các bài hát và trên mạng xã hội, đồng thời phải thông báo cho cảnh sát trước khi phát hành video mới hoặc biểu diễn.

Một hướng tiếp cận khác, gần với đặc điểm quản lý của Việt Nam hơn, là điều chỉnh chính cơ chế phân phối lưu lượng, thay vì chỉ chạy theo việc gỡ từng video. Trong chiến dịch chấn chỉnh lĩnh vực livestream, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc yêu cầu các nền tảng tăng cường quản lý ngay ở khâu đề xuất thuật toán và phân bổ lưu lượng; tối ưu cơ chế phân phối, tăng hỗ trợ lưu lượng cho nội dung và người dẫn chương trình chất lượng, đồng thời ngăn chặn tình trạng lưu lượng bị hướng về những nội dung xấu, độc.

Đến tháng 12/2025, cơ quan này cho biết, sau một tháng triển khai chiến dịch chấn chỉnh tình trạng livestream và tặng quà trực tuyến, đã xử lý hơn 73.000 phòng livestream vi phạm và hơn 24.000 tài khoản. Đến tháng 8/2026, trong một đợt chấn chỉnh riêng đối với livestream nhóm, cơ quan này tiếp tục cho biết đã xử lý hơn 1.840 tài khoản vi phạm.

Điểm khác biệt trong chính sách của Trung Quốc nằm ở chỗ yêu cầu được đặt ra không dừng lại ở việc gỡ nội dung sau khi nó đã lan truyền, mà can thiệp vào công đoạn quyết định nội dung nào được phát hành. Nếu bài toán gốc là thuật toán đẩy viral cho sự phẫn nộ thì lời giải phải nằm ở chính chỗ đó như ngoài đời thật: nội dung càng có nhiều ý kiến phản đối càng bị giảm độ lan truyền.

(Còn tiếp...)

Từ triệu view đến vòng lao lý

Từ những phát ngôn gây sốc, hình ảnh “anh chị”, khoe tiền, siêu xe trên mạng xã hội đến những phiên livestream bán hàng triệu view, một số “giang hồ...

Bấm xem >>