Thất thoát, lãng phí ở dự án sân bay Long Thành lớn cỡ nào?

Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành - công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia với tổng mức đầu tư khoảng 16 tỷ USD - đang bộc lộ hàng loạt sai phạm trong quá trình triển khai. Kết luận thanh tra mới nhất không chỉ chỉ ra những dấu hiệu chuyển nhượng thầu trái quy định, sử dụng tiền tạm ứng sai mục đích và nguy cơ thất thoát do thanh toán bằng ngoại tệ, mà còn cho thấy những cảnh báo về lãng phí, tiêu cực đã được đặt ra từ rất sớm và đang dần trở thành hiện thực.

Từ cảnh báo đến chỉ đạo điều tra

Những vấn đề liên quan đến dự án xây dựng sân bay Long Thành đã được cảnh báo từ sớm. Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 79 và 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 25/02/2026, khi bàn về yêu cầu phát triển kinh tế nhà nước theo Nghị quyết 79, Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra ba câu hỏi liên quan đến hạch toán kinh tế cho dự án sân bay 16 tỷ USD.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 79 và 80-NQ/TW

Sau quá trình điều tra, ngày 28/7/2026, Thanh tra Chính phủ công khai nội dung chính của Kết luận thanh tra số 318/KL-TTCP về việc chấp hành chính sách, pháp luật tại Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Trong số hàng loạt thiếu sót, vi phạm được nêu ra, hai chi tiết nổi lên rõ nhất, đều tập trung tại gói thầu 5.10 - gói xây dựng, lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách trị giá gần 36.000 tỷ đồng. Chi tiết thứ nhất là tình trạng chuyển nhượng thầu qua nhiều tầng: liên danh Vietur, với 9 trong 10 thành viên, đã ký hợp đồng giao lại cho các đơn vị khác một phần công việc trị giá hơn 1.652 tỷ đồng.

Trong số các nhà thầu chính, 7 đơn vị gồm: Newtecons, Ricons, Hancorp, CC1, Vinaconex, Công ty cổ phần Kết cấu thép ATAD và Phục Hưng lại tiếp tục chuyển giao thêm một phần việc khác cho các đơn vị bên ngoài, với tổng giá trị hơn 1.596 tỷ đồng. Cả hai trường hợp đều bị Thanh tra Chính phủ xác định là hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm điểm a khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013. Chi tiết thứ hai là việc 8 trong 10 nhà thầu thuộc liên danh Vietur đã đem 936 tỷ đồng tiền tạm ứng của dự án đi gửi tiết kiệm có kỳ hạn để lấy lãi 10,6 tỷ đồng, một việc làm bị Thanh tra Chính phủ xác định là trái thỏa thuận hợp đồng và trái pháp luật.

Cảnh báo của Tổng Bí thư không dừng lại như một phát biểu mang tính định hướng chung. Chưa đầy một tháng sau, chiều 18/3, tại buổi thông báo kết quả cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Tổng Bí thư Tô Lâm đã lưu ý phải tập trung điều tra, xử lý nghiêm các sai phạm liên quan đến dự án sân bay Long Thành. Trên thực tế, trước thời điểm đó, cơ quan điều tra đã có những bước đi cụ thể. Ngày 06/3, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao phê chuẩn quyết định khởi tố, bắt tạm giam ông Vũ Thế Phiệt, khi đó là Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) - chủ đầu tư dự án, cùng ông Nguyễn Tiến Việt - thành viên Hội đồng quản trị kiêm Phó tổng giám đốc ACV - về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng theo Điều 222 Bộ luật Hình sự. Ba ngày sau, đến lượt ông Nguyễn Hữu Tới - cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Phó tổng giám đốc Tổng công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex), và ông Dương Văn Mậu, Phó tổng giám đốc Vinaconex, cùng bị khởi tố với tội danh tương tự.

Bên trong nhà ga sân bay Long Thành đang được thi công. Ảnh: VGP

Đến tháng 5/2026, tại một cuộc họp kiểm điểm tiến độ triển khai sân bay Long Thành, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp tục yêu cầu Bộ Công an chỉ đạo Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu đẩy nhanh tiến độ điều tra, xử lý các sai phạm liên quan đến dự án, với yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Quá trình điều tra sau đó được mở rộng đáng kể. Chiều 02/7, tại họp báo thông tin kết quả công tác Công an sáu tháng đầu năm, đại diện Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu cho biết cơ quan điều tra đã khởi tố tổng cộng 31 bị can trong vụ án xảy ra tại ACV, với các tội danh vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, đưa hối lộ, nhận hối lộ và tham ô tài sản, đồng thời cho biết vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng theo dõi, chỉ đạo.

Hàng loạt gói thầu có sai phạm

Nếu như phát biểu ngày 25/02 của Tổng Bí thư mang tính cảnh báo về nguyên tắc, thì Kết luận thanh tra số 318/KL-TTCP ký ngày 18/6/2026 và được công khai qua Thông báo số 2608/TB-TTCP ngày 28/7/2026, đã lượng hóa cụ thể nguy cơ ấy bằng những con số và sự việc có thể kiểm chứng. Thanh tra Chính phủ tập trung vào Dự án thành phần 2 do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) làm chủ đầu tư, và Dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư, tại các gói thầu XD01, XD02, 5.6 và 5.10. Tình trạng chuyển nhượng thầu không chỉ dừng lại ở gói 5.10 đã nêu. Tại Dự án thành phần 2, gói thầu XD02 cũng bị xác định có vi phạm tương tự, khi nhà thầu Tổng công ty 36 - CTCP chuyển nhượng một phần công việc thuộc gói thầu cho đơn vị khác, cùng việc nhà thầu liên danh ký hợp đồng với một số nhà thầu khác để thực hiện một phần công việc của gói thầu - cả hai trường hợp đều bị xác định là hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm điểm a khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013.

Công trường sân bay Long Thành tháng 7/2026

Bên cạnh đó, hồ sơ dự thầu của liên danh Vietur còn sử dụng đồng USD cho giá trị hơn 235,7 triệu USD, một điều không đúng quy định nhưng bên mời thầu đã không phát hiện để yêu cầu làm rõ, dẫn tới việc ký hợp đồng và thanh toán bằng USD. Đây là điều mà Thanh tra Chính phủ đánh giá tiềm ẩn nguy cơ gây thất thoát cho ACV do biến động tỷ giá theo thời gian. Kết luận thanh tra cũng chỉ ra hàng loạt tồn tại khác trong quá trình triển khai dự án, từ việc lập, thẩm định, phê duyệt dự toán, tổ chức lựa chọn nhà thầu, đến quản lý hồ sơ chất lượng, thực hiện hợp đồng, tạm ứng, nghiệm thu, thanh toán và kê khai thuế giá trị gia tăng vãng lai.

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị chuyển thông tin sang Bộ Công an để xem xét, điều tra, xử lý theo quy định pháp luật đối với một số nhà thầu có hành vi chuyển nhượng thầu và đối với chủ đầu tư ACV, về các vi phạm quy định tại khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013, cùng các vi phạm liên quan đến đồng tiền dự thầu và đồng tiền thanh toán. Song song đó, Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng rà soát, chấn chỉnh công tác quản lý nhà thầu phụ, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các dự án đầu tư xây dựng, nhất là các dự án trọng điểm quốc gia, để kịp thời phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Câu chuyện sân bay Long Thành, như Tổng Bí thư từng nhấn mạnh, không còn là việc riêng của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam hay một nhóm quản lý dự án, mà là bài toán về trách nhiệm sử dụng một nguồn lực quốc gia lớn, đòi hỏi phải được hạch toán, giám sát và xử lý nghiêm khắc sai phạm nếu xảy ra.

Tám nhà thầu sân bay Long Thành dùng 936 tỷ đồng tạm ứng để gửi tiết kiệm lấy lãi

Thanh tra Chính phủ cho rằng 8/10 nhà thầu trong liên danh Vietur dùng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn lấy lãi là sai thỏa thuận...

Bấm xem >>