Cao tốc phải đóng-mở dịp nghỉ lễ để giảm ùn ứ: Vì sao chưa thể áp dụng cao tốc không barie?

Nếu áp dụng rộng rãi cao tốc không barie, sẽ giảm được đáng kể lượng phương tiện ùn ứ tại các điểm vào- ra cao tốc.

Cao tốc thường xuyên ùn ứ, phải đóng-mở linh hoạt

Dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ vừa qua, các tuyến cao tốc cửa ngõ Hà Nội, TP.HCM và khu vực miền Trung thường xuyên bị ùn tắc. Lực lượng CSGT đã phải ứng trực 24/24h cùng với việc đóng-mở cao tốc để phân luồng phương tiện.

Trong ngày đầu dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương (25/4), cao tốc Bắc- Nam hướng từ Hà Nội chạy về các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An… liên tục xảy ra ùn ứ. Để giảm ùn tắc kéo dài, CSGT đã nhiều lần đóng cao tốc, thực hiện phân luồng từ xa và điều tiết xe sang QL1A.

Từ sáng đến chiều tối 25/4, trên cao tốc Bắc Nam đoạn Pháp Vân - Cầu Giẽ, Cầu Giẽ - Ninh Bình và Mai Sơn - QL45 lượng xe tăng đột biến. Nhiều đoạn từ Hà Nội đi Nghệ An dù cao tốc nhưng các phương tiện đều nối đuôi nhau chạy chầm chậm như đi trong phố giờ cao điểm.

Thời điểm trưa và chiều 25/4, trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ nhiều lúc xe gần như đứng im vì ùn tắc. Để giảm mật độ xe vào cao tốc, tránh ùn ứ kéo dài, trong sáng và chiều 25/4, CSGT đã nhiều lần đóng một phần cao tốc, điều tiết xe đi sang QL1.

Tuyến cao tốc cửa ngõ Thủ đô Pháp Vân- Ninh Bình thường xuyên ùn ứ vào các dịp nghỉ lễ, lực lượng CSGT phải phân luồng, đóng- mở cao tốc linh hoạt

Sáng và trưa 25/4, đầu lối vào cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình được CSGT ngăn lại để giảm xe đi vào. Các xe được điều tiết, hướng dẫn sang QL1. Trong chiều và tối 25/4, Cục CSGT thực hiện phân luồng từ xa để điều tiết xe vào cao tốc và QL1 cho phù hợp, tránh ùn ứ kéo dài.

Còn ở phía Nam, chiều 27/4, sau kỳ nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương, lượng phương tiện từ các tỉnh lân cận đồng loạt quay trở lại TP.HCM, khiến nhiều tuyến đường cửa ngõ rơi vào tình trạng quá tải.

Tình trạng ùn tắc bắt đầu xuất hiện từ khoảng 16h, tại nút giao cao tốc Long Thành với Quốc lộ 51 buộc lực lượng CSGT phải tạm thời đóng lối vào cao tốc để điều tiết các phương tiện, tránh tình trạng các xe đổ dồn gây quá tải.

Cụ thể, lực lượng CSGT đóng lối vào cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây và hướng dẫn các phương tiện di chuyển đường khác để trở về sau kỳ nghỉ lễ.

Cao tốc không barie

Trong khi đó, giải pháp cao tốc không barie được cho là một trong những giải pháp giúp thông thoáng đầu vào-ra trên các tuyến cao tốc, giảm ùn tắc.

Từ đầu tháng 3/2026, 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư (các dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam) đã chính thức thu phí gồm: Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây.

Các tuyến áp dụng mô hình thu phí mới là thu phí liên tuyến, đầu vào thu phí không dừng (ETC) đa làn tự do (không có barie), đầu ra ETC đơn làn (có barie).

Cao tốc phải đóng-mở dịp nghỉ lễ để giảm ùn ứ: Vì sao chưa thể áp dụng cao tốc không barie? - 2

Cụ thể, tại các trạm thu phí đầu vào cao tốc không còn barie, chỉ còn giá long môn có gắn camera để ghi nhận điểm vào của phương tiện. Ở đầu ra vẫn duy trì barie để trừ tiền trong tài khoản thanh toán và kiểm soát xe không dán thẻ, không có tiền trong tài khoản.

Đáng chú ý, vừa qua Cục Đường bộ Việt Nam đã quyết định thí điểm mô hình thu phí đầu ra đa làn tự do tại trạm thu phí Mai Sơn thuộc cao tốc Mai Sơn - QL45.

Theo đó, tại đầu ra của trạm thu phí này (hướng các tỉnh phía Nam ra Hà Nội) không còn barie, chỉ có giá long môn treo thiết bị đọc thẻ và trừ tiền. Việc thí điểm nhằm có cơ sở chuyển sang giai đoạn tiếp theo của thu phí tự động không dừng.

Cục Đường bộ Việt Nam nhận định, số lượng xe không thu được phí tại trạm Mai Sơn không nhiều so với tổng số xe qua trạm. Đối với các trường hợp không đủ điều kiện thu phí như xe không dán thẻ, không có tiền sẽ được truy thu khi chủ xe nạp tiền vào tài khoản thanh toán.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, sau khi thí điểm thành công trên tuyến cao tốc này sẽ là cơ sở để nhân rộng ra các tuyến cao tốc khác theo hình thức đa làn tự do đầu vào và đầu ra không có barie trên các tuyến cao tốc khác.

Việc này sẽ mang lại nhiều lợi ích như giảm nhân lực vận hành, lưu thông của chủ phương tiện cũng nhanh hơn, tiết kiệm chi phí hơn do không còn barie tại trạm, không phải giảm tốc độ.

Cần có cơ chế thu hồi nợ

Tuy vậy, Cục Đường bộ Việt Nam cho rằng, cần có cơ chế thu hồi nợ đối với các trường hợp trong tài khoản của chủ phương tiện không có tiền hoặc không đủ tiền trả phí cho cuốc di chuyển. Với các trường hợp không thu được cần có chế tài để xử lý.

Thêm một tình huống nữa là hiện nay vẫn có những trường hợp lỗi thanh toán thuộc về hệ thống, nhưng đơn vị quản lý chưa có cơ chế để truy thu chủ tài khoản.

Theo ông Tô Nam Toàn, Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ, Môi trường và Hợp tác quốc tế, Cục Đường bộ Việt Nam, về mặt kỹ thuật, việc nhân rộng mô hình bỏ barie đầu vào khi thu phí các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư hoàn toàn khả thi.

"Tuy nhiên, đi cùng với thu phí đa làn tự do sẽ áp dụng hình thức trả tiền sau nên cần hoàn thiện chế tài xử lý các vấn đề liên quan cho hình thức này. Nếu không có hành lang pháp lý thì không khác gì "thả gà ra đuổi", không thu hồi được nợ", ông Toàn nói.

Theo dự kiến lộ trình triển khai hệ thống thu phí ETC của Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) sẽ qua 3 giai đoạn: Giai đoạn 1, thực hiện từ năm 2016 - 2023, các trạm thu phí vẫn có barie, tài khoản có đủ tiền, barie mới mở.

Giai đoạn 2 thực hiện từ năm 2024 - 2025, không còn barie, phương tiện lưu thông đơn làn tự do qua trạm thu phí.

Giai đoạn 3 từ năm 2026 trở đi, tại trạm thu phí chỉ còn duy trì giá long môn với thiết bị thu phí gắn bên trên. Các phương tiện lưu thông đa làn tự do qua trạm thu phí.