Tính năng cho phép siêu tên lửa Nga bay vòng quanh Trái Đất

Tên lửa xuyên lục địa Sarmat có thể ứng dụng quỹ đạo thấp, giúp tăng tầm bắn lên hơn 35.000 km và vươn tới mọi địa điểm trên Trái Đất.

Tướng Sergey Karakayev, tư lệnh lực lượng tên lửa chiến lược Nga, hôm 13/5 thông báo cuộc thử nghiệm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) hạng nặng, sử dụng nhiên liệu lỏng RS-28 Sarmat đã diễn ra thành công, hoàn thành tất cả nhiệm vụ đề ra.

Tên lửa phóng từ sân bay vũ trụ Plesetsk ở tỉnh Arkhangelsk trưa 12/5, đánh trúng mục tiêu chỉ định ở thao trường Kura tại bán đảo Kamchatka thuộc vùng Viễn Đông. Tổng thống Nga Vladimir Putin gọi đây là "sự kiện quan trọng và thành công tuyệt đối".

Tên lửa Sarmat rời bệ phóng tại sân bay vũ trụ Plesetsk, Nga hôm 12/5. Video: BQP Nga

Lực lượng tên lửa chiến lược Nga hồi năm 2019 cho biết RS-28 Sarmat có tầm bắn 18.000 km. Để so sánh, mẫu ICBM có tầm bắn xa nhất trong biên chế Mỹ hiện nay là Minuteman III có thể vươn tới mục tiêu ở khoảng cách 14.000 km, trong khi con số này của dòng DF-41 Trung Quốc là 12.000-15.000 km.

Dù vậy, Tổng thống Putin hôm 12/5 khẳng định tên lửa Sarmat còn có thể vươn xa hơn nhiều nếu phóng theo phương pháp đặc biệt. "Tên lửa không chỉ có thể bay theo quỹ đạo đạn đạo thông thường mà còn cả quỹ đạo thấp, giúp đạt tầm bắn hơn 35.000 km, tăng gấp đôi độ chính xác và có khả năng xuyên phá mọi hệ thống phòng không hiện tại và tương lai", ông nói.

Lãnh đạo Nga dường như đề cập phương pháp phóng tương tự Hệ thống vũ khí tấn công từ quỹ đạo thấp (FOBS), được Liên Xô phát triển và triển khai với số lượng hạn chế trong Chiến tranh Lạnh.

ICBM thông thường sẽ bay theo quỹ đạo cố định, với độ cao tối đa 1.200 km và lao xuống mục tiêu với tốc độ gấp gần 30 lần âm thanh. Trong khi đó, FOBS sử dụng tên lửa giống ICBM để đưa phương tiện hồi quyển chứa đầu đạn hạt nhân lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, chỉ khoảng 150 km so với mặt đất.

Quỹ đạo bay của ICBM thông thường và FOBS. Đồ họa: Wikimedia

Không rõ lý do Tổng thống Putin nói tên lửa Sarmat chỉ đạt tầm bắn hơn 35.000 km nếu ứng dụng quỹ đạo dạng FOBS. Về lý thuyết, vũ khí dạng này có thể bay nhiều vòng quanh Trái Đất và đạt tầm bay gần như vô hạn. Đầu đạn sẽ hiện diện trên vũ trụ suốt thời gian dài và chỉ lao xuống mục tiêu khi có yêu cầu.

Mục đích của Liên Xô khi phát triển FOBS là qua mặt lưới cảnh giới và phòng không của Mỹ, vốn tập trung về phía Bắc Cực để phát hiện ICBM đang bay tới từ đối thủ. Tầm bay lớn của FOBS sẽ cho phép Liên Xô phóng chúng theo những hướng khác, trong đó có vòng qua Nam Cực, để tiếp cận lãnh thổ Bắc Mỹ.

Độ cao bay thấp hơn nhiều so với ICBM truyền thống cũng giúp FOBS ẩn mình tốt hơn trước radar cảnh giới, ngay cả khi được phóng về hướng bao phủ của mạng lưới phòng thủ đối phương.

"FOBS có thể tấn công từ những hướng mà radar không theo dõi, làm suy giảm khả năng dự đoán vị trí và thời điểm đòn đánh diễn ra, chứ chưa nói đến triển khai biện pháp đối phó", Tyler Rogoway, biên tập viên chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định.

Mỗi quả đạn Sarmat dài 35,5 m, có đường kính 3 m, mang được 10-15 đầu đạn hạt nhân hồi quyển độc lập (MIRV) với tổng sức mạnh tương đương 50 triệu tấn thuốc nổ TNT, kèm theo nhiều loại mồi bẫy để đánh lừa hệ thống phòng thủ đối phương. Sarmat cũng có thể lắp 3 phương tiện lướt siêu vượt âm Avangard hoặc các đầu đạn tương tự trong tương lai.

Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Sarmat rời bệ phóng hôm 12/5. Ảnh: AP

"Điểm nổi bật của phương tiện lướt siêu vượt âm (HGV) như Avangard là quỹ đạo bay. Khác với tên lửa đạn đạo truyền thống, chúng bay theo quỹ đạo tương đối thấp và phẳng ở tốc độ siêu vượt âm, đồng thời sở hữu khả năng cơ động trong toàn hành trình. HGV khó bị phát hiện và đánh chặn hơn nhiều so với đầu đạn hồi quyển thông thường", chuyên gia quân sự Nga Dmitry Kornev, sáng lập viên dự án Military Russia, cho hay.

Rogoway cũng cho rằng HGV có thể tập kích mục tiêu nằm lệch rất nhiều so với quỹ đạo đạn đạo cố định và "gần như không thể bị đánh chặn".

Dù vậy, cây bút Michael Pecks của tạp chí Forbes cho rằng FOBS kém chính xác hơn so với ICBM truyền thống. Khi vòng qua Nam Cực, nó vẫn sẽ bị phát hiện bởi mạng lưới vệ tinh cảnh báo trang bị cảm biến hồng ngoại chuyên phát hiện luồng xả động cơ. Hướng bay này cũng khiến đầu đạn mất gần một giờ để đến đích, thay vì 30 phút như khi bay qua Bắc Cực.

"Có lẽ một vụ phóng FOBS đơn lẻ sẽ không gây ra báo động, nhưng phóng hàng loạt chính là điều mà hệ thống cảnh báo tên lửa của Mỹ được thiết kế để phát hiện", Pecks cho hay.

Đây dường như cũng là một trong những vấn đề mà nhà sản xuất Sarmat tìm cách khắc phục. Bộ Quốc phòng Nga cho biết tầng đẩy của tên lửa hoạt động trong thời gian tương đối ngắn, hạn chế đáng kể nguy cơ bị phát hiện bởi các vệ tinh trang bị cảm biến hồng ngoại.

Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Sarmat được phóng đi hôm 12/5. Ảnh: AP

Chương trình FOBS bị Liên Xô hủy bỏ vào những năm 1980. Không quân Mỹ hồi năm 2021 cho biết Trung Quốc đang phát triển và thử nghiệm vũ khí tương tự với đầu đạn HGV, nhưng chưa rõ tiến độ thực tế.

RS-28 Sarmat là một trong 6 "siêu vũ khí" được Tổng thống Putin giới thiệu lần đầu hồi năm 2018. Nga ban đầu dự kiến biên chế Sarmat vào năm 2020, song phải lùi thời hạn do chương trình chậm tiến độ. Lần phóng thành công đầu tiên của tên lửa Sarmat hoàn chỉnh diễn ra hồi tháng 4/2022, sau đó là những vụ thử thất bại vào tháng 2/2023 và tháng 9/2024.

"Lịch sử thử nghiệm của nó tới nay vẫn khá thất thường. Hoàn thiện dòng Sarmat sẽ mở đường cho Nga triển khai thêm nhiều tên lửa chiến lược nữa trong tương lai, có khả năng kích hoạt cuộc chạy đua vũ trang mới", Thomas Newdick, biên tập viên của War Zone, cảnh báo.

Nga thử nghiệm thành công tên lửa đạn đạo liên lục địa hiện đại nhất

Tướng Sergey Karakaev, chỉ huy Lực lượng Tên lửa chiến lược báo cáo với Tổng thống Vladimir Putin về việc quân đội Nga đã thử nghiệm thành công tên...

Bấm xem >>