Thượng đỉnh Mỹ - Trung: Từ ngoại giao biểu tượng đến bất đồng không thể xóa nhòa

Sau gần 1 thập kỷ, Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Bắc Kinh trong bối cảnh cán cân quyền lực giữa hai siêu cường thay đổi sâu sắc. Hội nghị thượng đỉnh vừa qua ghi nhận những bước tiến trong quan hệ song phương, nhưng vẫn còn đó những khác biệt chiến lược về Iran, Đài Loan và thương mại.

Khác biệt đáng chú ý trong cuộc gặp năm 2026 so với năm 2017

Lễ đón trọng thể dành cho Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh ngày 14/5 với sự hiện diện của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vẫn giữ những nghi thức hoành tráng tương tự chuyến thăm năm 2017. Tuy nhiên, theo một chuyên gia, bầu không khí lần này được đánh giá là “ấm áp và cởi mở hơn đáng kể”.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump chuẩn bị bắt tay sau khi rời Trung Nam Hải. Ảnh: AP

“Điều thay đổi không phải là nghi thức mà là sự tương tác giữa hai nhà lãnh đạo”, bà Isabelle Vladoiu, nhà sáng lập Viện Ngoại giao và Nhân quyền Mỹ, nhận định.

Ông Trump từng tới Trung Quốc năm 2017 trong khuôn khổ chuyến công du 5 nước châu Á, với trọng tâm thảo luận khi đó là sự mất cân bằng thương mại và mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên. Trong chuyến thăm năm nay, Tổng thống Mỹ cho biết ông tập trung trao đổi với Chủ tịch Tập về quan hệ thương mại, đồng thời thảo luận các vấn đề như ngăn chặn xuất khẩu fentanyl bất hợp pháp, cuộc chiến Iran và vấn đề Đài Loan.

Trong buổi gặp gỡ, hai nhà lãnh đạo bắt tay khoảng 15 giây trước khi ông Tập chủ động rút tay ra, trong lúc ông Trump vỗ nhẹ lên lưng nhà lãnh đạo Trung Quốc.

“Ông Tập Cận Bình - người vốn thường rất ít biểu cảm trong các sự kiện ngoại giao công khai, lần này đã dành khá nhiều thời gian để trực tiếp tương tác với Tổng thống Trump trong suốt buổi lễ”, bà Vladoiu nhận xét. Bà cũng đặc biệt nhấn mạnh khoảnh khắc trước khi bước vào Đại lễ đường Nhân dân, khi ông Tập dừng lại cùng ông Trump trên bậc thang và dường như giải thích, chỉ cho Tổng thống Mỹ một số chi tiết về nghi lễ cũng như không gian xung quanh trước khi cả hai cùng bước vào bên trong.

“Trong nghi thức ngoại giao của Trung Quốc, sự thân thiện thường không được thể hiện qua chính buổi lễ, mà qua những khoảnh khắc giữa các nghi thức”, bà Vladoiu nói.

Tuy nhiên, phía sau những hình ảnh ngoại giao ấm áp đó là một thực tế địa chính trị đã thay đổi căn bản. Năm 2017, ông Trump tới Bắc Kinh mang theo danh sách đòi hỏi về thương mại, chỉ trích trợ cấp nhà nước, rào cản thị trường và tình trạng đánh cắp sở hữu trí tuệ. Lần này, ông đến trong bối cảnh cuộc chiến với Iran đang làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu, mối quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh trở nên căng thẳng và những ý kiến trái chiều của dư luận trong nước.

Về phía Trung Quốc, vị thế của nước này cũng đã khác. Các khoản hỗ trợ lớn từ Bắc Kinh đã thúc đẩy bước tiến mạnh mẽ trong lĩnh vực công nghệ cao. Sáng kiến Vành đai và Con đường củng cố ảnh hưởng toàn cầu. Bên cạnh đó, khi ông Trump leo thang thuế quan trong nhiệm kỳ thứ hai, có thời điểm lên tới 145% với hàng hóa Trung Quốc, Bắc Kinh không chọn con đường đàm phán mà đáp trả ngay bằng các hạn chế xuất khẩu đất hiếm, nguồn nguyên liệu then chốt mà Trung Quốc gần như kiểm soát hoàn toàn. Chính tài liệu Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền ông Trump công bố vào tháng 11/2025 cũng phải thừa nhận: hai nền kinh tế lớn nhất thế giới nay đã trở thành "hai đối thủ ngang tầm”.

Từ Thiên Đàn đến Trung Nam Hải: Ngoại giao biểu tượng

Chương trình hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung được thiết kế kỹ lưỡng để tạo dấu ấn cá nhân. Sau cuộc họp song phương kéo dài hơn hai tiếng đồng hồ giữa các quan chức hai nước, ông Trump và ông Tập cùng tới tham quan Thiên Đàn - di sản thế giới UNESCO có niên đại từ thế kỷ XV rồi dự quốc yến tối cùng ngày.

Nhưng điểm nhấn đặc biệt nhất của hội nghị là cuộc gặp buổi sáng 15/5 tại Trung Nam Hải - khu phức hợp làm việc và sinh hoạt của lãnh đạo cấp cao Trung Quốc, thường được ví với Nhà Trắng của Mỹ, Điện Kremlin của Nga hay Nhà Xanh của Hàn Quốc.

Ông Trump và ông Tập thăm Trung Nam Hải sáng 15/5. Ảnh: AP

Trung Nam Hải hiếm khi được sử dụng làm địa điểm tiếp đón nguyên thủ nước ngoài. Việc mời ông Trump tới đây được xem là nỗ lực của Chủ tịch Tập Cận Bình nhằm tạo dấu ấn mang tính cá nhân với nhà lãnh đạo Mỹ - người vốn đánh giá cao các cử chỉ ngoại giao biểu tượng.

Tổng thống Trump dường như đặc biệt ấn tượng với khung cảnh tại Trung Nam Hải, nhận xét rằng những bông hồng tại đây là những bông hoa đẹp nhất mà ông từng thấy. Chủ tịch Tập Cận Bình sau đó hứa sẽ gửi tặng ông Trump hạt giống hoa hồng.

“Tôi nghĩ ông ấy thực sự là người ấm áp. Nhưng ông ấy hoàn toàn tập trung vào công việc”, ông Trump nói về ông Tập trong cuộc trả lời phỏng vấn với Fox News.

“Tôi thích điều đó. Đó là một điều tốt. Không có trò chơi gì cả, tôi đã nói như vậy về ông ấy”, Tổng thống Mỹ nhấn mạnh. Trong suốt chuyến thăm Bắc Kinh, ông Trump nhiều lần ca ngợi năng lực lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình và gọi ông là “một nhà lãnh đạo tuyệt vời".

Phía Trung Quốc cũng tổ chức lễ tiễn ông Trump với nghi thức trọng thể. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có mặt tại sân bay để tiễn Tổng thống Mỹ. Trong khi đó, các học sinh mặc trang phục mang tông màu xanh nhạt và trắng giống màu chuyên cơ Không lực Một đồng loạt vẫy cờ Mỹ và Trung Quốc khi ông Trump bước lên máy bay trở về Washington.

Tín hiệu tích cực và những bất đồng không thể xóa nhòa

Kết thúc hội nghị, cả hai nhà lãnh đạo đều có những tuyên bố lạc quan.

"Đây thực sự là vài ngày tuyệt vời”, ông Trump nói với báo chí.

Trong khi đó, Chủ tịch Tập gọi đây là chuyến thăm "mang tính dấu mốc" và khẳng định hai bên đã thiết lập được "một mối quan hệ mang tính xây dựng, chiến lược và ổn định”.

Trên bình diện kinh tế, mối quan hệ giữa hai bên đã xuất hiện những tín hiệu tích cực. Ông Trump cho biết "một số thỏa thuận thương mại tuyệt vời" đã được đạt được, dù chưa công bố chi tiết. Đáng chú ý, ông tiết lộ Chủ tịch Tập Cận Bình đã phát tín hiệu Trung Quốc có thể mua 200 máy bay Boeing của Mỹ - một con số không nhỏ với ngành hàng không vốn đang chịu nhiều sức ép.

Hai bên cũng thảo luận về khả năng Trung Quốc tăng cường mua nông sản Mỹ, mở rộng đầu tư và ông Trump - người đưa theo các lãnh đạo của Mastercard và Visa trong phái đoàn, đã đề cập tới việc mở rộng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho các công ty thẻ tín dụng Mỹ. Các quan chức Mỹ cũng muốn thúc đẩy việc thành lập một “Hội đồng Thương mại” giữa Washington và Bắc Kinh nhằm xử lý các khác biệt thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Về Iran - vấn đề nóng nhất mà Washington muốn Bắc Kinh phối hợp, hai nhà lãnh đạo nhất trí rằng eo biển Hormuz - tuyến hàng hải gần như bị đóng cửa kể từ khi xung đột Iran bùng phát, cần được mở lại nhằm bảo đảm nhu cầu năng lượng toàn cầu. Trước khi chiến sự nổ ra ngày 28/2, khoảng 20% lượng dầu của thế giới đi qua tuyến đường này.

“Chúng tôi có quan điểm rất giống nhau về mong muốn xung đột kết thúc”, ông Trump phát biểu khi đứng cạnh ông Tập.

Các quan chức Nhà Trắng cho biết Chủ tịch Tập Cận Bình cũng phản đối việc áp phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, đồng thời bày tỏ quan tâm tới khả năng Trung Quốc mua dầu từ Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ vùng Vịnh trong tương lai.

Trước khi chuyên cơ Không lực Một hạ cánh xuống Bắc Kinh, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết giới chức Mỹ sẽ tìm cách thuyết phục Trung Quốc gây sức ép để Iran chấp nhận đàm phán chấm dứt chiến tranh. Trên thực tế, Bắc Kinh đang nắm trong tay đòn bẩy đáng kể với Tehran khi là đối tác thương mại lớn nhất của nước này.

Đài Loan vẫn là vấn đề quan trọng nhất đối với Trung Quốc. Lập trường cứng rắn của Chủ tịch Tập Cận Bình về vấn đề này tiếp tục phủ bóng lên chuyến thăm của Tổng thống Trump, khi giới chức Bắc Kinh nhấn mạnh rằng bất đồng liên quan tới Đài Loan là nguy cơ lớn nhất đối với quan hệ hai bên.

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định với NBC News rằng chính sách của Washington đối với Đài Loan “không thay đổi”. Ông Rubio cũng cho rằng những phát biểu của Chủ tịch Tập Cận Bình là điều thường thấy trong các cuộc tiếp xúc song phương. Trong những tuần gần đây, Trung Quốc tăng cường nhấn mạnh quan điểm rằng Đài Loan nằm trong “lợi ích cốt lõi” của Bắc Kinh và là yếu tố then chốt để duy trì quan hệ ổn định với Mỹ.

Khi chuyên cơ Không lực Một của Tổng thống Trump rời Bắc Kinh, bức tranh toàn cảnh của hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung năm 2026 hiện ra rõ nét: Hai nhà lãnh đạo của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã chọn cách quản lý bất đồng thay vì giải quyết dứt điểm. Đó không phải thắng lợi hoàn toàn cho bên nào, nhưng trong một thế giới đầy biến động, đó cũng đã là một kết quả đáng kể.

Những lời có cánh và lằn ranh đỏ: Tín hiệu từ cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung

Đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump, ngày đầu tiên trong chuyến thăm Bắc Kinh chủ yếu xoay quanh mối quan hệ cá nhân giữa ông và Chủ tịch Trung Quốc...

Bấm xem >>