Mỹ bất ngờ cho phép tàu chở dầu Nga đến Cuba

Tàu Anatoly Kolodkin của Nga chở đầy dầu thô có thể cập cảng Cuba vào tối 30 rạng sáng 31/3, mang theo nguồn cứu trợ năng lượng cho đảo quốc này giữa áp lực mạnh mẽ từ Mỹ, The New York Times đưa tin sáng nay 30/3.

Lực lượng Tuần duyên Mỹ hiện cho phép tàu chở dầu thô của Nga cập cảng Cuba, cung cấp nguồn năng lượng quan trọng cho đảo quốc này sau nhiều tháng bị phong tỏa dầu mỏ do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt, theo một quan chức Mỹ nắm rõ sự việc.

Havana trong thời gian mất điện hồi tháng 3/2026. Ảnh: Getty Images.

Thay đổi cục diện khủng hoảng năng lượng

Tàu chở khoảng 730.000 thùng dầu, thuộc sở hữu của Chính phủ Nga, vào tối Chủ nhật (giờ địa phương) đã ở trong phạm vi cách lãnh hải Cuba chỉ vài hải lý, theo MarineTraffic - đơn vị cung cấp dữ liệu tàu biển. Với tốc độ 12 hải lý/giờ, tàu có thể đến đích dự kiến là Matanzas, Cuba vào tối thứ Hai.

Việc tàu Nga cập bờ sẽ thay đổi cục diện của cuộc khủng hoảng đang leo thang nhanh chóng tại Cuba, giúp đảo quốc này có thêm ít nhất vài tuần trước khi cạn kiệt dự trữ nhiên liệu, các nhà phân tích nhận định.

Việc này cũng giúp giảm áp lực lên Chính phủ Cuba đang đối mặt nguy cơ sụp đổ kinh tế và các mối đe dọa leo thang từ Washington, đồng thời cho thấy, ít nhất là lúc này, đảo quốc vẫn có thể dựa vào đồng minh lâu năm là Nga.

Chính quyền Tổng thống Trump từ tháng 1 đã thực thi điều mà nhiều người gọi là phong tỏa dầu mỏ xung quanh Cuba, đe dọa các quốc gia gửi nhiên liệu đến đây và đã hộ tống một tàu chở dầu buộc phải rời khỏi khu vực Cuba.

Lực lượng Tuần duyên Mỹ có hai tàu lớn đang hoạt động trong khu vực và hoàn toàn có khả năng chặn tàu Nga. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump không ra lệnh cho các tàu này hành động, theo quan chức Mỹ yêu cầu giấu tên.

Hiện chưa rõ tại sao Nhà Trắng không ra lệnh chặn tàu hoặc liệu họ có cho phép các chuyến dầu Nga tiếp theo đến Cuba hay không. Quyết định này tránh được khả năng đối đầu trực tiếp gay gắt với Nga ngay ngoài khơi bang Florida.

Đại sứ quán Nga tại Mexico ra tuyên bố: “Liên bang Nga bày tỏ sự đoàn kết hoàn toàn với Cuba, coi tất cả các biện pháp hạn chế áp đặt lên Cuba là bất hợp pháp, gồm cả những biện pháp liên quan đến cung cấp tài nguyên năng lượng, và sẵn sàng cung cấp mọi hỗ trợ cần thiết, bao gồm hỗ trợ vật chất”.

Tàu Anatoly Kolodkin của Nga chở đầy dầu thô có thể cập cảng Cuba vào tối 30 rạng sáng 31/3. Ảnh: Marine Traffic.

Phong tỏa dầu mỏ của Mỹ đã khiến Cuba bị bóp nghẹt, dẫn đến tình trạng mất điện thường xuyên mỗi ngày ngày, thiếu xăng nghiêm trọng, giá cả tăng vọt và hệ thống y tế suy giảm (thiếu điện không thể thực hiện các ca mổ...). Chính sách này vấp phải chỉ trích quốc tế, Liên Hợp Quốc cũng cho rằng Mỹ đang gây ra khủng hoảng nhân đạo tại Cuba. Trong khi đó, các quan chức Nhà Trắng công khai đe dọa Chính phủ Cuba.

Tổng thống Trump tháng này tuyên bố, ông tin rằng mình sẽ “có vinh dự tiếp quản Cuba” và gợi ý có thể sử dụng vũ lực quân sự nhắm vào đảo quốc sau cuộc chiến Iran. “Tôi đã xây dựng quân đội vĩ đại này”, ông nói tại hội nghị đầu tư cuối tuần qua. “Tôi từng nói: ‘Các bạn sẽ không bao giờ phải sử dụng nó’. Nhưng đôi khi phải dùng đến. Và Cuba là mục tiêu tiếp theo”.

Hình ảnh các cựu Chủ tịch Cuba Fidel Castro, Raúl Castro và Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel tại Havana tháng 3/2026. Ảnh: AP.

Cuba khẳng định lập trường cứng rắn

Các quan chức Cuba khẳng định lập trường cứng rắn, tuyên bố quốc gia sẵn sàng tự vệ. “Quân đội chúng tôi luôn trong tình trạng sẵn sàng và thực tế đang chuẩn bị những ngày này cho khả năng xâm lược quân sự”, Thứ trưởng Ngoại giao Cuba Carlos Fernández de Cossío phát biểu trên chương trình “Meet the Press” của NBC. “Chúng tôi sẽ ngây thơ nếu không làm vậy khi nhìn vào những gì đang xảy ra trên thế giới. Nhưng chúng tôi thực sự hy vọng điều đó sẽ không xảy ra”, ông nói.

Tàu chở dầu Nga hiện đang tiến gần Cuba có thể thay đổi cục diện căng thẳng giữa hai nước. Cuba đang cạn kiệt nguồn năng lượng nhanh chóng, hiện dựa vào điện mặt trời, dầu thô khai thác trong nước và một số lô nhiên liệu nhỏ cho doanh nghiệp tư nhân để duy trì lưới điện đang suy sụp.

Tuy nhiên, dầu Nga sẽ làm dịu khủng hoảng này, ít nhất là tạm thời. Dầu có thể được lọc thành nhiều sản phẩm khác nhau, bao gồm diesel, xăng, nhiên liệu máy bay và mazut - loại nhiên liệu dùng cho nhiều nhà máy điện Cuba. Điều này sẽ giúp ổn định lưới điện, giảm mất điện, cải thiện giao thông và hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, theo ông Jorge Piñón, cựu giám đốc điều hành dầu mỏ kiêm chuyên gia nghiên cứu hệ thống năng lượng Cuba tại Đại học Texas (Mỹ).

Theo ông Piñón, dầu thô sẽ mất khoảng ba tuần để lọc thành các sản phẩm khác và thêm một tuần để phân phối khắp cả nước. Diesel là sản phẩm quan trọng nhất đối với Cuba vì nó cung cấp cho xe tải, máy kéo và nhiều nhà máy điện, và đang trong tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng. Một số viện trợ nhân đạo bị kẹt tại kho vì xe tải không có diesel để vận chuyển; nông trại tê liệt vì máy kéo không có nhiên liệu; một số nhà máy điện phải đóng cửa do thiếu nhiên liệu.

Nhà máy lọc dầu tại Vịnh Havana tháng 2/2026. Ảnh: AP.

Cuba vẫn duy trì được điện đèn, dù không ổn định, nhờ 40% lưới điện dựa vào các nhà máy chạy bằng dầu thô khai thác trong nước. Cuba cũng đang gấp rút lắp đặt pin mặt trời. Tuy nhiên, theo ông Piñón, 40% lưới điện còn lại phụ thuộc vào các nhà máy nhỏ sử dụng diesel.

Ông ước tính Cuba có thể dùng hết lượng dầu Nga trong vòng chưa đầy một tháng, nhưng chính phủ sẽ giữ một phần làm dự trữ chiến lược và cho lực lượng an ninh.

Ông Carlos Alzugaray, cựu nhà ngoại giao Cuba hiện sống tại Havana, cho rằng chính quyền Tổng thống Trump thiết lập phong tỏa nhằm siết chặt Chính phủ Cuba đến mức phải khuất phục, nhưng quá trình kéo dài hơn dự kiến ngay cả trước khi tàu Nga đến gần.

“Ông Trump và ông Rubio nghĩ rằng chính phủ này sẽ tự sụp đổ”, nhưng Chính phủ Cuba không nghĩ vậy”, ông nói.

Phát biểu mới nhất của chủ tịch Cuba trong quan hệ với Mỹ

Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel hôm 18-3 chỉ trích những lời đe dọa lặp đi lặp lại từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Bấm xem >>