Lý do châu Âu không nao núng khi ông Trump dọa rút quân

Tuyên bố rút ít nhất 5.000 quân đồn trú tại Đức của ông Trump không khiến châu Âu nao núng, khi họ đang chuẩn bị cho kịch bản tự chủ an ninh.

Các thông báo của Tổng thống Donald Trump về việc rút 5.000 quân Mỹ hoặc có thể nhiều hơn khỏi Đức, đồng minh của họ trong khối NATO, vốn được coi là "quả bom" truyền thông. Phần lớn các hãng tin đều đưa tin theo hướng đó. Tuy nhiên, phản ứng của các lãnh đạo châu Âu lại bình thản đến lạ thường.

Tại hội nghị thượng đỉnh các lãnh đạo châu Âu ngày 3/5, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store bày tỏ: "Tôi không muốn nói quá về điều đó, bởi tôi nghĩ chúng ta đều mong đợi châu Âu tự gánh vác trách nhiệm nhiều hơn đối với an ninh của chính mình".

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius tuần trước mô tả động thái của Mỹ là "điều có thể dự đoán trước". Ông thêm rằng Đức đang đi đúng hướng trong việc tự chủ an ninh bằng cách tăng cường lực lượng vũ trang, đẩy nhanh mua sắm khí tài quân sự và xây dựng cơ sở hạ tầng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại West Palm Beach, bang Florida, ngày 1/5. Ảnh: AP

Mặc dù châu Âu xem đây là điều đáng tiếc, các động thái của Tổng thống Trump không làm thay đổi nhiều điều, theo Mark Sappenfield, nhà bình luận của CS Monitor.

"Châu Âu đang tăng cường khả năng phòng thủ của mình và việc rút 5.000 quân khỏi Đức sẽ không làm thay đổi lộ trình đó", Sappenfield viết.

Những lời đe dọa gần đây của ông Trump về việc trừng phạt châu Âu vì đã không ủng hộ Mỹ trong cuộc xung đột Iran cũng được nhìn nhận theo cách tương tự. Họ không mong muốn điều đó, nhưng cho rằng nó cũng không gây tổn thất quá nghiêm trọng.

"Nếu bạn cuống cuồng lên vì những điều như thế này, bạn chính là đang trao cho ông Trump lợi thế. Họ ngày càng nhận thức rõ hơn về điều đó", Peter Chase, chuyên gia phân tích tại Quỹ German Marshall ở Brussels, nhận xét.

Thủ tướng Friedrich Merz trong chuyến thăm thao trường ở Munster, Đức, ngày 30/4. Ảnh: AFP

Căng thẳng gần đây giữa Mỹ và châu Âu bắt đầu từ tuần trước, khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói rằng Mỹ "không có chiến lược thực sự thuyết phục trong các cuộc đàm phán với Iran" và đang bị Tehran "làm bẽ mặt".

Ông Trump đáp trả trên mạng xã hội, chỉ trích ông Merz đang "làm việc rất tệ" và không giải quyết được "đủ loại vấn đề", chẳng hạn như nhập cư.

Ông Merz từng nằm trong số những người ủng hộ ông Trump nhiệt thành nhất tại châu Âu. Tuy nhiên, bình luận nói trên rõ ràng đã khiến ông đánh mất nhiều tháng nỗ lực xây dựng thiện chí với chính quyền Tổng thống Trump, theo Sappenfield.

Điều này cũng tạo cơ sở cho ông Trump thực hiện các bước đi mà ông hằng mong muốn. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông đã cố gắng rút 12.000 quân khỏi châu Âu nhưng bị quốc hội ngăn cản. Nhiều nguồn tin cho hay 5.000 quân dự kiến bị rút khỏi Đức lần này thuộc một lữ đoàn được triển khai khi xung đột Ukraine bùng phát và chưa từng có kế hoạch đồn trú vĩnh viễn tại đó.

"Việc lên kế hoạch rút 5.000 quân Mỹ khỏi Đức hoặc nhiều hơn là điều không mấy dễ chịu đối với Berlin nhưng sẽ không gây ra hậu quả nghiêm trọng cho an ninh của Đức và châu Âu. Động thái đó của Mỹ được cho là chỉ mang tính biểu tượng", Dmitri Stratievski, chủ tịch Trung tâm Đông Âu tại Berlin, cho biết.

Tuy nhiên, các thành viên Cộng hòa lãnh đạo Ủy ban Quân vụ Thượng viện và Hạ viện đều bày tỏ lo ngại trước tuyên bố của Tổng thống Mỹ, cho rằng việc rút quân có nguy cơ "gửi tín hiệu sai lầm" tới Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Ngoài rút quân ở Đức, ông Trump còn đe dọa rút lại cam kết từ thời tổng thống Joe Biden về việc gửi một tiểu đoàn cùng các tên lửa tầm xa tới châu Âu. Đây là biện pháp được phía Mỹ đưa ra sau khi Nga phát động cuộc chiến ở Ukraine, nhưng từ lâu đã bị chính quyền ông Trump phản đối.

"Nếu có gì đáng ngại, đây mới là đòn giáng mạnh hơn", Sappenfield cho hay.

Lời đe dọa thứ ba của Mỹ về việc tăng thuế đối với các nhà sản xuất ôtô châu Âu lên 25% cũng nhận lại phản ứng điềm tĩnh.

"Châu Âu lúc này chỉ nên chờ xem mọi chuyện sẽ thế nào. Ai cũng biết rằng ông Trump có thể nhanh chóng đình chỉ hoặc rút lại những lời đe dọa thuế quan đao to búa lớn của mình", Jens Suedekum, cố vấn trưởng của Bộ trưởng Tài chính Đức, nói với Reuters và cho rằng lời đe dọa "dường như khá bốc đồng".

Một nghiên cứu cho thấy Đức có thể tổn thất gần 18 tỷ USD nếu Mỹ thực sự tăng thuế, theo CS Monitor. Nhưng chuyên gia Chase lưu ý rằng xuất khẩu từ Liên minh châu Âu (EU) sang Mỹ đã tăng đáng kể vào năm ngoái bất chấp thuế quan mới mà ông Trump công bố hồi tháng 4/2025.

Ông nói thêm hầu hết các nhà sản xuất ôtô châu Âu đều sản xuất xe dành cho thị trường Mỹ tại các nhà máy ở Mỹ. Điều đó có nghĩa đòn thuế sẽ "đánh vào chính các cơ sở có rất nhiều công nhân Mỹ đang làm việc".

Thủ tướng Anh Keir Starmer (trái) và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng Chính trị châu Âu ở Yerevan, Armenia ngày 4/5. Ảnh: AFP

Sappenfield cho hay nếu ông Trump thực hiện đến cùng, điều đó sẽ không phải là tin tốt cho châu Âu. Nhưng nỗi lo thực sự của châu Âu không nằm ở các đòn trừng phạt đơn lẻ, mà là câu hỏi mang tính sống còn: liệu Mỹ có còn đứng sau ủng hộ Ukraine lúc này và châu Âu trong tương lai hay không.

"Tìm cách tận dụng các đòn bẩy để tác động đến hành vi của đối thủ vốn không phải điều xa lạ. Song việc áp dụng những biện pháp như vậy với cả các đồng minh hiệp ước là điều mới mẻ và đáng lo ngại trong chính sách đối ngoại của Washington, đồng thời tiếp tục làm suy yếu sự gắn kết trong NATO và giữa các đồng minh", Laurel Rapp, chuyên gia Mỹ tại Chatham House, nhận định.

Sappenfield cho rằng chính những động thái đầy rủi ro của Mỹ đã đẩy châu Âu bước vào con đường mới. Dù vẫn muốn hợp tác với Mỹ, họ đang tăng cường chuẩn bị sẵn sàng cho những kịch bản tệ nhất. Và trên hành trình đó, họ có thể nhận ra mình cũng có những lợi thế riêng.

Cuộc chiến ở Iran đã có thể khó khăn hơn rất nhiều nếu Mỹ không thể sử dụng các căn cứ ở châu Âu. Điều này đặt ra câu hỏi ai mới là người hưởng lợi nhiều nhất từ quân đội Mỹ tại châu Âu.

Số liệu từ Trung tâm Dữ liệu Nhân lực Quốc phòng Mỹ (DMDC) thuộc Lầu Năm Góc hồi tháng 12/2025 cho thấy Mỹ hiện có 36.436 quân nhân đồn trú tại Đức, cao nhất trong số các quốc gia ở châu Âu.

Đức đóng vai trò trung tâm với hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực. Đây là nơi đặt tổng hành dinh của Bộ tư lệnh châu Âu (USEUCOM) thuộc quân đội Mỹ, cũng như một trong những trung tâm điều trị y tế hàng đầu của nước này, cùng nhiều cơ sở bảo dưỡng và kho vũ khí cho không quân Mỹ.

Người phát ngôn Liên minh châu Âu (EU) Anitta Hipper ngày 30/4 khẳng định Mỹ là "đối tác quan trọng" cho an ninh và quốc phòng của châu Âu, đồng thời cho rằng hoạt động triển khai lực lượng Mỹ ở châu Âu cũng tăng cường vị thế toàn cầu của Washington.

"Ông Trump không thích thừa nhận rằng những người khác cũng có lợi thế riêng. Nhưng họ thực sự có và họ nên cân nhắc sử dụng chúng", ông Chase nói.