Mỹ giáng đòn vào đồng minh trung thành nhất ở châu Âu

Đến cuối năm, quân số NATO tại châu Âu có thể giảm vài nghìn người do các đồng minh không ủng hộ hành động của Mỹ tại Iran. Đức được cho là chịu tác động lớn nhất, bên cạnh đó Tây Ban Nha và Italy cũng đối mặt nguy cơ. Điều gì đang xảy ra với an ninh châu Âu?

Giọt nước tràn ly

Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết trong 6–12 tháng tới sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức. Tổng thống Donald Trump còn cho rằng con số thực tế sẽ “lớn hơn nhiều”, và việc cắt giảm cũng sẽ ảnh hưởng tới Italy và Tây Ban Nha.

Quyết định tái bố trí lực lượng được Nhà Trắng đưa ra gần như ngay sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz công khai nghi ngờ khả năng Mỹ giành chiến thắng trước Iran. “Tôi hy vọng chiến tranh sẽ sớm kết thúc. Tuy nhiên, hiện tại điều đó chưa thể xảy ra, bởi Iran rõ ràng mạnh hơn dự kiến, còn phía Mỹ dường như chưa có chiến lược đủ thuyết phục, kể cả trong đàm phán” - ông nói trong cuộc gặp học sinh tại Marsberg.

Trump coi đây là sự xúc phạm cá nhân. Ông đáp trả bằng cách gọi Thủ tướng Đức là nhà lãnh đạo yếu kém, thiếu năng lực, đồng thời nhấn mạnh Washington đang chi hàng tỷ USD cho lực lượng đồn trú tại Đức, trong khi Berlin “không hỗ trợ gì” cho đồng minh trong cuộc chiến với Iran.

Về phần mình, ông Merz tỏ ra bình tĩnh: “Đây là lực lượng được triển khai dưới thời Joe Biden trên cơ sở tạm thời… Việc rút quân đã được bàn từ lâu. Chúng ta có mục tiêu chung: không để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, và chúng ta đang cùng hướng tới điều đó”.

Ngay từ nhiệm kỳ đầu năm 2020, ông Trump từng muốn rút 12.000 binh sĩ khỏi Đức. Hiện có khoảng 38.000 lính Mỹ tại nước này, và khoảng 80.000 trên toàn châu Âu. Khi đó, ông chỉ trích Berlin chi tiêu quốc phòng dưới 2% GDP. Hiện Đức đã vượt ngưỡng này và cân nhắc nâng lên 5%, nhưng yêu cầu từ Washington cũng tăng theo: châu Âu phải tự gánh vác nhiều hơn cho an ninh của mình.

NATO dường như đã chấp nhận thực tế này. Người phát ngôn liên minh Allison Hart cho biết: “Chúng tôi đang làm việc với Mỹ để làm rõ chi tiết điều chỉnh lực lượng tại Đức. Điều này càng nhấn mạnh nhu cầu châu Âu phải tăng chi tiêu quốc phòng”.

Dù vậy, Washington chưa có kế hoạch thay đổi cấu trúc hiện diện quân sự. Các căn cứ chiến lược như Ramstein, Wiesbaden, Stuttgart, Spangdahlem hay trung tâm huấn luyện Grafenwoehr vẫn được duy trì, cùng với các kho vũ khí, bao gồm cả vũ khí hạt nhân.

Sự phản kháng từ Washington

Theo Politico, Quốc hội Mỹ có thể tìm cách cản trở kế hoạch này. Dù không cần phê chuẩn chính thức, Quốc hội có thể từ chối cấp ngân sách hoặc kéo dài tiến trình.

Chủ tịch các ủy ban quân vụ Thượng viện và Hạ viện đã lên tiếng phản đối. Thượng nghị sĩ Roger Wicker và Hạ nghị sĩ Michael Rogers cảnh báo: việc rút quân quá sớm, khi châu Âu chưa đủ năng lực tự đảm bảo răn đe, có thể làm suy yếu chính sách an ninh và gửi tín hiệu sai tới Nga.

Họ đề xuất nếu rút, nên điều chuyển quân sang quốc gia châu Âu khác. Ba Lan đã bày tỏ sẵn sàng tiếp nhận.

The New York Times nhận định việc rút 5.000 quân sẽ không làm suy yếu đáng kể an ninh châu Âu, nhưng có thể làm lung lay vị thế của Mỹ và gia tăng hoài nghi đối với Washington.

Bước đi chiến lược dài hạn

Theo chuyên gia Viktoria Zhuravleva (IMEMO RAN), Quốc hội khó có thể ngăn cản ông Trump, và nội bộ đảng Cộng hòa vẫn ủng hộ ông. Bà cho rằng yếu tố cảm xúc từ phát biểu của Thủ tướng Merz chỉ là chất xúc tác, còn ý tưởng rút quân đã tồn tại từ lâu.

“Mỹ muốn giảm gánh nặng an ninh châu Âu để tập trung nguồn lực cho các ưu tiên khác như Iran, Trung Quốc” - bà nói, đồng thời nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa Washington sẽ từ bỏ châu Âu hay NATO.

Ở góc nhìn khác, chuyên gia Vladislav Belov cho rằng tác động thực tế của quyết định này mang tính biểu tượng nhiều hơn. Theo ông, ảnh hưởng trực tiếp chủ yếu là kinh tế địa phương tại các khu vực có căn cứ Mỹ. Điều đáng chú ý hơn là khả năng Mỹ không triển khai tên lửa Tomahawk tại Đức - yếu tố từng được Berlin coi là công cụ răn đe Nga.

Chính phủ Đức hiện phản ứng thận trọng, một phần vì kỳ vọng chính sách Mỹ có thể thay đổi sau bầu cử Quốc hội vào tháng 11. Tuy nhiên, theo Belov, lập trường gắn chặt với NATO khiến Berlin khó hình dung một cấu trúc an ninh không có Mỹ.

Trong khi một số nước châu Âu bắt đầu tính tới việc xây dựng hệ thống an ninh độc lập hơn, Đức vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng - điều mà giới quan sát mô tả là tiếp tục “hứng đòn” từ Washington, trong khi giả định rằng trật tự cũ chưa thực sự thay đổi.