Greenland giữa tâm bão địa chính trị: Thực tế khác xa cảnh báo của ông Trump

Tổng thống Donald Trump thời gian qua liên tục bày tỏ tham vọng mạnh mẽ kiểm soát Greenland, cho rằng việc Mỹ sở hữu hòn đảo này là yếu tố then chốt để ngăn chặn sự bành trướng của Nga và Trung Quốc.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh Getty Images.

“Nếu chúng ta không vào cuộc, Nga sẽ vào, Trung Quốc cũng sẽ vào”, ông Trump tuyên bố về Greenland.

Ngày 14/1, Nhà Trắng còn đăng tải một hình ảnh trên mạng xã hội X, mô tả Greenland đứng trước lựa chọn mang tính “sinh tử”: hoặc ngả về Mỹ, hoặc rơi vào khối Nga - Trung.

Tuy nhiên, giới chức Greenland và Đan Mạch đã bác bỏ hoàn toàn lập luận này, khẳng định không có bất kỳ khả năng “tiếp quản” nào, đồng thời cảnh báo rằng đe dọa sử dụng vũ lực sẽ đồng nghĩa với hành vi cưỡng ép đối với lãnh thổ NATO.

Các chuyên gia an ninh và quan chức châu Âu cho rằng Greenland hiện không đối mặt với mối đe dọa quân sự tức thì. Điều đó đặt ra câu hỏi then chốt: liệu những cảnh báo của ông Trump có thực sự xuất phát từ lo ngại an ninh, hay chỉ là cái cớ cho một bước đi đơn phương hơn của Mỹ tại Bắc Cực?

Ý tưởng cũ, mức độ leo thang mới

Sự quan tâm của ông Trump đối với Greenland không phải điều mới. Ngay từ năm 2019, ông đã từng đề xuất mua lại hòn đảo này, vấp phải sự từ chối thẳng thừng từ Copenhagen và Nuuk.

Greenland là vùng lãnh thổ Bắc Cực rộng lớn nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, với diện tích khoảng 2,2 triệu km² - lớn hơn Đức nhiều lần - nhưng dân số chỉ khoảng 56.000 người, phần lớn là người Inuit bản địa.

Vị trí địa lý khiến Greenland có giá trị chiến lược vượt trội, đặc biệt đối với các hệ thống cảnh báo sớm tên lửa và việc giám sát hoạt động quân sự, thương mại tại Bắc Cực - khu vực ngày càng quan trọng khi băng tan mở ra các tuyến hàng hải và cơ hội kinh tế mới.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm ngoái, ông Trump đã đẩy mạnh giọng điệu, nhiều lần tuyên bố Mỹ sẽ giành được Greenland “bằng cách này hay cách khác”.

Sau chiến dịch quân sự thành công tại Venezuela dẫn tới việc bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro, ông Trump thậm chí công khai nói đến khả năng sử dụng vũ lực, không chỉ với đối thủ mà cả đồng minh.

“Đan Mạch không thể làm gì nếu Nga hay Trung Quốc muốn chiếm Greenland. Nhưng chúng ta thì có thể” ông Trump nói ngày 14/1.

Đến ngày 17/1, ông còn đi xa hơn khi tuyên bố áp thuế 10% đối với tám quốc gia NATO, trong đó có Đan Mạch, Đức, Pháp và Anh, cho đến khi “đạt được thỏa thuận mua lại toàn bộ Greenland”.

Thực tế khác xa cảnh báo

Dù thừa nhận môi trường an ninh Bắc Cực đang thay đổi, Đan Mạch khẳng định những kết luận của ông Trump là phóng đại. Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen cho biết Copenhagen đã đầu tư gần 15 tỷ USD trong năm qua để tăng cường năng lực phòng thủ tại Greenland.

Các chuyên gia đồng tình rằng mối quan tâm chiến lược là có thật, nhưng không đồng nghĩa với nguy cơ trước mắt.

“Không có mối đe dọa an ninh nghiêm trọng hay tức thời nào từ Nga hay Trung Quốc đủ để biện minh cho việc Mỹ nói đến sử dụng vũ lực”, ông Fabian Zuleeg, Giám đốc Trung tâm Chính sách châu Âu, nhận định.

Theo ông, lợi ích của Moscow và Bắc Kinh tại Bắc Cực đang được quản lý thông qua các cơ chế ngoại giao, kinh tế và an ninh hiện có. Việc mô tả đây là “mối đe dọa quân sự khẩn cấp” là gây hiểu lầm.

Mỹ thực sự muốn gì?

Giới phân tích cho rằng trọng tâm của Washington không nằm ở nguy cơ từ Trung Quốc hay Nga, mà là vấn đề an ninh và tài nguyên.

Hai lợi ích lớn nhất của Mỹ tại Greenland là căn cứ radar Pituffik – một phần của hệ thống cảnh báo sớm NORAD – và trữ lượng khoáng sản chiến lược trên đảo.

Mỹ hiện đã có quyền đồn trú và giám sát rộng rãi tại Greenland, và hoàn toàn có thể mở rộng hiện diện quân sự thông qua hợp tác với Đan Mạch và chính quyền địa phương, thay vì dùng đến biện pháp cưỡng ép.

Cái giá cho sự chia rẽ NATO

Các chuyên gia cảnh báo rằng cách tiếp cận cứng rắn của ông Trump có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến sự đoàn kết NATO, làm suy yếu nền tảng đạo lý và chính trị trong việc ủng hộ Ukraine.

“Điều này có nguy cơ phá vỡ chủ quyền của Đan Mạch và Greenland, làm rạn nứt NATO, đồng thời hợp thức hóa tư duy các cường quốc có thể gây sức ép để chiếm lợi thế chiến lược”, ông Zuleeg nói.

Cuối cùng, Greenland vẫn là điểm chiến lược quan trọng, nhưng không phải một điểm nóng khủng hoảng. Những cảnh báo của ông Trump dường như phản ánh nỗi lo về tương lai Bắc Cực hơn là mối nguy hiện hữu - và theo các quan chức châu Âu, các thách thức này cần được giải quyết bằng ngoại giao và liên minh, không phải đe dọa, theo Kyiv Independent.