Cuộc đấu trí của lính Nga - Ukraine trong căn hầm tiền tuyến

Một lính Nga và một lính Ukraine mắc kẹt trong căn hầm ở tiền tuyến, trải qua hai tuần đấu trí căng thẳng trước khi cả hai được giải cứu.

Ngay từ ngày đầu tiên được triển khai ra tiền tuyến vào cuối tháng 2, hạ sĩ Vadym Lietunov, 34 tuổi, thành viên Lữ đoàn Phòng vệ Lãnh thổ 118 Ukraine, đơn vị đang chiến đấu ở tỉnh Zaporizhzhia, đã nếm trải bom đạn trút xuống liên tục. Hầm trú ẩn của Lietunov bị lực lượng Nga tấn công bằng thiết bị bay không người lái (drone) và đạn cối trong 6-7 giờ mỗi ngày.

Cứ sau mỗi cuộc tập kích, Lietunov và đồng đội là Sasha lại sửa chữa thiệt hại, dập lửa bằng chai đựng nước tiểu và đẩy những bao đất trở lại vị trí cũ trên hầm. "Kẻ địch biết chúng tôi ở đây và đang cố hạ chúng tôi", anh nhớ lại.

Các phi công drone Nga liên tục điều khiển một máy bay không người lái Molniya mang theo mìn chống tăng lao xuống lối vào cửa hầm, khiến Lietunov và Sasha bị choáng do sức ép.

Đến một lần, Lietunov nghe thấy tiếng vo ve trên đầu trước khi một quả mìn rơi thẳng xuống hố cá nhân của họ. "Tôi ngước nhìn lên và thấy mái hầm đã biến mất. Quả mìn đã thổi bay mọi thứ", anh cho biết.

"Vụ nổ đã xé toạc đôi chân của Sasha, còn tôi lịm đi", binh sĩ Ukraine nói.

Vadym Lietunov trong ảnh đăng hôm 3/5. Ảnh: Guardian

Lietunov hiểu rằng lực lượng Nga sẽ sớm điều thêm drone tới để kết liễu họ. Anh cố kéo Sasha ra khỏi chỗ hầm, song nhận ra đồng đội đã chết và vội bò lên mặt đất, chạy về phía mà anh tin là trận địa của Ukraine. Anh chạy mãi cho đến khi phát hiện một căn hầm giữa rừng, lối vào được che kín bằng chăn.

"Tôi hét lớn, nghĩ rằng đồng đội mình đang ở bên trong. Nhưng khi chui vào hầm, tôi thấy một người đàn ông mặc quân phục đang chĩa súng vào mình", Lietunov nhớ lại.

Anh thông báo phiên hiệu đơn vị, nói rằng chốt gác của anh bị tấn công. "Người đàn ông đó nói 'vào bên trong đi' và tôi làm theo. Nhưng khi nghe kỹ giọng anh ta, tôi nhận ra đó là người Nga", Lietunov cho biết. "Tôi nói 'anh không phải người phe tôi, đúng không? Xin đừng giết tôi'".

Quân nhân Nga, người có tên Nikita, ra lệnh cho Lietunov đi vào một ngách hầm nhỏ. "Anh không mang vũ khí, tôi sẽ không bắn anh", Nikita nói.

Người này cho binh sĩ Ukraine xem cây thánh giá làm bằng hai tấm ván gỗ của mình, ở trên có khắc dòng chữ "cứu rỗi và bảo vệ".

Nikita nói sẽ thả Lietunov vào sáng hôm sau, song cuối cùng đã không làm vậy. Lietunov nghĩ rằng mình có thể bị bắn bất kỳ lúc nào.

Căn hầm của Nikita nằm giữa "vùng chết" có chiều sâu khoảng 50 km ở tiền tuyến, nơi bất cứ thứ gì chuyển động đều có thể trở thành mục tiêu của drone và pháo kích. Hai người lính, một Nga một Ukraine, mắc kẹt trong không gian chật hẹp này và bắt đầu trò chuyện để hiểu hơn về nhau.

Nikita kể với Lietunov rằng anh từng ngồi tù do phạm tội vặt, song đã được phóng thích để tòng quân. Nikita đã chạy trốn khỏi chiến trường, bị bắt lại và điều ra tiền tuyến một lần nữa.

Binh sĩ này khẳng định quân đội Nga mạnh nhất thế giới, nhưng trên thực tế anh ta đang phải giữ chốt một mình và chịu cảnh đói rét, theo Lietunov. Mỗi ngày, lực lượng Nga điều một chiếc drone Mavic thả xuống khẩu phần 250 g, gồm một gói cháo, mứt và một chai nước nhỏ, cho binh sĩ giữ chốt.

Tâm trạng của Nikita rất thất thường. "Anh ấy có lúc trở nên điên cuồng, dí súng vào trán tôi và nói 'Tôi sẽ giết anh ngay bây giờ'", Lietunov nhớ lại.

Khi quân nhân Ukraine bắt đầu cầu nguyện, mọi thứ đột ngột im lặng. Nikita sau đó đặt khẩu súng xuống. "Anh ấy đổi ý chỉ trong một giây. Tôi không biết phải giải thích thế nào", Lietunov nói.

Binh sĩ này quyết định giả ngốc và cố gắng dùng "đòn tâm lý" để thuyết phục Nikita. "Tôi đã có thể bỏ trốn nhưng lại không làm vậy, nên được anh ấy tin tưởng hơn", Lietunov cho biết.

Quân nhân Ukraine kể rằng bản thân "bắt đầu mất kiểm soát" khi thấy một ngón chân chuyển sang màu đen do bị hoại tử. Anh đề nghị Nikita bắn mình ở ngoài trời để đồng đội có thể phát hiện thi thể và mang trở về cho gia đình, song binh sĩ Nga "nổi giận và từ chối".

"Anh ấy sợ ra ngoài vì biết là nguy hiểm", Lietunov cho biết.

Vào thời điểm đó, Lữ đoàn 118 nhận định rất có thể Lietunov đã chết. Chỉ huy lữ đoàn nói với mẹ anh rằng có tới 95% khả năng con trai bà sẽ không trở về, khiến người phụ nữ này ngất xỉu.

Trong khi đó, vợ của Lietunov là Alesya lại tin rằng chồng mình vẫn còn sống và vẫn tiếp tục gửi tin nhắn cho anh qua Telegram. Chồng chị là quân nhân giàu kinh nghiệm và đã đăng ký nhập ngũ chỉ vài giờ sau khi Nga phát động chiến dịch ở Ukraine hồi tháng 2/2022. Anh từng phục vụ trong một trung đội phòng không và tham gia chiến dịch tái chiếm Kherson, trước khi được điều ra tiền tuyến.

Nikita chia cho tù binh một nắp chai nước và một miếng chocolate mỗi ngày. Theo Lietunov, quân nhân Nga bắt đầu phàn nàn về tình cảnh khó khăn của mình, trong đó có thiếu lương thực. Anh và các đồng đội còn phải hứng nước mưa, thậm chí là "uống nước tiểu của chính mình".

"Một buổi sáng anh ấy nói với tôi 'Có lẽ tôi nên đầu hàng anh?'", Lietunov kể lại.

Quân nhân Ukraine đáp "không cần", song vẫn nói với Nikita rằng anh sẽ được đối xử tốt theo Công ước Geneva khi đầu hàng, được ăn ba bữa một ngày và hút thuốc.

Lietunov cho biết họ đã nói chuyện như vậy 5 lần. "Rồi một ngày chúng tôi hết nước. Nikita rất khát và quyết định hai người sẽ ra ngoài tìm nước", quân nhân Ukraine kể.

Vadym Lietunov tại bãi biển Fontanka gần Odessa trong ảnh đăng hôm 3/5. Ảnh: Guardian

Sau khi ra ngoài trời, họ nghe thấy âm thanh vo ve của drone Ukraine ở trên đầu. Lietunov quyết định treo tấm biển ghi biệt hiệu của mình và số hiệu lữ đoàn gần một cái cây, sau đó quỳ xuống, chỉ vào tấm biển và nói to rằng "tôi là người Ukraine".

Dù vậy, binh sĩ Lữ đoàn 118 cho rằng cả hai đều là lính Nga và điều một drone khác tới để hạ họ, song thiết bị này đã bị rơi. Lệnh triển khai thêm drone chỉ được hủy bỏ sau khi chỉ huy đơn vị kiểm tra tài khoản mạng xã hội của Lietunov và nhận ra người đàn ông gầy gò đó là đồng đội đang mất tích.

Khoảng nửa giờ sau, một drone khác xuất hiện. Thay vì tung đòn tập kích, chiếc drone thả bộ đàm xuống để quân nhân Ukraine có thể liên lạc với đồng đội.

"Tôi kể về Nikita và họ bắt đầu đặt câu hỏi", Lietunov nói. "Tôi đã cố ám chỉ rằng họ nên dừng lại và tôi mới là tù binh chứ không phải ngược lại, tính mạng của tôi phụ thuộc vào tâm trạng của anh ấy. Chúng tôi lập tức xin được cấp đồ ăn và nước uống".

Một drone đã thả 4 suất ăn được đóng gói sẵn xuống. Lietunov nói không nuốt được và đưa cho Nikita phần của mình. "Anh ấy từng nói với tôi rằng mình sẽ tử tế khi no bụng", quân nhân Ukraine giải thích.

Lực lượng Ukraine sau đó tới gửi thêm thuốc lá tới. Trong khi đó, phía Nga chuyển đến một khúc gỗ có chứa thuốc nổ TNT bên trong và chỉ huy liên lạc qua bộ đàm, ra lệnh cho Nikita gài nó trong rừng.

Cho đến thời khắc cuối cùng, Lietunov vẫn không chắc Nikita sẽ thật sự đầu hàng hay cho nổ tung tù binh cùng hầm trú ẩn.

Sau hai tuần kẹt trong hầm, vào một ngày thứ Sáu nhiều sương mù, một xe bọc thép Ukraine đột ngột xuất hiện trước căn hầm để đón cả hai người. "Đến phút cuối tôi vẫn không tin mình sẽ thoát được khỏi đây", quân nhân Ukraine nhớ lại.

Khi ở trong hầm, Nikita lên phương án tấn công, chiếm chiếc xe bọc thép Ukraine rồi lái nó về căn cứ. Tuy nhiên, với sự thuyết phục của Lietunov, quân nhân Nga cuối cùng đã quyết định đầu hàng và đập vỡ điện thoại của mình. Khi họ đến sở chỉ huy Lữ đoàn 118, các đồng đội đã ôm Lietunov và chúc mừng, bày tỏ ngạc nhiên khi anh có thể trở về.

Lietunov nói với sĩ quan cấp cao rằng đã hứa với Nikita là anh ấy sẽ được đối xử tốt. Video được Ukraine công bố sau đó cho thấy Nikita mỉm cười và nói rằng đã bắt Lietunov làm tù binh.

Nikita và Lietunov tại trụ sở Lữ đoàn 118 Ukraine. Video: Guardian

Quân nhân Nga được đưa cho cà phê, thêm sữa đặc và 6 thìa đường. Hai giờ sau, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) đến và đưa Nikita đi, có khả năng là để trao đổi tù binh.

Về phần Lietunov, anh mất một ngón chân, phải chống nạng và đang được điều trị tại một trung tâm phục hồi chức năng sau khi đoàn tụ với gia đình ở Odessa. Quân nhân Ukraine cho rằng bản thân đã rất may mắn khi sống sót.

"Thật kỳ diệu. Họ bảo tôi rằng tỷ lệ sống sót qua biến cố như vậy chỉ là một phần triệu. Tôi từng là tù binh, song cuối cùng lại ra ngoài với một tù binh khác. Mọi thứ đã đảo ngược", Lietunov nói.