Vì sao cây bonsai Nhật Bản nhỏ xíu nhưng giá lại rất đắt?

Sự kiện: Cây cảnh hoa cảnh

Cây bonsai Nhật Bản có hình dáng nhỏ gọn, đôi khi chỉ bằng bàn tay, thế nhưng giá trị có thể lên đến hàng trăm nghìn, thậm chí cả triệu USD.

Tại Nhật Bản, những cây bonsai chỉ cao vài chục cm như tùng đen, tùng trắng hay bách xù cổ thụ đặt gọn trên bàn trà hoặc kệ gỗ có thể được định giá hàng trăm nghìn USD. Có những cây chỉ lớn bằng hai bàn tay nhưng được rao bán với giá cả triệu USD.

Năm 2025, Bảo tàng Bonsai Shunkaen, Nhật Bản từng giới thiệu một cây thông đen Nhật Bản khoảng 500 năm tuổi được định giá 1 triệu USD. Một cây bách xù khoảng 800 năm tuổi có giá hơn 750.000 USD. Một cây cùng loại khoảng 500 năm tuổi được định giá khoảng 280.000 USD.

Vì sao cây bonsai bé tẹo mà đắt đỏ đến vậy?

Nhiều loại cây bonsai có giá hàng trăm nghìn, hàng triệu USD. (Ảnh iStock)

Nhiều loại cây bonsai có giá hàng trăm nghìn, hàng triệu USD. (Ảnh iStock)

Đắt vì tuổi đời

Tuổi đời là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định giá trị bonsai. Một cây non có thể được tạo dáng tương đối đẹp trong vài năm, nhưng để có thân cây lớn, lớp vỏ già, bộ rễ nổi chắc khỏe và dáng vẻ cổ kính, người trồng cần nhiều thập kỷ chăm sóc.

Ở bonsai, vẻ đẹp của tuổi tác thể hiện qua nhiều chi tiết. Thân cây thường có độ thuôn tự nhiên từ gốc lên ngọn, lớp vỏ sần sùi, những đường uốn lượn không đồng đều và cành phân bố hài hòa. Một số cây còn có phần gỗ chết trắng bạc trên thân hoặc cành, tạo cảm giác như đã trải qua hàng trăm năm chống chọi với gió bão, nắng hạn.

Những đặc điểm này không thể dễ dàng tạo ra bằng cách mua một cây giống lớn rồi cắt tỉa trong thời gian ngắn. Chúng cần quá trình sinh trưởng lâu dài và sự can thiệp có tính toán của nghệ nhân. Tại Nhật Bản, không hiếm những cây bonsai có tuổi đời 100 - 200 năm. Một số tác phẩm nổi tiếng được cho là đã tồn tại 500 - 800 năm

Tuổi cây càng cao không đồng nghĩa giá trị tự động tăng tương ứng. Một cây già nhưng thân thiếu cân đối, bộ rễ yếu hoặc cành phát triển không đẹp vẫn khó được đánh giá cao. Điều quan trọng là tuổi đời phải được thể hiện thành vẻ đẹp tổng thể.

Các cây bonsai cần phải tính tuổi đời bằng hàng trăm năm. (Ảnh: JPTimes)

Các cây bonsai cần phải tính tuổi đời bằng hàng trăm năm. (Ảnh: JPTimes)

Hình dáng độc đáo

Điểm khác biệt giữa một cây trồng thông thường và bonsai có giá trị nằm nhiều ở cấu trúc. Người chơi bonsai không chỉ quan tâm cây có khỏe hay không, mà còn đánh giá cách thân cây chuyển động, sự phân bố của cành và độ hài hòa giữa các bộ phận.

Trong giới bonsai Nhật Bản, phần gốc rễ nổi trên mặt đất được gọi là nebari. Một bộ rễ đẹp thường xòe đều quanh gốc, tạo cảm giác cây bám chắc vào đất và đã sinh trưởng ở vị trí đó trong thời gian dài. Đây là chi tiết quan trọng bởi nó tạo nền tảng thị giác cho toàn bộ tác phẩm.

Thân cây cũng được đánh giá rất kỹ. Thân cần có độ lớn phù hợp với chiều cao, chuyển dần từ gốc lên ngọn và tạo được đường nét tự nhiên. Những cây có thân uốn lượn độc đáo, vỏ già, nhiều dấu vết thời gian thường được giới sưu tầm ưa chuộng.

Một đặc điểm khác là phần gỗ chết được giữ lại hoặc tạo hình trên cành và thân cây. Những mảng gỗ trắng bạc tương phản với phần thân còn sống tạo nên vẻ đẹp mạnh mẽ, gợi hình ảnh cây cổ thụ từng chịu tác động khắc nghiệt của thiên nhiên.

Đáng chú ý, mỗi cây bonsai có cấu trúc riêng. Không có hai thân cây hoàn toàn giống nhau, ngay cả khi chúng thuộc cùng một giống. Vì vậy, những tác phẩm sở hữu dáng thế đặc biệt thường có giá trị cao hơn cây được tạo hình theo khuôn mẫu phổ biến.

Các loại cây có hình dáng độc nhất thường có giá cao. (Ảnh: iStock)

Các loại cây có hình dáng độc nhất thường có giá cao. (Ảnh: iStock)

Sự công phu của quá trình chăm sóc

Bonsai không phải loại cây có thể trồng vào chậu rồi để tự phát triển. Để duy trì kích thước nhỏ nhưng vẫn giữ được vẻ cổ thụ, người nghệ nhân phải kiểm soát quá trình sinh trưởng trong thời gian dài.

Công việc bao gồm cắt tỉa cành, điều chỉnh tán lá, uốn dây, kiểm soát bộ rễ, thay đất và theo dõi sức khỏe cây theo từng mùa. Mỗi thao tác đều cần sự hiểu biết về đặc tính sinh trưởng của từng loài.

Chẳng hạn, với thông đen Nhật Bản, người chăm sóc phải kiểm soát chồi non, chiều dài lá kim và mật độ cành để tạo tán cân đối. Với bách xù, việc xử lý phần gỗ chết và giữ cho những mạch sống trên thân phát triển khỏe mạnh đòi hỏi kinh nghiệm đáng kể.

Uốn cành cũng không đơn giản là dùng dây kim loại bẻ cây theo ý muốn. Nếu lực tác động quá mạnh, cành có thể nứt, gãy hoặc tổn thương mạch dẫn. Nếu thực hiện không đúng thời điểm, cây có thể mất nhiều năm để phục hồi. Một thao tác sai trên cây cổ thụ đôi khi khiến người chăm sóc phải trả giá bằng thành quả tích lũy hàng chục năm.

Bởi vậy, giá một cây bonsai không chỉ phản ánh giá trị của cây tại thời điểm mua bán, mà còn bao gồm hàng nghìn giờ lao động và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm.

Các nghệ nhân thường mất cả đời để chăm sóc cây bonsai thành tác phẩm nghệ thuật. (Ảnh: JPTimes)

Các nghệ nhân thường mất cả đời để chăm sóc cây bonsai thành tác phẩm nghệ thuật. (Ảnh: JPTimes)

Giống cây quý hiếm

Không phải loài cây nào cũng có thể tạo thành bonsai cao cấp. Một số giống được ưa chuộng bởi khả năng tạo dáng, đặc điểm thân, màu sắc lá và sức sống trong điều kiện trồng chậu.

Tại Nhật Bản, thông đen (kuromatsu), thông trắng năm lá (goyomatsu), bách xù (Shimpaku) và phong Nhật Bản (kaede) là những loại bonsai được giới chơi cây quan tâm.

Trong đó, bách xù nổi bật với thân xoắn, phần gỗ chết màu trắng và khả năng tạo hình ấn tượng. Nhiều cây cao cấp có nguồn gốc từ những cây mọc tự nhiên trên núi, trải qua điều kiện khắc nghiệt trong thời gian dài. Chúng sở hữu hình dáng mà cây được trồng trong vườn ươm khó có thể tái tạo hoàn toàn.

Nguồn cây tự nhiên có hình thái đẹp ngày càng hạn chế cũng khiến giá trị của những tác phẩm cũ tăng lên. Việc khai thác cây từ môi trường tự nhiên còn chịu sự quản lý và các quy định bảo tồn, không thể tùy tiện lấy cây từ núi rừng để làm bonsai.

Giá trị nghệ thuật

Bonsai Nhật Bản được xem là một loại hình nghệ thuật, trong đó cây, chậu và cách bài trí tạo thành một tổng thể. Người chơi không chỉ mua một sinh vật sống mà còn mua tác phẩm phản ánh quan niệm thẩm mỹ và dấu ấn của người tạo tác.

Một cây bonsai có thể mang dáng trực, dáng nghiêng, dáng thác đổ hoặc thể hiện hình ảnh cây cổ thụ chịu gió tuyết. Người nghệ nhân phải lựa chọn hướng phát triển, vị trí cành chính, cành phụ và khoảng trống để tạo cảm giác tự nhiên. Những chi tiết tưởng chừng ngẫu nhiên thực chất đều có sự tính toán.

Danh tiếng của nghệ nhân cũng ảnh hưởng đến giá bán. Những tác phẩm gắn với các tên tuổi lớn trong giới bonsai Nhật Bản thường được giới sưu tầm quan tâm hơn. Quá trình tạo dáng, lịch sử sở hữu và sự xuất hiện tại các triển lãm danh tiếng có thể làm tăng giá trị của cây.

Chậu bonsai cũng là một phần đáng kể trong giá trị tổng thể. Những chiếc chậu cổ, chậu được chế tác thủ công hoặc có nguồn gốc từ các lò gốm nổi tiếng có thể được xem như tác phẩm nghệ thuật độc lập.

2 cây cảnh sinh ra từ hoang dã, đều mang gai, đều từng bị coi là nỗi đe dọa ngoài thiên nhiên nhưng khi trở thành bonsai mini, chúng lại quyến rũ đến...

Chia sẻ
Gửi góp ý
Lưu bài Bỏ lưu bài
Theo Hoàng Hà ([Tên nguồn])
Cây cảnh hoa cảnh Xem thêm
Báo lỗi nội dung
GÓP Ý GIAO DIỆN