Giá xăng dầu "rời" đỉnh, vì sao giá hàng ăn, thực phẩm vẫn "nóng"?

Giá xăng dầu thường được coi là "huyết mạch" của chi phí sản xuất và lưu thông. Dù vậy, một thực tế suốt nhiều năm, mỗi khi xăng tăng, giá bát phở, cân thịt, mớ rau,... lập tức tăng theo. Ngược lại, khi giá xăng dầu hạ nhiệt, giá thực phẩm, ăn uống vẫn lặng im trên "đỉnh".

Giá xăng dầu hạ nhiệt, hàng ăn vẫn giữ giá

Khảo sát của PV Dân Việt tại các chợ dân sinh, siêu thị và các cửa hàng ăn uống trong giai đoạn giá xăng dầu có xu hướng giảm so với mức "đỉnh" đầu tháng 4/2026, một nghịch lý dễ dàng nhận thấy là mặt bằng giá các hàng ăn gần như giữ nguyên như lúc giá xăng dầu "nóng lên".

Một quán phở bò tại phố Hàng Bài che mức giá cũ từ khi giá xăng dầu tăng và đến nay vẫn không giảm về giá cũ dù giá xăng dầu đã giảm. Ảnh: Thái Nguyễn

Tại một vài tuyến phố trung tâm Hà Nội, một bát phở từng tăng từ 45.000 đồng lên 50.000 đồng hay 55.000 đồng vào thời điểm giá xăng dầu tăng cao với lý do "giá cước vận chuyển tăng, giá nguyên liệu tăng".

Thế nhưng, khi giá xăng dầu đã trải qua nhiều kỳ điều chỉnh giảm liên tiếp, đưa mặt bằng giá nhiên liệu về mức ổn định, giá bát phở từng tăng giá đó vẫn không hề có sự điều chỉnh tương ứng.

Hàng phở gà - bún thang trên phố Tô Hiến Thành (Hà Nội) dù tăng giá nhưng vẫn đông khách. Ảnh: Thái Nguyễn

Anh Tuấn Minh, chủ quán phở gà tại phố Tô Hiến Thành (Hà Nội) cho biết, cửa hàng sau Tết Nguyên đán đã điều chỉnh tăng giá bán một lần và khi giá xăng dầu tăng mạnh lại phải tiếp tục tăng giá lên 5.000 đồng cho mỗi bát phở, bát bún.

"Tôi kinh doanh hàng ăn nên phụ thuộc nhiều vào chi phí nguyên liệu như thịt gà, bánh phở, rau gia vị ăn kèm,... Do đó, bắt buộc phải tăng giá", anh Minh chia sẻ.

Giá bán được điều chỉnh đến nay vẫn giữ nguyên dù giá xăng dầu đã điều chỉnh giảm liên tục. Ảnh: Thái Nguyễn

Việc giá xăng dầu giảm nhưng giá bát phở, bát bún vẫn giữ giá cao, anh Minh cho biết, giá nguyên liệu đầu vào vẫn không giảm nên cửa hàng của anh vẫn không thể hạ giá thành xuống.

"Làm nghề kinh doanh nên tôi luôn coi khách hàng là quan trọng nhất, nên khi tăng giá cũng mong khách hàng thông cảm. Giá cao hơn nhưng cửa hàng sẽ hướng tới cách thức phục vụ tốt hơn và giữ nguyên chất lượng đồ ăn", anh Minh nhấn mạnh.

Tương tự, tại các quầy hàng rau củ, thịt cá ở chợ truyền thống, điệp khúc mà những người nội trợ thường xuyên nhận được từ tiểu thương là "tiền thuê quầy cao, giá lấy buôn vẫn thế nên không giảm được".

Một số tiểu thương tại chợ Hàng Bè (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) cho biết, giá nhập đầu vào vẫn cao nên giá rau củ không thể giảm. Ảnh: Thái Nguyễn

Nhiều người tiêu dùng đang "tập làm quen" với mặt bằng giá mới với các loại thực phẩm thịt cá, rau củ. Ảnh: Thái Nguyễn

Anh Hoàng Trung, một chủ hàng ăn khác trên phố Tô Hiến Thành cho biết, giá thành bát phở không chỉ phụ thuộc vào việc giá xăng dầu tăng hay giảm. Khi giá tăng các cửa hàng ăn uống cũng phải mất một thời gian mới tăng giá bán sản phẩm và ngược lại cũng vậy.

"Tôi thấy việc tăng giá bán hàng ăn còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như điện, nước hay lương nhân viên. Còn xăng dầu cũng là một phần quan trọng khi tác động tới chi phí vận chuyển hàng hóa, thực phẩm. Ngoài ra, các cửa hàng kinh doanh cũng phải tính tới các chi phí như giá thuê mặt bằng", anh Trung chia sẻ.

Hàng ăn tăng giá thường tạo mặt bằng giá mới, khó giảm trở lại

Thông thường, theo quy luật cung - cầu và chi phí đẩy, khi giá nguyên liệu đầu vào giảm, giá thành sản phẩm cuối cùng phải giảm tương ứng để đảm bảo tính cạnh tranh. Tuy nhiên, thị trường hàng ăn và thực phẩm lại vận hành theo một quy luật tâm lý và kinh tế riêng biệt, giá có thể đẩy lên dễ dàng nhưng lại có xu hướng bị "kẹt lại" khi muốn bình ổn giá xuống.

Theo các chuyên gia, việc giá xăng dầu giảm nhưng giá hàng quán ăn uống không giảm xuất phát từ việc tiểu thương hay các chủ cửa hàng ăn uống thường có tâm lý phòng vệ.

Khi xăng tăng, họ lo ngại các chi phí khác cũng sẽ tăng theo nên chủ động tăng giá ngay lập tức để bảo vệ biên lợi nhuận. Tuy nhiên, khi xăng giảm, họ không vội vàng giảm giá vì lo ngại xăng có thể "quay đầu" tăng lại, nhất là trong bối cảnh kinh tế, địa chính trị bất ổn.

Sự thiếu ổn định của giá năng lượng vô tình tạo ra một tâm lý tiêu dùng chấp nhận mức giá cao mới, khiến người bán không có động lực hạ giá nếu khách hàng vẫn chấp nhận mua.

Hàng quán ăn uống tại khu vực trung tâm Hà Nội đều giữ giá sản phẩm dù giá xăng dầu đã giảm mạnh từ đỉnh. Ảnh: Thái Nguyễn

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế - tài chính cho rằng, tại Việt Nam, thực phẩm và hàng ăn phần lớn được cung cấp qua kênh chợ truyền thống và các hộ kinh doanh cá thể. Đây là khu vực mà việc kiểm soát giá cực kỳ khó khăn.

"Các tiểu thương tại chợ điều chỉnh giá dựa trên tâm lý thị trường và sự thỏa thuận ngầm. Khi một quầy hàng không giảm, các quầy hàng khác cũng giữ nguyên để tối đa hóa lợi nhuận. Bên cạnh đó, việc xử phạt hành vi "không giảm giá ăn uống theo giá xăng" là rất khó về mặt pháp lý. Các hộ kinh doanh có quyền tự định giá bán hàng hóa", ông Thịnh chia sẻ.

Ông Thịnh cũng cho rằng, giá bát phở khó giảm cũng do yếu tố các chi phí các hộ kinh doanh phải bỏ ra, cao nhất là giá thuê mặt bằng. Theo ông Thịnh, mặt bằng kinh doanh là gánh nặng lớn nhất của các cửa hàng bán lẻ.

"Giá thuê mặt bằng hiếm khi giảm, mà thường được ký hợp đồng tăng lũy tiến hàng năm. Dù xăng dầu có giảm mạnh, tiền thuê nhà cũng hiếm được chủ nhà đồng ý giảm", ông Thịnh nhấn mạnh

Một số chuyên gia còn cho rằng, khi người tiêu dùng đã "quen" và chấp nhận chi trả mức giá cho một bát phở cao hơn trong một thời gian nhất định, người bán sẽ không có động lực để giảm giá trở lại mức cũ nếu không có sự sụt giảm mạnh mẽ về lượng khách. Lợi nhuận cao hơn từ giá thành tăng và số lượng khách hàng vẫn duy trì ổn định, không có lý do nào để các chủ kinh doanh hạ giá về mức cũ.