Sự khác biệt thấy rõ khi đặt lên bàn cân
Bóng đá Thái Lan từng có Chanathip Songkrasin và Theerathon Bunmathan khẳng định được tên tuổi tại Nhật Bản. Indonesia hiện sở hữu nhiều tuyển thủ thi đấu ở các giải hàng đầu châu Âu. Trong khi đó, những ngôi sao sáng giá của Việt Nam như Quang Hải, Công Phượng hay Văn Hậu đều trải qua những chuyến xuất ngoại không như kỳ vọng.
Sự khác biệt ấy đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ. Vì sao bóng đá Việt Nam liên tục sản sinh những cầu thủ giỏi ở Đông Nam Á nhưng vẫn chật vật khi tìm đường ra những giải đấu lớn hơn?
Thái Lan đã làm được điều Việt Nam còn thiếu
Nhìn sang Thái Lan, Chanathip Songkrasin là một trong những trường hợp thành công tiêu biểu. Tiền vệ có biệt danh Messi Thái từng thi đấu cho Consadole Sapporo và Kawasaki Frontale, đồng thời được bầu vào đội hình tiêu biểu J1 League năm 2018. Anh không sang Nhật Bản chỉ để quảng bá hình ảnh mà thực sự trở thành nhân tố quan trọng trong đội hình.
Theerathon Bunmathan còn đạt thành tích ấn tượng hơn khi cùng Yokohama F. Marinos vô địch J1 League năm 2019. Theo dữ liệu chính thức của J.League, hậu vệ này có 106 trận và ghi 3 bàn tại giải vô địch quốc gia Nhật Bản trong giai đoạn 2018–2021.
Thành công của họ mở ra những cơ hội mới cho các đồng hương. Đến mùa 2026, Supachok Sarachat tiếp tục khoác áo Consadole Sapporo, còn Suphanat Mueanta gia nhập Omiya Ardija. Theo danh sách do J.League cập nhật ngày 30/10/2026, bóng đá Thái Lan có 7 cầu thủ được liệt kê trong hệ thống các giải đấu chuyên nghiệp Nhật Bản.
Một cơ sở dữ liệu chuyên theo dõi cầu thủ Thái Lan ở nước ngoài còn ghi nhận 39 trường hợp tại 13 quốc gia tính đến ngày 13/10. Tuy nhiên, chỉ 17 người thuộc nhóm thi đấu chuyên nghiệp hoặc học viện. Con số này bao gồm nhiều cấp độ khác nhau, không đồng nghĩa Thái Lan có 39 ngôi sao thi đấu tại những giải hàng đầu.
Điểm đáng học hỏi nằm ở việc Thái Lan từng có những cầu thủ trưởng thành từ bóng đá trong nước, sau đó sang Nhật Bản và giành được vị trí bằng năng lực chuyên môn. Đó là điều Việt Nam chưa làm được một cách thường xuyên.
Indonesia đi theo con đường hoàn toàn khác
Indonesia đang tạo ra khoảng cách lớn với Việt Nam về số tuyển thủ thi đấu tại châu Âu. Tính đến tháng 11/2026, Jay Idzes khoác áo Sassuolo tại Serie A, Kevin Diks chơi cho Borussia Mönchengladbach ở Bundesliga, Calvin Verdonk thuộc biên chế Lille tại Ligue 1, còn thủ môn Emil Audero thi đấu cho Rayo Vallecano ở La Liga.
Theo Bola.com ngày 5/11, có 11 cầu thủ Indonesia đang thi đấu tại châu Âu có cơ hội ra sân cho CLB trong hai ngày 7 và 8/11. Đây là nguồn nhân sự chất lượng mà nhiều đội tuyển Đông Nam Á mong muốn sở hữu.
Tuy nhiên, thành công của Indonesia cần được nhìn nhận đúng bản chất. Phần lớn những tuyển thủ kể trên sinh ra hoặc trưởng thành trong môi trường bóng đá châu Âu trước khi lựa chọn khoác áo đội tuyển Indonesia.
Họ không phải những cầu thủ được các CLB Indonesia đào tạo rồi bán sang châu Âu. Vì vậy, Indonesia đang thành công trong việc tận dụng nguồn cầu thủ có gốc gác nước mình hơn là tạo ra một hệ thống xuất khẩu tài năng từ giải vô địch quốc gia.
Những cầu thủ trưởng thành trong nước như Egy Maulana Vikri, Witan Sulaeman, Pratama Arhan hay Marselino Ferdinan từng ra nước ngoài tìm kiếm cơ hội, nhưng chưa tạo được dấu ấn tương xứng với nhóm tuyển thủ được đào tạo tại châu Âu.
Đây cũng là hạn chế của bóng đá Indonesia. Họ đang nâng cao chất lượng đội tuyển bằng nguồn nhân sự bên ngoài, nhưng bài toán đào tạo cầu thủ nội đủ sức thi đấu ở những giải lớn vẫn chưa có lời giải trọn vẹn.
Vì sao những ngôi sao Việt Nam liên tục gặp khó?
Quang Hải là ví dụ điển hình. Sau khi khẳng định tên tuổi tại V.League và đội tuyển Việt Nam, tiền vệ sinh năm 1997 gia nhập Pau FC vào năm 2022 với nhiều kỳ vọng.
Thế nhưng, anh chỉ có 12 lần ra sân tại Ligue 2, trong đó 2 trận đá chính, tổng cộng 254 phút và ghi 1 bàn. Trung bình mỗi lần xuất hiện, Quang Hải chỉ thi đấu khoảng 21 phút. Nếu tính thêm Cúp Quốc gia Pháp, anh có 13 trận trên mọi đấu trường trước khi chia tay đội bóng.
Công Phượng thậm chí còn ít cơ hội hơn. Khi gia nhập Sint-Truiden của Bỉ năm 2019, tiền đạo này chỉ được thi đấu 20 phút trong trận thua Club Brugge 0-6.
Văn Hậu sang Heerenveen khi mới 20 tuổi nhưng cũng chỉ có khoảng 4 phút thi đấu cho đội một tại Cúp Quốc gia Hà Lan. Hậu vệ này không được ra sân tại giải vô địch quốc gia trước khi trở về Việt Nam.
Ba cầu thủ, ba vị trí khác nhau nhưng cùng gặp một vấn đề. Họ đều là những gương mặt nổi bật ở bóng đá Việt Nam, song chưa đủ sức cạnh tranh vị trí thường xuyên tại các CLB châu Âu.
Từ đây, cần nhìn lại sự khác biệt giữa chất lượng thi đấu tại V.League và yêu cầu chuyên môn ở những giải mạnh hơn.
Một cầu thủ có thể xử lý bóng tốt, chuyền sáng tạo và tạo ra khác biệt trước các đối thủ trong nước. Nhưng khi sang châu Âu, anh phải thích nghi với tốc độ tranh chấp, yêu cầu di chuyển không bóng, pressing và khả năng xử lý trong không gian hẹp.
Những yếu tố này không thể cải thiện chỉ sau vài tháng tập luyện. Chúng cần được hình thành trong quá trình đào tạo và rèn giũa qua nhiều mùa giải.
Dù vậy, chưa có bộ thống kê đối chiếu đầy đủ về tốc độ chạy, số lần tăng tốc hay hiệu suất tranh chấp giữa cầu thủ Việt Nam với những người thành công ở Nhật Bản. Vì thế, nhận định cầu thủ Việt thua kém về thể lực cần được xem là giả thuyết chuyên môn, thay vì kết luận đã được chứng minh bằng số liệu.
V.League đang giữ chân những cầu thủ giỏi nhất?
Một nguyên nhân khác đáng tranh luận nằm ở chính môi trường bóng đá trong nước.
Các cầu thủ hàng đầu Việt Nam có cơ hội nhận mức đãi ngộ tốt, được thi đấu thường xuyên và giữ vai trò quan trọng tại CLB. Khi ra nước ngoài, họ phải chấp nhận rủi ro mất vị trí, thay đổi cuộc sống và cạnh tranh với những cầu thủ đã quen môi trường bóng đá chuyên nghiệp hơn.
Với một cầu thủ đang ở đỉnh cao sự nghiệp, ở lại V.League đôi khi là lựa chọn an toàn hơn.
Nhưng nếu những tài năng xuất sắc nhất đều ở lại trong nước, bóng đá Việt Nam sẽ thiếu những cầu thủ được rèn luyện thường xuyên tại các giải có chất lượng cao hơn.
Lợi ích của CLB và mục tiêu phát triển đội tuyển vì thế chưa chắc trùng nhau. Một đội bóng muốn giành chức vô địch V.League cần giữ chân ngôi sao. Trong khi đó, bóng đá Việt Nam lại cần những cầu thủ đủ sức vươn ra nước ngoài để nâng cao trình độ.
Dĩ nhiên, chưa có dữ liệu công khai đầy đủ về lương thưởng và các đề nghị chuyển nhượng để khẳng định tiền bạc là nguyên nhân chính. Tuy nhiên, sự ổn định về thu nhập và vị trí thi đấu là yếu tố cần được xem xét khi đánh giá quyết định xuất ngoại.
Bên cạnh đó, thời điểm chuyển nhượng cũng rất quan trọng. Quang Hải sang Pháp khi 25 tuổi, Công Phượng đến Bỉ ở tuổi 24, trong khi Văn Hậu ra đi sớm hơn nhưng vẫn không thành công.
Điều đó chứng tỏ tuổi tác không quyết định tất cả. Cầu thủ cần lựa chọn đúng CLB, đúng giải đấu và quan trọng nhất là có cơ hội thi đấu thực tế.
Một tài năng trẻ được đá chính thường xuyên tại J2 League có thể tích lũy kinh nghiệm tốt hơn việc ngồi dự bị nhiều tháng ở một đội bóng châu Âu. Xuất ngoại chỉ thực sự có ý nghĩa khi cầu thủ được ra sân và tiến bộ.
Việt Nam không thiếu cơ hội tiếp cận bóng đá Nhật Bản
Một chi tiết đáng suy nghĩ là Việt Nam và Thái Lan đều nằm trong nhóm quốc gia đối tác của J.League.
Theo quy định được J.League công bố cho mùa 2026/27, cầu thủ đến từ 7 quốc gia gồm Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Campuchia và Singapore được hưởng cơ chế đăng ký dành cho các nước đối tác.
Nói cách khác, cầu thủ Việt Nam không bị đặt ngoài chính sách thu hút nhân tài Đông Nam Á của bóng đá Nhật Bản.
Tuy nhiên, số cầu thủ từ khu vực này thực sự tìm được chỗ đứng vẫn khá hạn chế. Dữ liệu J.League công bố ngày 16/7/2026 ghi nhận 12 cầu thủ Đông Nam Á được đăng ký năm 2022, giảm còn 5 năm 2023, tăng lên 8 năm 2024 và còn 6 năm 2025. Con số được ghi nhận cho mùa 2026/27 tại thời điểm công bố cũng là 6.
Điều đó nhấn mạnh một thực tế. Chính sách tạo điều kiện chỉ giúp mở cửa thị trường, còn việc có được CLB lựa chọn hay không vẫn phụ thuộc vào trình độ cầu thủ.
Nếu muốn những thương vụ xuất ngoại thành công, các CLB Việt Nam cần làm nhiều hơn việc giới thiệu cầu thủ sang nước ngoài. Họ phải xây dựng quan hệ với các đội bóng Nhật Bản, Hàn Quốc, đầu tư vào công tác tuyển trạch, chuẩn bị ngoại ngữ và thiết kế lộ trình phát triển phù hợp cho từng tài năng.
Nghịch lý mới khi bóng đá Việt Nam đón cầu thủ từ nước ngoài trở về
Trong lúc những cầu thủ được đào tạo ở Việt Nam chưa tạo ra làn sóng xuất ngoại đáng kể, V.League lại đang tiếp nhận ngày càng nhiều cầu thủ gốc Việt trưởng thành tại nước ngoài.
Theo Vietnam News ngày 12/9/2026, ít nhất 9 cầu thủ gốc Việt mới được đăng ký tại V.League 2026/27, phần lớn ở độ tuổi 19–23. Họ từng được đào tạo hoặc thi đấu tại Bỉ, Pháp, Canada, Áo, Ireland và Mỹ.
Đáng chú ý có Lenn Minh-Tran, cầu thủ được đào tạo tại Genk của Bỉ. Những nhân tố như vậy mang đến kinh nghiệm từ các nền bóng đá khác nhau và góp phần tăng tính cạnh tranh tại giải quốc nội.
Đây là hướng đi tích cực, tương tự cách Indonesia tận dụng nguồn cầu thủ có gốc gác nước mình. Nhưng việc thu hút cầu thủ trưởng thành ở nước ngoài không thay thế được nhiệm vụ nâng cao chất lượng đào tạo trong nước.
Bóng đá Việt Nam cần cả hai. Đội tuyển có thêm nhân sự chất lượng, còn hệ thống đào tạo phải từng bước tạo ra những cầu thủ đủ sức cạnh tranh ở các giải đấu mạnh hơn.
Đến lúc thay đổi cách nhìn về xuất ngoại
Không thể đánh giá toàn bộ bóng đá Việt Nam chỉ từ những chuyến xuất ngoại thất bại. Huỳnh Như từng có thời gian thi đấu đáng ghi nhận tại Lank FC ở Bồ Đào Nha. Ở cấp độ đội tuyển, Việt Nam cũng đã giành nhiều thành tích nổi bật tại Đông Nam Á.
Nhưng thành công ở cấp khu vực và khả năng cung cấp cầu thủ cho thị trường quốc tế là hai thước đo khác nhau.
Thái Lan đã có những trường hợp chứng minh cầu thủ nội đủ khả năng trở thành trụ cột tại Nhật Bản. Indonesia sở hữu lợi thế lớn nhờ lực lượng tuyển thủ trưởng thành ở châu Âu. Việt Nam hiện vẫn phải tìm cách biến những tài năng được đào tạo trong nước thành cầu thủ có giá trị thực sự trên thị trường chuyển nhượng quốc tế.
Với thế hệ trẻ như Đình Bắc và những gương mặt triển vọng tiếp theo, mục tiêu không nhất thiết phải là một bản hợp đồng gây tiếng vang tại châu Âu. Quan trọng hơn là được chuẩn bị từ sớm, lựa chọn môi trường phù hợp và có đủ thời gian thi đấu để phát triển.
Bóng đá Việt Nam đã nhiều lần đưa được cầu thủ ra nước ngoài. Điều còn thiếu là những trường hợp thành công đủ sức mở đường cho thế hệ kế tiếp. Khi một cầu thủ Việt Nam sang Nhật Bản, giành suất đá chính và duy trì phong độ qua nhiều mùa giải, đó mới là bước tiến thực chất mà bóng đá nước nhà cần hướng tới.