Chỉ khi ra sân bay mới biết bị nợ thuế: Lỗ hổng cảnh báo hay người dân chủ quan?

Thời gian gần đây, nhiều người bất ngờ phát hiện mình bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế khi đã ra tới sân bay. Trong bối cảnh Bộ Tài chính đề xuất hạ ngưỡng nợ thuế bị xem xét tạm hoãn xuất cảnh xuống còn 1 triệu đồng, câu chuyện cảnh báo, tra cứu và bảo vệ quyền lợi người nộp thuế tiếp tục gây tranh luận.

Tá hỏa vì “bỗng dưng” bị cấm xuất cảnh do nợ thuế

Những ngày gần đây, nhiều trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Không ít người cho biết, họ chỉ phát hiện mình bị cưỡng chế khi đã ra tới sân bay, kéo theo hàng loạt thiệt hại về tài chính và công việc.

Anh N.V.H. (TP Hà Nội) cho biết, chỉ đến khi làm thủ tục đi công tác nước ngoài, anh mới tá hỏa biết mình bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế hàng chục triệu đồng từ một doanh nghiệp do anh đứng tên giám đốc. Điều đáng nói, anh khẳng định chưa từng thành lập hay điều hành công ty nào. Sau khi tìm hiểu, anh nghi ngờ thông tin cá nhân của mình đã bị kẻ xấu lấy cắp để lập “công ty ma”, khai khống hồ sơ và phát sinh nghĩa vụ thuế.

Nhiều người ra tới sân bay mới biết mình bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế. Ảnh minh họa: Al

“Tôi hoàn toàn không biết có công ty đó tồn tại. Đến lúc ra sân bay mới biết mình bị cấm xuất cảnh, vé máy bay mất trắng, lịch công tác hủy hết. Tự dưng bị oan mà vừa mất tiền, vừa ảnh hưởng công việc, tinh thần thì cực kỳ hoang mang”, anh H. bức xúc.

Theo anh, điều khó hiểu là suốt thời gian dài không có bất kỳ cảnh báo hay thông báo nào gửi đến để người dân kịp kiểm tra, giải trình.

“Nếu thông tin cá nhân bị giả mạo để lập doanh nghiệp nợ thuế thì ai sẽ chịu trách nhiệm cho thiệt hại của người dân?”, anh đặt câu hỏi.

Một trường hợp khác là mẹ của chị P.M.N., gần 70 tuổi (ở TP.HCM), phát hiện bị tạm hoãn xuất cảnh vì khoản nợ thuế liên quan đến doanh nghiệp đã bỏ không suốt 17 năm. Theo chia sẻ, năm 2009 bà từng đứng tên mở doanh nghiệp cùng một người quen. Doanh nghiệp có kê khai, nộp thuế môn bài và một số tờ khai thuế trong giai đoạn 2009-2011. Tuy nhiên, sau đó người đồng sáng lập bỏ đi vì nợ nần, còn bà không rành kinh doanh nên ngừng hoạt động nhưng cũng không làm thủ tục giải thể hay đóng mã số thuế do thiếu hiểu biết pháp luật.

“Thời điểm đó nhà còn bị ngập nước, giấy phép kinh doanh, hóa đơn, sổ sách đều hư hỏng rồi thất lạc hết nên mẹ tôi nghĩ công ty bỏ vậy là xong”, chị N. kể.

Mãi đến gần đây, khi thấy nhiều trường hợp bị truy thu thuế và cấm xuất cảnh, gia đình chủ động kiểm tra mới phát hiện bà đã bị đưa vào diện tạm hoãn xuất cảnh từ tháng 12/2025. Khi lên cơ quan thuế làm việc, bà được thông báo cần phải hoàn tất thủ tục giải thể, nộp thuế môn bài, tiền phạt chậm nộp và các khoản kê khai thiếu suốt nhiều năm thì mới được gỡ lệnh.

Gia đình cho biết, số tiền bị truy thu và phạt có thể lên tới hơn 200 triệu đồng, chưa kể chi phí khôi phục giấy phép kinh doanh, mã số thuế và con dấu để làm thủ tục giải thể. Trong khi đó, doanh nghiệp đã không còn hoạt động hay phát sinh doanh thu suốt gần hai thập kỷ, còn bà hiện không có tài sản và sống phụ thuộc con cháu.

Chuyên gia nói gì về việc “không nhận được thông báo”?

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho rằng, nhiều ý kiến phản ánh “không nhận được bất kỳ thông báo nào” trước khi bị tạm hoãn xuất cảnh vì nợ thuế là chưa hoàn toàn chính xác.

Chỉ khi ra sân bay mới biết bị nợ thuế: Lỗ hổng cảnh báo hay người dân chủ quan? - 2 Ông Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín

Theo ông Được, hiện nay, cơ quan thuế đã thực hiện thông báo qua nhiều kênh điện tử như email, hệ thống eTax, eTax Mobile, đồng thời công khai thông tin theo quy định. Tuy nhiên, nhiều người dân chưa đăng ký email nhận thông báo hoặc không thường xuyên kiểm tra tài khoản thuế điện tử nên dẫn đến việc bỏ sót thông tin.

“Cơ quan thuế hiện nay chủ yếu thông báo qua môi trường điện tử. Người dân nên đăng ký email, sử dụng eTax và chủ động tra cứu nghĩa vụ thuế định kỳ để tránh phát sinh rủi ro”, ông Được nói.

Vị chuyên gia cũng nhấn mạnh, để đi đến bước cưỡng chế và tạm hoãn xuất cảnh, cơ quan thuế phải trải qua nhiều quy trình, từ thông báo nợ thuế, ban hành quyết định cưỡng chế cho tới các bước xử lý tiếp theo, chứ không phải “đột ngột” áp dụng ngay.

Liên quan đến các trường hợp bị mạo danh thông tin cá nhân để thành lập “công ty ma”, ông Được cho rằng, đây là câu chuyện khác, mang tính chất tranh chấp dân sự hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật của bên sử dụng thông tin trái phép.

“Nếu bị người khác lấy cắp thông tin cá nhân để khai khống doanh nghiệp thì người bị hại cần nhanh chóng tố cáo, phối hợp với cơ quan thuế và cơ quan công an để xử lý. Trường hợp phát sinh thiệt hại thì có thể yêu cầu bên vi phạm bồi thường, nhưng thực tế việc khởi kiện đòi bồi thường cũng khá phức tạp và mất thời gian”, ông Nguyễn Văn Được nói.

Theo ông Được, hiện nay việc khai khống thông tin doanh nghiệp không còn dễ như trước do dữ liệu đã được số hóa và liên thông nhiều hơn. Tuy vậy, người dân vẫn nên chủ động kiểm tra thông tin thuế cá nhân trên hệ thống thuế điện tử, ứng dụng eTax Mobile để sớm phát hiện bất thường.

Đề xuất nâng ngưỡng nợ thuế tối thiểu để tạm hoãn xuất cảnh

Theo quy định hiện hành tại Nghị định 49/2025/NĐ-CP, cá nhân nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên mới thuộc diện xem xét tạm hoãn xuất cảnh, trừ trường hợp bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc bỏ trốn. Điều này đồng nghĩa chỉ cần phát sinh khoản nợ thuế quá hạn, dù rất nhỏ, người nộp thuế vẫn có thể thuộc diện xem xét áp dụng biện pháp này nếu đã được cơ quan thuế thông báo và quá 30 ngày chưa khắc phục.

Trong khi đó, dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế mới đây của Bộ Tài chính đã bổ sung ngưỡng nợ từ 1 triệu đồng trở lên, tức là loại trừ khỏi diện áp dụng một số lượng rất lớn người nộp thuế có số nợ nhỏ, mang tính kỹ thuật hoặc phát sinh do sai sót hành chính chưa kịp xử lý.

Như vậy, xét về bản chất pháp lý, đây được xem là bước nới lỏng điều kiện áp dụng, thể hiện sự tiếp thu ý kiến xã hội và tinh thần bảo vệ tốt hơn quyền đi lại hợp pháp của công dân.

Theo số liệu tổng hợp, có hơn 50% người nộp thuế ở trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký có số tiền thuế nợ dưới 1 triệu đồng, số tiền thuế nợ chỉ chiếm khoảng 0,2% tổng số nợ thuế. Con số này phản ánh hơn một nửa số đối tượng thuộc diện quản lý đặc biệt thực tế chỉ chiếm tỷ trọng nợ rất nhỏ.

Theo các chuyên gia, việc đề xuất ngưỡng nợ thuế từ 1 triệu đồng đối với nhóm bỏ địa chỉ kinh doanh là cần thiết, giúp chính sách sát thực tế hơn và thu hẹp phạm vi áp dụng so với quy định hiện hành. Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho biết, nợ 1 đồng, mấy chục nghìn đồng cũng bị cấm xuất cảnh, từ đó dẫn đến bất cập không hợp với thực tiễn.

“Có thể do lỗi kỹ thuật về máy tính, hoặc do người ta bị phạt vì đăng ký chậm thì có vài chục nghìn và thậm chí có trường hợp nợ 180.000 đồng cũng tạm hoãn xuất cảnh. Vì vậy, điều chỉnh số tiền để cấm xuất cảnh là điều rất hợp lý”, bà Nguyễn Thị Cúc nêu quan điểm.

Đại diện Cục Thuế cũng lưu ý, việc tạm hoãn xuất cảnh không được áp dụng ngay khi phát sinh nợ thuế. Theo dự thảo, biện pháp này chỉ được xem xét áp dụng sau khi người nộp thuế đã được xác định thuộc trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đăng ký; cơ quan thuế đã gửi thông báo về việc sẽ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh; và quá 30 ngày kể từ ngày thông báo mà người nộp thuế vẫn chưa hoàn thành nghĩa vụ.

Theo Cục Thuế, khoảng thời gian 30 ngày được xem là “khoảng đệm” hợp lý để người nộp thuế kiểm tra, đối chiếu thông tin, thực hiện nộp tiền hoặc liên hệ cơ quan thuế xử lý vướng mắc. Thực tiễn triển khai cho thấy đã có khoảng 7.100 người nộp thuế chủ động liên hệ cơ quan thuế để hoàn thành nghĩa vụ và được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh.

Để tránh phát sinh vướng mắc liên quan đến xuất cảnh, đại diện Cục Thuế khuyến cáo người nộp thuế cần thường xuyên rà soát tình trạng nghĩa vụ thuế trên Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính hoặc ứng dụng eTax Mobile; cập nhật đầy đủ địa chỉ đăng ký kinh doanh; chủ động liên hệ với cơ quan thuế khi có thay đổi thông tin; hoàn thành nghĩa vụ thuế đúng thời hạn và xử lý ngay khi nhận được thông báo từ cơ quan thuế.