Thi vào lớp 10: Bỏ môn thi thứ 3, tiếng Anh có bị bỏ rơi?

Trong khi ngành giáo dục đặt mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, phương án bỏ môn thi thứ 3 vào lớp 10 đang gây nhiều băn khoăn. Nếu không còn là môn thi quyết định cơ hội vào THPT, liệu tiếng Anh có bị học sinh xem nhẹ? Đâu sẽ là động lực để các em duy trì việc học thực chất?

Cần tính đến sự khác biệt giữa các vùng, miền

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở (THCS) và tuyển sinh THPT. Một trong những nội dung được nhiều sự quan tâm là phương án tuyển sinh lớp 10 với 2 môn thi bắt buộc gồm Toán và Ngữ văn, thay vì 3 môn như hiện nay.

Đề xuất này được kỳ vọng góp phần giảm áp lực thi cử cho học sinh sau 4 năm THCS. Tuy nhiên, việc không còn môn thi thứ 3, trong đó có Ngoại ngữ, đặt ra câu hỏi về tác động tới việc học tiếng Anh, nhất là khi ngành giáo dục đang hướng tới mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Tiếng Anh sẽ ra sao nếu không còn là môn thi vào lớp 10? (ảnh minh )

Em Hoàng Anh Tuấn - học sinh vừa trải qua kỳ thi tuyển sinh lớp 10 cho rằng nên giữ tiếng Anh là môn thi thứ ba. “Tiếng Anh vốn là ngôn ngữ quốc tế và cần được mài giũa sao cho học sinh ít nhất có thể giao tiếp cơ bản. Vì thế, nếu bỏ môn thứ ba, chỉ còn thi Toán và Văn, sẽ khiến học sinh không chú tâm vào môn Tiếng Anh nữa, thậm chí bỏ bê”, Tuấn bày tỏ.

Theo Tuấn, việc chỉ thi Toán và Ngữ văn chưa chắc đã đồng nghĩa với giảm áp lực. Hai môn này đòi hỏi tư duy logic và khả năng cảm thụ, trong khi không phải học sinh nào cũng có thế mạnh như nhau. Ngược lại, tiếng Anh có thể trở thành một môn giúp học sinh cân bằng kết quả.

“Em vừa trải qua thi tuyển sinh vào lớp 10, được 26 điểm, nhưng Tiếng Anh đã gánh phần lớn khi Toán chỉ được 7 điểm”, học sinh chia sẻ. Từ trải nghiệm của mình, em cho rằng nếu giảm số môn thi xuống còn hai thì áp lực thực tế có thể vẫn còn nguyên, bởi sức ép không chỉ đến từ số môn thi mà còn từ gia đình, nhà trường, bạn bè và tâm lý sợ trượt.

Từ góc nhìn của học sinh, câu chuyện vì vậy không chỉ là thêm hay bớt một môn thi, mà còn là việc kỳ thi tác động thế nào đến cách học và tâm lý học sinh.

Đề cập về phương án thi tuyển sinh lớp 10, TS Lê Viết Khuyến cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề từ thực tế trình độ ngoại ngữ giữa các vùng miền. Theo ông, phổ điểm tiếng Anh cho thấy sự phân hóa khá rõ. Ở những khu vực có điều kiện thuận lợi như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), mặt bằng điểm thường cao hơn, trong khi tại nhiều khu vực nông thôn, kết quả thấp hơn.

Từ đó, TS Khuyến cho rằng, không nhất thiết phải áp dụng một mô hình tuyển sinh giống nhau cho mọi địa phương. Với Hà Nội, TP.HCM, có thể nghiên cứu phương án 3 môn bắt buộc gồm Toán, Ngữ văn và tiếng Anh. Trong khi đó, ở những địa phương khác, có thể giữ Toán và Ngữ văn là hai môn bắt buộc, đồng thời có thêm một môn thứ ba theo hình thức lựa chọn.

Theo TS Khuyến, cách tiếp cận này vừa tính đến sự khác biệt về điều kiện học tiếng Anh giữa các vùng, vừa tạo cơ hội để học sinh lựa chọn môn phù hợp với năng lực.

Nếu không thi tiếng Anh, điều gì sẽ giữ động lực học?

Nếu tiếng Anh được xác định là ngôn ngữ thứ hai trong trường học, theo ông, việc học ngoại ngữ cần được duy trì liên tục và tạo ra năng lực sử dụng thực chất. Trong bối cảnh đó, nếu bỏ tiếng Anh khỏi một kỳ thi có tính cạnh tranh cao như tuyển sinh lớp 10, cần tính đến tác động đối với động lực học tập. Kỳ thi chỉ là một trong những công cụ tạo động lực, nhưng nếu bỏ công cụ này thì cần có cơ chế khác thay thế.

Đây cũng là điều cô Ngô Kim Anh, giáo viên tiếng Anh ở Hà Nội, lo ngại. Theo cô, học ngoại ngữ là một quá trình tích lũy liên tục. Nếu không thi tiếng Anh vào lớp 10, học sinh rất dễ giảm mức độ đầu tư cho môn học trong những năm THCS. Khi lên THPT hoặc đại học, các em có thể phải học dồn để đáp ứng những yêu cầu về ngoại ngữ.

“Thi tiếng Anh không phải để làm khó học sinh mà để giúp các em duy trì việc học liên tục, có nền tảng ngoại ngữ cho những bậc học tiếp theo”, cô Kim Anh chia sẻ. Theo cô, thi 3 môn còn tạo thêm một kênh để học sinh thể hiện năng lực. Nếu làm bài chưa tốt ở Toán hoặc Ngữ văn, các em vẫn có Ngoại ngữ để bù lại. Ngược lại, nếu chỉ còn hai môn, mức độ phân hóa của Toán và Ngữ văn có thể phải cao hơn, khiến từng sai sót nhỏ cũng tác động lớn đến cơ hội vào trường.

Chị Nguyễn Hải Yến, một phụ huynh ở Hà Nội cho rằng, nên tiếp tục duy trì ba môn Toán, Ngữ văn và tiếng Anh, đồng thời thay đổi cách dạy, cách kiểm tra để hướng đến năng lực sử dụng ngoại ngữ thực chất. “Trong thời kỳ hội nhập, tiếng Anh không chỉ là một môn học mà còn là công cụ để học sinh tiếp cận tài liệu, khoa học, công nghệ và cơ hội học tập. Vì vậy, cần cân nhắc việc duy trì môn Ngoại ngữ trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 để tạo động lực học tập”, phụ huynh này nói.

Ở chiều ngược lại, thầy Lê Thanh Trông (TP.HCM) cho rằng, cần phân biệt giữa một năng lực quan trọng với một tiêu chí tuyển sinh. Theo ông, không phải cứ môn học hay năng lực nào quan trọng thì nhất thiết phải đưa vào kỳ thi tuyển sinh. Theo thầy Trông, câu hỏi cần đặt ra là tiếng Anh quan trọng đến đâu đối với tương lai học sinh và có nhất thiết phải biến tiếng Anh thành môn cạnh tranh bắt buộc trong kỳ thi lớp 10 để học sinh học tốt hay không.

“Không thi tiếng Anh không có nghĩa bỏ tiếng Anh. Nhưng nếu bỏ một môn thi, hệ thống phải chứng minh rằng vẫn có cách khiến học sinh học thật, dùng thật và đạt chuẩn thật”, thầy Trông nêu quan điểm.

Đây cũng là điểm đáng suy nghĩ trong mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai. Bởi trên thực tế, vấn đề không chỉ là học sinh có đạt điểm cao trong các bài kiểm tra tiếng Anh hay không, mà là sau nhiều năm học, các em có thể sử dụng ngôn ngữ này để giao tiếp, học tập và tiếp cận tri thức hay không. Thầy Trông cho rằng, cách học và thi hiện nay chưa thực sự giúp đạt mục tiêu đó.

Do đó, nếu tiếp tục thi tiếng Anh, cách ra đề cần được đổi mới theo hướng đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ. Nếu không thi, cần có một cơ chế đánh giá và chuẩn đầu ra đủ sức tạo động lực tương tự.

“Thi gì - học nấy”: Bài toán không chỉ nằm ở số môn thi

Thầy Đinh Đức Hiền, chuyên gia giáo dục, Giám đốc điều hành Trường Tiểu học, THCS, THPT FPT Bắc Giang, cho rằng kỳ thi không chỉ đánh giá học sinh mà còn tác động rất lớn đến cách học của các em.

Thực tế nhiều năm cho thấy một quy luật mạnh: “Thi gì - học nấy”. Môn nào quyết định cơ hội vào lớp 10 thì học sinh sẽ dành nhiều thời gian hơn, phụ huynh đầu tư nhiều hơn và nhà trường cũng quan tâm nhiều hơn. Vì vậy, nếu tiếng Anh không còn là môn thi, câu hỏi không nên chỉ là “có cần thi hay không”, mà phải là có cơ chế nào khác đủ mạnh để duy trì động lực học ngoại ngữ.

Theo thầy Hiền, vấn đề không đơn giản là chọn 2 môn hay 3 môn, mà cần xác định kỳ thi đang phục vụ mục tiêu giáo dục nào và tác động thế nào đến cách học của học sinh.

Với tiếng Anh, câu hỏi càng rõ ràng hơn. Nếu mục tiêu là đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, học sinh phải có môi trường sử dụng, chương trình phù hợp, cách dạy hướng đến giao tiếp và chuẩn đầu ra rõ ràng. Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 có thể là một công cụ tạo động lực, nhưng không thể là công cụ duy nhất.

Ngược lại, nếu bỏ tiếng Anh khỏi kỳ thi, chính sách phải trả lời được: điều gì sẽ thay thế sức ép của kỳ thi để học sinh vẫn duy trì việc học? Bởi nếu “thi gì - học nấy” vẫn là thực tế phổ biến, việc bỏ thi tiếng Anh có thể khiến một bộ phận học sinh giảm đầu tư cho môn học. Khi đó, mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học sẽ phải đối mặt với một nghịch lý: tiếng Anh được xác định ngày càng quan trọng, nhưng có thể không còn là môn quyết định trong một kỳ thi quan trọng của học sinh THCS.

Vì vậy, tranh luận về việc giữ hay bỏ môn tiếng Anh trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 không nên chỉ xoay quanh chuyện giảm một môn thi. Câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để vừa giảm áp lực thi cử, vừa không làm suy giảm động lực học ngoại ngữ; vừa hướng tới đánh giá năng lực thực chất, vừa bảo đảm mục tiêu tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai có thể đi vào nhà trường.