Tuyển sinh THPT chỉ thi 2 môn: Hiệu trưởng nêu điều đáng lo

Tuyển sinh THPT chỉ thi Toán và Ngữ văn có thể giảm áp lực, nhưng cần tránh khiến học sinh lệch trọng tâm học tập.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT. Đáng chú ý tại Điều 15, dự thảo quy định số môn thi đối với tuyển sinh THPT công lập gồm 2 môn: Toán và Ngữ văn. Đối với tuyển sinh THCS, tại các cơ sở có tổ chức thi tuyển đánh giá năng lực, số môn thi gồm Toán và Tiếng Việt.

Trước đề xuất này, phóng viên VOV.VN đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (Phường Xóm Chiếu, TP.HCM) về vấn đề này.

Giảm áp lực nhưng phải tăng chất lượng đánh giá

PV: Thầy đánh giá thế nào về đề xuất tuyển sinh THPT công lập chỉ tổ chức 2 môn thi là Toán và Ngữ văn? Việc giảm số môn thi có giúp giảm áp lực cho học sinh nhưng vẫn bảo đảm đánh giá đúng năng lực đầu vào hay không?

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo: Từ góc nhìn của một Hiệu trưởng trường THPT, tôi cho rằng việc nghiên cứu giảm số môn thi tuyển sinh vào lớp 10 là một hướng cần được cân nhắc nghiêm túc. Tuy nhiên, giảm môn thi không đồng nghĩa với giảm yêu cầu đánh giá. Điều quan trọng nhất là làm sao để kỳ thi vừa giảm áp lực cho học sinh, vừa lựa chọn đúng đối tượng và bảo đảm công bằng trong tuyển sinh.

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (Ảnh NVCC)

Nếu dự thảo quy định tuyển sinh THPT công lập chỉ tổ chức hai môn thi là Toán và Ngữ văn được thông qua, tôi nhìn nhận đây là một thay đổi lớn đối với học sinh, phụ huynh và các nhà trường. Điểm tích cực dễ nhận thấy là học sinh lớp 9 sẽ giảm được áp lực ôn thi, giáo viên cũng giảm áp lực tổ chức dạy học theo hướng “luyện thi” trong một thời gian dài.

Đặc biệt, trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực người học, việc giảm áp lực thi cử là điều đáng hoan nghênh. Học sinh cần có thời gian để học tập, trải nghiệm, đọc sách, rèn luyện thể chất, phát triển năng khiếu và hình thành những năng lực khác ngoài hai môn Toán và Ngữ văn.

Tuy nhiên, vấn đề tôi quan tâm nhất không phải là thi 2 môn hay 3 môn, mà là hai môn có đủ sức phản ánh tương đối đầy đủ năng lực của một học sinh để phân loại và tuyển sinh vào THPT hay không.

PV:  Nếu chỉ thi Toán và Ngữ văn, liệu kết quả của hai môn này có đủ để phân loại học sinh và phục vụ tuyển sinh vào các trường THPT có mức độ cạnh tranh cao? Theo Thầy, có nguy cơ nào xảy ra trong việc đánh giá năng lực học sinh?

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo: Toán và Ngữ văn chắc chắn là hai môn học nền tảng. Toán giúp học sinh phát triển tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề; Ngữ văn góp phần hình thành năng lực ngôn ngữ, đọc hiểu, giao tiếp và tư duy phản biện.

Nhưng một học sinh có năng lực tốt về tiếng Anh, Khoa học tự nhiên, Công nghệ, Tin học, Lịch sử, Địa lý hay các lĩnh vực nghệ thuật chưa chắc đồng thời có kết quả nổi trội ở cả Toán và Ngữ văn.

Vì vậy, nếu chỉ sử dụng điểm của hai môn để tuyển sinh vào các trường THPT công lập, đặc biệt là những trường có mức độ cạnh tranh cao, tôi cho rằng cần hết sức chú ý đến độ phân hóa của đề thi.

Đề thi phải đánh giá được nhiều mức độ năng lực, từ nhận biết, hiểu, vận dụng đến vận dụng cao; quan trọng hơn là phải đánh giá được năng lực giải quyết vấn đề, tư duy, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, chứ không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ hoặc kỹ năng làm bài.

Nếu đề thi 2 môn đủ tốt, có độ phân hóa hợp lý và được chuẩn hóa qua nhiều năm, tôi cho rằng vẫn có thể sử dụng để tuyển sinh. Nhưng nếu đề thi không đủ độ phân hóa, khi số lượng thí sinh có điểm tương đương quá lớn, việc lựa chọn học sinh vào những trường có mức độ cạnh tranh cao sẽ trở nên khó khăn.

Điều đáng lo hơn là nguy cơ “lệch trọng tâm” trong dạy và học

PV:  Việc chỉ thi 2 môn có thể tác động như thế nào đến cách dạy và học ở bậc THCS, đặc biệt là đối với những môn không được sử dụng trong kỳ thi tuyển sinh? Liệu có nguy cơ học sinh, phụ huynh và nhà trường tập trung quá nhiều vào Toán, Ngữ văn?

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo: Từ thực tế quản lý một trường THPT, tôi cho rằng đây là vấn đề cần được đặc biệt lưu ý.

Khi hai môn Toán và Ngữ văn trở thành hai môn thi tuyển sinh duy nhất, rất dễ xuất hiện tâm lý trong học sinh, phụ huynh và thậm chí ở một số nhà trường: môn thi thì học nhiều, môn không thi thì học ít.

Nếu điều này xảy ra trên diện rộng, mục tiêu giáo dục toàn diện của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 sẽ bị tác động.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT (Ảnh minh họa)

Tôi từng chứng kiến ở các giai đoạn ôn thi, phụ huynh thường có xu hướng quan tâm rất mạnh đến những môn quyết định kết quả tuyển sinh. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng giáo dục phổ thông không chỉ nhằm giúp học sinh vượt qua một kỳ thi. Mục tiêu cuối cùng là chuẩn bị cho các em năng lực học tập suốt đời, khả năng thích ứng và lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai.

Vì vậy, nếu chỉ thi Toán và Ngữ văn, Bộ GD&ĐT và các địa phương cần có những giải pháp để bảo vệ vị trí của các môn học khác trong chương trình.

Tôi đặc biệt quan tâm đến Ngoại ngữ, Khoa học tự nhiên, Lịch sử, Địa lý, Tin học, Công nghệ... Đây đều là những lĩnh vực rất quan trọng đối với năng lực học tập và nghề nghiệp của học sinh trong tương lai.

PV:  Ở góc độ một hiệu trưởng THPT, thầy có thể cho biết phương án thi 2 môn sẽ thay đổi công tác tuyển sinh, phân lớp và tổ chức dạy học đầu cấp như thế nào? Nhà trường có gặp khó khăn khi học sinh có sự chênh lệch lớn về năng lực các môn học khác?

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo: Ở góc độ Hiệu trưởng THPT, tôi cho rằng thay đổi phương án thi tuyển sinh chắc chắn sẽ tác động trực tiếp đến công tác phân lớp và tổ chức dạy học đầu cấp.

Hiện nay, khi tiếp nhận học sinh lớp 10, nhà trường không chỉ quan tâm đến tổng điểm tuyển sinh mà còn phải quan tâm đến sự chênh lệch năng lực giữa các em ở từng môn học.

Nếu chỉ có điểm Toán và Ngữ văn, nhà trường sẽ có ít dữ liệu hơn để nhận diện năng lực ban đầu của học sinh.

Chẳng hạn, một học sinh có điểm Toán và Ngữ văn rất cao nhưng năng lực tiếng Anh còn hạn chế sẽ cần một kế hoạch hỗ trợ khác với một học sinh có năng lực ngoại ngữ tốt nhưng nền tảng Toán chưa vững. Tương tự, với những học sinh có định hướng khoa học tự nhiên, công nghệ hay xã hội, việc biết được năng lực đầu vào của các em ở những lĩnh vực này cũng rất hữu ích cho công tác tư vấn và tổ chức dạy học.

Do đó, nếu áp dụng phương án thi 2 môn, tôi cho rằng sau khi học sinh trúng tuyển, các trường THPT có thể tổ chức khảo sát đầu vào không dùng để tuyển sinh, nhằm nắm bắt năng lực thực tế của học sinh ở một số lĩnh vực quan trọng.

Kết quả khảo sát này không nên trở thành một “kỳ thi thứ ba” trá hình, càng không được sử dụng để tạo thêm áp lực cho học sinh. Mục đích chính là giúp nhà trường hiểu học sinh để tổ chức dạy học, phân hóa, phụ đạo, bồi dưỡng và tư vấn hướng nghiệp phù hợp.

Thi 2 môn cần cơ chế bổ trợ để tuyển sinh công bằng

PV: Nếu Bộ GD&ĐT giữ phương án chỉ thi Toán và Ngữ văn, theo Thầy cần bổ sung hoặc điều chỉnh những gì trong quy chế tuyển sinh để vừa giảm áp lực thi cử, vừa bảo đảm công bằng và lựa chọn được học sinh phù hợp?

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo: Tôi ủng hộ mục tiêu giảm áp lực thi cử cho học sinh. Nhưng tôi cho rằng giảm số môn thi phải đi cùng với tăng chất lượng của phương thức đánh giá.

Theo tôi, nếu chỉ thi Toán và Ngữ văn, cần đặc biệt chú ý ít nhất 5 vấn đề.

Thứ nhất, đề thi phải được chuẩn hóa và có độ phân hóa tốt, bảo đảm phân loại được học sinh trong điều kiện cạnh tranh cao.

Thứ hai, cách ra đề phải thật sự đánh giá năng lực, hạn chế học thuộc, luyện đề máy móc; học sinh học ở đâu, điều kiện kinh tế gia đình thế nào cũng có cơ hội thể hiện năng lực bằng chính kết quả của mình.

Thứ ba, cần nghiên cứu cơ chế sử dụng thêm dữ liệu học tập quá trình hoặc kết quả đánh giá ở THCS một cách hợp lý, minh bạch, tránh tạo ra sự bất bình đẳng giữa các trường.

Thứ tư, cần có cơ chế khảo sát đầu vào sau tuyển sinh để các trường có đủ thông tin tổ chức dạy học và hỗ trợ học sinh.

Thứ năm, cần có sự giám sát để tránh tình trạng xã hội vô tình biến hai môn Toán và Ngữ văn thành “hai môn học quan trọng nhất”, còn các môn khác bị xem nhẹ.

PV: Theo thầy, tuyển sinh THPT cần thay đổi thế nào để vừa giảm áp lực, vừa bảo đảm công bằng và đánh giá đúng năng lực học sinh?

Tiến sĩ Đỗ Đình Đảo: Tôi cho rằng tranh luận về số môn thi không nên dừng lại ở câu hỏi “hai môn có ít quá không?” hay “ba môn có nhiều quá không?”.

Câu hỏi lớn hơn phải là: Phương án nào giúp chúng ta lựa chọn đúng học sinh vào THPT, đồng thời bảo đảm quyền được học tập toàn diện và giảm áp lực không cần thiết cho các em?

Nếu một kỳ thi có nhiều môn nhưng đề thi chưa đánh giá tốt năng lực thì nhiều môn cũng chưa chắc đã công bằng.

Ngược lại, nếu chỉ có hai môn nhưng đề thi được thiết kế khoa học, có khả năng phân hóa tốt, quy trình tổ chức minh bạch và có các cơ chế bổ trợ phù hợp thì vẫn có thể đạt được mục tiêu tuyển sinh.

Từ thực tiễn quản lý nhà trường, tôi mong rằng khi xây dựng quy chế tuyển sinh mới, Bộ GD&ĐT không chỉ nhìn vào số môn thi, mà cần nhìn toàn bộ hệ sinh thái của kỳ tuyển sinh: từ cách ra đề, độ phân hóa, dữ liệu đầu vào, phân lớp, tổ chức dạy học cho đến định hướng nghề nghiệp sau này.

Giảm một môn thi có thể là giảm một phần áp lực cho học sinh. Nhưng điều quan trọng hơn là đừng để việc giảm áp lực thi cử vô tình làm giảm cơ hội để các em được nhìn nhận đúng và đầy đủ về năng lực của mình.

Mục tiêu của tuyển sinh cuối cùng không phải là chọn ra những học sinh “giỏi làm bài thi” nhất, mà là tạo ra một cơ chế công bằng để mỗi học sinh có cơ hội được học tập trong môi trường phù hợp với năng lực, sở trường và định hướng phát triển của mình.

Đó mới là tinh thần của một nền giáo dục hướng đến phát triển phẩm chất và năng lực người học.

PV: Vâng! Xin cảm ơn Thầy!

Đề xuất thi tuyển sinh lớp 10 chỉ còn 2 môn: Có giải quyết triệt để áp lực thi cử?

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư thay thế Quy chế tuyển sinh THCS và tuyển sinh THPT, trong đó có đề xuất thi tuyển sinh lớp 6 và lớp 10 theo...

Bấm xem >>