Thầy cô lo mất 'mũi nhọn' nếu thi lớp 10 chuyên theo khối

Nhiều nhà giáo kiên định trường chuyên để đào tạo "mũi nhọn", phải chấp nhận học lệch mới có đỉnh cao, nên phản đối đề xuất thi theo khối của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Ngày 10/11, Bộ lấy ý kiến với dự thảo về hoạt động và tuyển sinh lớp 10. Trong đó, các lớp chuyên được tổ chức theo ba khối, gồm Khoa học Tự nhiên, Xã hội và Ngoại ngữ, thay vì chia ra từng môn chuyên như hiện nay. Mỗi khối học một môn chuyên tương ứng, là Toán - Văn, Ngoại ngữ. Cuối học kỳ I năm lớp 10, học sinh được chọn thêm hai môn chuyên sâu trong nhóm. Chẳng hạn, khối Tự nhiên có thể chọn hai trong bốn môn Lý, Hóa, Sinh, Tin.

Thay đổi này kéo theo điều chỉnh ở khâu tuyển sinh. Các em cũng đăng ký theo khối, làm ba bài thi: đại trà (Toán hoặc Văn hoặc cả hai), đánh giá năng lực (tự nhiên hoặc xã hội), nâng cao (Toán, Văn, Ngoại ngữ). Điểm bài thi nâng cao được tính hệ số 2, còn lại hệ số 1. Như vậy, học sinh chọn ôn sâu về Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa không còn lợi thế.

Theo Bộ, điểm cốt lõi của thay đổi là chuyển từ mô hình chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn sang phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, liên ngành và định hướng nghề nghiệp.

Nhìn "đại cục", thầy Hà, giáo viên chuyên Toán ở miền Trung, thấy đề xuất của Bộ là phù hợp. Hiện tất cả trường chuyên tổ chức lớp theo từng môn, lâu nay nặng thi cử, học sinh học lệch. Thầy ví dụ với lớp chuyên Hóa ở trường mình, dù học nặng môn này, chỉ số ít chọn các ngành liên quan chặt tới Hóa khi vào đại học như Công nghệ Hóa học, dược phẩm, vật liệu.

"Còn đa số học sinh vào khối Kinh tế, thậm chí các ngành xã hội. Như vậy rất lãng phí trong đào tạo, học sinh không có kiến thức toàn diện để theo đuổi ngành khác nếu thay đổi định hướng", thầy nói.

Học sinh Hà Nội thi lớp 10, tháng 5/2026. Ảnh: Thế Bằng

Ở chiều ngược lại, nhiều nhà giáo, hiệu trưởng phản đối gay gắt, vì cho rằng chính sách mà Bộ đề xuất đi lệch bản chất hệ thống trường chuyên.

Thầy Lâm, hiệu trưởng một trường THPT chuyên, lập luận đây là nơi đào tạo mũi nhọn, theo đuổi mục tiêu chuyên sâu, hoàn toàn khác với phương châm giáo dục toàn diện của trường đại trà.

"Phải chấp nhận học lệch để bồi dưỡng, phát triển học sinh có năng lực vượt trội ở một môn nhất định", thầy Lâm nói.

Đồng tình, PGS.TS Nguyễn Vũ Lương, Chủ tịch Hội đồng khoa học và Đào tạo của trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên (HSGS), thấy cách tiếp cận trong tuyển chọn, đào tạo học sinh chuyên của Bộ là "phi lý". Bởi đào tạo năng khiếu thì cần tập trung một môn mới có thể đạt tới đỉnh cao.

"Học sinh giỏi Hóa lại bắt học nặng Lý, Sinh để làm gì?", ông Lương nêu vấn đề. "Chưa kể, tới kỳ II lớp 10 mới được học chuyên là quá muộn".

Ông Lương dẫn chứng từ mô hình đào tạo của HSGS. Học sinh được chọn vào các đội tuyển học sinh giỏi, thi Olympic quốc tế đều được gia đình định hướng từ lớp 5-6, cùng đó là quá trình phát hiện, đào tạo bài bản, dài hơi của giáo viên. Nhờ đó, đến nay, học sinh HSGS mang về 79 huy chương vàng Olympic quốc tế, chiếm tới 40% tổng số của cả nước.

Theo ông Lương, kiến thức nền tảng chỉ nên là điều kiện cần trong đào tạo chuyên. Chẳng hạn, kỳ thi vào lớp 10 của HSGS vẫn có môn Văn, song không tính vào điểm xét, học sinh đạt từ 4 điểm trở lên là đạt. Vì vậy, ông phản đối đề xuất của Bộ.

Nhiều chuyên gia cảnh báo chính sách có thể tác động tiêu cực tới chất lượng đào tạo mũi nhọn.

Bà Ngân - người có 8 năm làm hiệu trưởng một trường chuyên, chỉ ra hệ lụy nhãn tiền là nguy cơ bỏ sót học sinh xuất sắc ở các môn ngoài Toán, Văn, Ngoại ngữ.

Theo bà, các bài thi đọc hiểu tổng hợp với yêu cầu cần đạt ở cấp THCS thường khó có độ phân loại cao, biến kỳ thi thành một cuộc sàng lọc thuần túy dựa trên năng lực của ba môn. Việc phải "rải" sức ôn tập, học sinh khó thể hiện được năng khiếu của mình.

"Rất khó có học sinh nào giỏi đồng đều tất cả các môn để tự tin lựa chọn mô hình này. Điều đó cũng khiến trường chuyên không còn là lựa chọn tối ưu để phát hiện và phát huy năng lực của từng em", bà nói.

Chung quan điểm, thầy Lâm thấy ngay từ đầu vào, học sinh có thế mạnh ở các môn Lý, Hóa, Sinh, Tin, Sử, Địa... đã "không có lợi thế cạnh tranh" với nhóm Toán, Văn. Trong học kỳ đầu tiên, các em cũng chưa được học môn yêu thích. Điều này "chắc chắn" kéo tụt chất lượng, biến trường chuyên thành nơi chỉ còn "chuyên Toán, Văn".

Những thay đổi này còn gây xáo trộn trong hoạt động. Việc cho học sinh chọn môn chuyên sâu vào cuối học kỳ I lớp 10, rồi được đổi, có thể khiến sĩ số các lớp biến động theo từng năm. Các trường bị đẩy vào thế bị động, thừa, thiếu giáo viên cục bộ, trong khi học sinh đam mê các môn ít phổ biến có nguy cơ không được học vì không đủ sĩ số mở lớp riêng, phải học ghép hoặc đổi hướng theo số đông.

Chao đảo trước dự kiến thay đổi thi lớp 10 chuyên

Dù đồng tình hay phản đối, các nhà giáo đều phản ứng về thời điểm dự kiến áp dụng trong năm 2027 hoặc 2028. Thầy Hà cho rằng cần có lộ trình phù hợp, để phụ huynh, học sinh kịp thích ứng, tránh cú "sốc" sau nhiều năm đầu tư thời gian, tiền bạc để ôn luyện theo từng môn.

Ngoài ra, thầy Lâm cho rằng trước khi bàn đến cách thi, cách dạy, Bộ cần công bố cơ sở, lập luận và nghiên cứu cho việc thay đổi mục tiêu, định vị hệ thống trường chuyên trong thời gian tới.

"Thay đổi toàn diện mà áp dụng chóng vánh thế này, thầy và trò không tài nào chuẩn bị kịp", thầy Lâm nói thêm.

*Tên một số nhà giáo được thay đổi

Thi lớp 10 chuyên từ 2027: Bỏ thi riêng từng môn, học sinh sẽ thay đổi cách học ra sao?

Bộ GDĐT đề xuất thay đổi căn bản phương thức tuyển sinh vào trường THPT chuyên, chuyển từ thi tuyển theo từng môn sang tuyển sinh theo 3 khối: Khoa...

Bấm xem >>