Xóa Facebook, mua điện thoại “cục gạch” vẫn chưa đủ: Vì sao cai smartphone khó đến vậy?

Nhiều người thử xóa mạng xã hội, chuyển sang điện thoại “cục gạch” hoặc đi “detox kỹ thuật số”, nhưng các chuyên gia cho rằng muốn thoát khỏi sự lệ thuộc smartphone cần thay đổi cả cách chúng ta nhìn nhận về công nghệ.

Theo The Garvard Gazette, smartphone đã trở thành vật bất ly thân của hàng triệu người. Nhưng với một bộ phận người dùng, việc kiểm soát thời gian trên điện thoại ngày càng trở nên khó khăn.

Gabriela Nguyen cho rằng sai lầm phổ biến là mọi người muốn cắt bỏ công nghệ quá nhanh. Ảnh minh họa: Gabriela Nguyen.

Khảo sát của Pew trong năm nay cho thấy khoảng một nửa người trưởng thành Mỹ thừa nhận họ dành quá nhiều thời gian cho smartphone. Khoảng 1/4 cho biết họ sử dụng điện thoại “gần như liên tục”. Đáng chú ý, trong số 45% từng cố gắng giảm thời gian dùng smartphone, chỉ 25% nói rằng họ thành công.

Trong những năm gần đây, nhiều phong trào “cai công nghệ” xuất hiện. Một số người chuyển sang dùng “dumbphone” - thiết bị chỉ có chức năng gọi điện, nhắn tin; số khác tham gia các kỳ nghỉ “detox kỹ thuật số” hoặc dành một ngày mỗi tuần để tạm ngắt kết nối.

Nhưng tại sao rất nhiều người vẫn quay lại chiếc smartphone?

Xóa ứng dụng chưa đủ

Gabriela Nguyen, nhà sáng lập chương trình Appstinence tại Harvard Innovation Labs, cho rằng sai lầm phổ biến là mọi người muốn cắt bỏ công nghệ quá nhanh.

“Phản ứng đầu tiên khi mọi người nói: ‘Tôi chán Instagram rồi, tôi chán Facebook rồi’ là xóa ứng dụng. Họ không có kế hoạch”, Nguyen nói.

Theo Nguyen, việc thất bại nhiều lần dễ khiến người dùng nghĩ mình thiếu ý chí. Nhưng vấn đề thực sự nằm ở cách thay đổi hành vi.

Appstinence đưa ra “phương pháp 5D” gồm giảm sử dụng, vô hiệu hóa, xóa, hạ cấp thiết bị và cuối cùng là rời bỏ. Mục tiêu là giúp người dùng giảm sự phụ thuộc từng bước thay vì đột ngột từ bỏ smartphone.

Nguyen cho biết chu kỳ phần thưởng của não bộ cần thời gian để điều chỉnh lại. Vì vậy, việc vô hiệu hóa tài khoản trong khoảng 30 ngày có thể tạo ra khoảng cách cần thiết trước khi người dùng quyết định xóa hoàn toàn.

Không cần “cai” công nghệ hoàn toàn

Greg Epstein, tuyên úy nhân văn tại Harvard và MIT, đã nghiên cứu mối quan hệ giữa con người với công nghệ trong hơn 15 năm.

Ông từng trải qua tình trạng phụ thuộc điện thoại từ năm 2006 và sau đó thử nhiều cách để giảm sử dụng smartphone, từ điện thoại cơ bản đến thiết bị màn hình e-ink, thậm chí tham gia các chương trình phục hồi.

Nhưng điều hiệu quả nhất, theo ông Epstein, là xem xét lại chính mối quan hệ với công nghệ.

“Chúng ta có quyền lựa chọn ứng dụng để sử dụng công nghệ, chứ không phải ngược lại”, ông nói.

Ông Epstein cho rằng đây không phải câu chuyện “có hoặc không”. Người dùng không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn công nghệ, mà cần xây dựng một mối quan hệ lành mạnh hơn với nó.

“Cai” smartphone nhưng không thể cai công việc

Ngay cả khi kiểm soát được chiếc điện thoại cá nhân, người lao động vẫn có thể bị công nghệ kéo trở lại thông qua công việc.

Nguyen cho biết nhiều công ty đang yêu cầu nhân viên sử dụng AI và các công cụ kỹ thuật số, khiến việc giảm thời gian trước màn hình trở nên khó khăn hơn.

Ông Sharon Block, giáo sư tại Trường Luật Harvard, cho rằng công nghệ đã làm mờ ranh giới giữa thời gian làm việc và nghỉ ngơi.

“Trước đây, mọi người đi làm; họ bước qua một ranh giới về mặt vật lý”, Block nói. Hết giờ làm, họ lại bước qua ranh giới đó và không còn ở nơi làm việc.

Ngày nay, làm việc từ xa và các công cụ kỹ thuật số khiến ranh giới này gần như biến mất.

Một số quốc gia đã tìm cách giải quyết vấn đề bằng chính sách “quyền được ngắt kết nối”. Pháp ban hành quy định này từ năm 2016, cho phép người lao động không phải phản hồi liên lạc kỹ thuật số của chủ sử dụng lao động ngoài giờ làm việc. Australia, Italy và Ontario của Canada cũng có các quy định tương tự.

Ai đang kiểm soát ai?

Theo ông Epstein, câu hỏi quan trọng không phải là con người sử dụng công nghệ bao nhiêu, mà là con người hay công nghệ đang kiểm soát mối quan hệ này.

Ông cho rằng các công ty công nghệ đang góp phần tạo ra cảm giác rằng con người chưa đủ tốt nếu không liên tục được công nghệ “nâng cấp”.

“Họ đang thuyết phục chúng ta rằng bản thân chúng ta không đủ tốt và mọi thứ đều phải được nâng cấp bằng trí tuệ siêu việt mới có giá trị”, ông Epstein nói.

Ngành công nghệ, theo ông, đang tạo ra kỳ vọng rằng con người phải sử dụng công nghệ mọi lúc, cho mọi việc và mãi mãi.

“Chúng tôi nói không”, ông Epstein khẳng định.

Vì thế, “cai” smartphone có thể không đơn giản là vứt điện thoại vào ngăn kéo hay mua một chiếc điện thoại “cục gạch”. Thách thức lớn hơn là giành lại quyền quyết định công nghệ được phép chiếm bao nhiêu phần trong cuộc sống của mỗi người.

AI dựng lại cảnh Ngộ Không xuống Đông Hải đòi binh khí đẹp hút mắt fan Tây Du Ký

Một video AI mới tiếp tục hồi sinh lại cảm xúc vừa quen thuộc vừa kịch tính về bộ phim Tây Du Ký, khi tái hiện cảnh Tôn Ngộ Không xuống Đông Hải Long...

Bấm xem >>