Mất thưởng, mất việc: Bài toán chi tiêu khi Tết cận kề

Khi các khoản thu nhập sụt giảm do mất việc, cắt thưởng, nhiều người chọn tự nấu cỗ thay vì đặt sẵn, ngừng mua sắm theo cảm xúc, cắt du lịch để giảm bớt chi phí.

Từ giữa tháng Chạp, thay vì bắt tay vào sắm sửa Tết như mọi năm, Minh Ngọc, 45 tuổi, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, ngồi rà soát lại các khoản chi trong gia đình. Trong cuốn sổ tay nhỏ là những con số được tính toán kỹ lưỡng hơn các năm trước, báo hiệu một cái Tết buộc phải thu gọn.

Ngọc kể cuối tháng 11/2025, cô như bị sét đánh ngang tai khi nhận được email thông báo nằm trong diện tinh giản nhân sự cuối năm của công ty. Theo đó, cô sẽ chính thức rời công việc sau một tháng, ngay trước Tết Dương lịch. Trước đó, Ngọc chỉ nghe phong thanh về kế hoạch cắt giảm này, nhưng không ngờ bản thân lại là một trong những người bị ảnh hưởng.

Sau hai tuần tự trấn an và dần chấp nhận thực tế, Ngọc không vội vàng lao vào vòng xoáy tìm việc. "Thay vì rải hồ sơ khắp nơi trong giai đoạn cuối năm vốn trầm lắng, tôi chọn tạm dừng, cho mình một khoảng lặng để nghỉ ngơi và sắp xếp lại kế hoạch cho chặng đường tiếp theo", cô chia sẻ.

Khi xác định mất việc cũng đồng nghĩa với việc không còn khoản thưởng cuối năm vốn được trông đợi, Ngọc cùng chồng bàn bạc và đưa ra những điều chỉnh cụ thể cho chi tiêu Tết. Gia đình thống nhất cắt bỏ các khoản không thật sự cần thiết, ưu tiên giữ dòng tiền cho những tháng chờ việc phía trước.

Thay vì mua đủ lan, quất và đào để đón Tết, gia đình cô chỉ trưng một cành đào nhỏ, tận dụng lại đồ trang trí cũ. Mâm cúng ông Công ông Táo năm nay cũng được bà mẹ hai con tự tay chuẩn bị gần như trọn vẹn, vẫn đủ món nhưng tiết kiệm khoảng một nửa chi phí so với việc đặt sẵn như những năm trước. Dịp tất niên và Giao thừa, Ngọc dự tính tiếp tục tự nấu nướng, chủ động cân đối nguyên liệu để vừa giữ không khí sum họp, vừa không vượt quá khả năng chi tiêu.

Lường trước khả năng phải chờ thêm vài tháng trong năm mới để tìm được công việc phù hợp, gia đình Minh Ngọc cũng thống nhất gác lại kế hoạch du lịch Tết thường niên. Vợ chồng cô quyết định sẽ quây quần cùng hai bên nội ngoại nhiều hơn, đón những ngày đầu năm theo cách giản dị hơn, nhẹ gánh tài chính.

Việc lên kế hoạch cho Tết là bước cần thiết với nhiều chị em để kiểm soát chi tiêu khi thu nhập gia đình có biến động.

Không rơi vào cảnh mất việc đột ngột như Ngọc nhưng Hoàng Lan, 39 tuổi, quản lý truyền thông tại TP.HCM, cũng đã lường trước một cái Tết "eo hẹp" hơn. Năm nay, do quyết định chuyển việc vào khoảng nửa cuối năm 2025 và chấp nhận từ bỏ thâm niên 10 năm tại công ty cũ, Hoàng Lan bị hụt một khoản thưởng Tết tương đương ba tháng thu nhập so với những năm trước. Điều này khiến việc chi tiêu trong giai đoạn cận Tết của cô buộc phải tính toán kỹ lưỡng hơn.

"Dù không rơi vào cảnh thất nghiệp và chuyển sang công việc mới ngay, tôi cũng xác định rõ quãng thời gian ở công ty mới chưa đủ để kỳ vọng vào khoản thưởng Tết. Mặt khác, việc phải làm quen và ổn định công việc khiến tôi không có nhiều thời gian nghĩ tới chuyện chi tiêu dịp Tết như những năm trước", Hoàng Lan chia sẻ.

Nhờ đã nhìn nhận khá rõ tình hình tài chính cá nhân ngay từ thời điểm quyết định chuyển việc, Lan chủ động cân đối chi tiêu và xác định rõ đâu là những khoản thực sự cần thiết cho dịp Tết này. Việc mua sắm, biếu tặng hay trang trí đều được tính toán ở mức vừa phải, ưu tiên sự gọn nhẹ.

"Các khoản liên quan đến ăn uống, an toàn và chất lượng sống như sửa chữa xe cộ, nhà cửa vẫn được giữ nguyên. Tuy nhiên, tôi cắt giảm mạnh việc mua sắm quần áo, mỹ phẩm - những khoản chi trước đây phần nào xuất phát từ thói quen mua sắm theo cảm xúc và hiện vẫn còn chưa dùng hết", Lan nói.

Trong khi đó Mạnh Hùng, 42 tuổi, chủ một cơ sở in ấn nhỏ với 10 nhân sự tại quận Tân Bình (TP.HCM), bước vào mùa Tết Bính Ngọ với tâm thế thận trọng hơn. Anh cho biết từ giữa năm 2025, lượng đơn hàng in ấn giảm rõ rệt khi nhiều doanh nghiệp thắt chặt chi phí marketing, khiến doanh thu cuối năm không đạt kỳ vọng.

"Những năm trước, Tết là mùa cao điểm, còn năm nay đơn hàng lẻ tẻ, làm cầm chừng", anh Hùng nói.

Kinh doanh kém hơn đồng nghĩa khoản thu nhập cũng không còn dư dả, anh Hùng chủ động thu gọn chi tiêu Tết từ sớm, ưu tiên giữ dòng tiền cho việc duy trì vận hành xưởng sau kỳ nghỉ. Thay vì chuẩn bị quà cáp, bao lì xì hay biếu xén rôm rả như mọi năm, anh chỉ sắm sửa vừa đủ cho người thân và một vài đối tác quen. Những khoản chi mang tính hình thức như tổ chức tiệc tất niên ở quán, mời khách hàng hay lì xì thêm cho nhân viên cũng được anh chủ động thu gọn lại. "Trước Tết, tôi phải ngồi lại nói chuyện thẳng thắn với anh em trong xưởng, mong mọi người thông cảm vì năm nay làm ăn khó khăn nên thưởng Tết không thể bằng năm ngoái. Tôi hy vọng họ hiểu và tiếp tục đồng hành, cùng cố gắng để vượt qua giai đoạn khó khăn này", anh Hùng nói.

Tết Nguyên Đán là dịp lễ quan trọng và được nhiều người mong chờ trong đời sống văn hóa của người Việt Nam. Tuy nhiên, khi thu nhập trở nên kém ổn định hoặc bị thâm hụt, việc chủ động cắt giảm chi tiêu nhưng vẫn giữ được không khí sum vầy, ấm áp trở thành thực tế mà nhiều gia đình buộc phải đối mặt. Trong bối cảnh đó, một cái Tết giản dị, bớt hình thức nhưng đủ đầy về tinh thần đang dần được chấp nhận như một cách thích ứng để giảm áp lực, đồng thời giữ sự cân bằng tài chính.

Với Minh Ngọc, việc thu gọn chi tiêu dịp Tết không chỉ là giải pháp tình thế mà còn mang đến những thay đổi tích cực trong nếp sinh hoạt gia đình. "Tết năm nay buộc tôi phải tính toán kỹ hơn từng khoản chi, nhưng bù lại, tôi thấy mình chủ động và cân đối tài chính tốt hơn", cô nói. "Việc tự tay chuẩn bị mâm cỗ, vào bếp nhiều hơn không còn là áp lực như tôi từng nghĩ, mà ngược lại khiến tôi thấy đảm đang hơn và vui vẻ vì có thêm thời gian chăm lo cho gia đình".

Trong khi đó, Hoàng Lan bước vào mùa Tết 2026 với tâm thế chủ động và hy vọng. "Sau một năm nhiều biến động, thay đổi liên tục và khá căng thẳng, điều tôi mong nhất lúc này là mọi thứ sớm ổn định trở lại. Hy vọng sau thời gian nghỉ ngơi dài ngày, sức khỏe cũng như tinh thần tôi sẽ hồi phục, sẵn sàng cho một năm mới vững vàng, nhiều năng lượng và khí thế", cô bày tỏ.