Ba món ăn 'nhà nghèo' thành đặc sản cố đô Huế

Canh mít lá lốt, cơm hến đều là những món ăn có nguyên liệu bình dị, cách chế biến không cầu kỳ nhưng góp phần làm nên nét riêng của ẩm thực cố đô.

Trong chương trình thực tế Quán Nhà Haha, khán giả có dịp khám phá căn bếp gia đình của người dân Huế, nơi những món ăn quen thuộc được chế biến từ nguyên liệu gần gũi, theo cách nêm nếm truyền thống. Canh mít lá lốt và canh bún mướp tôm là hai món gây chú ý bởi vẻ ngoài giản dị, gợi nhớ những bữa cơm nhà. Bên cạnh đó, cơm hến - món ăn từng gắn với cuộc sống khó khăn của người dân ven sông Hương - cũng là đại diện tiêu biểu cho hành trình từ món ăn bình dân trở thành đặc sản nổi tiếng của vùng đất này.

1. Canh mít lá lốt

Canh mít lá lốt là món ăn dân dã quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình Huế. Nguyên liệu chính là mít non, loại quả có thể tận dụng khi còn xanh thay vì chờ chín để ăn tráng miệng. Mít được sơ chế, cắt thành miếng vừa ăn rồi nấu cùng lá lốt. Khi chín, mít có độ bùi, mềm, kết hợp hương thơm đặc trưng của lá lốt tạo nên món canh có vị thanh, dễ ăn.

Mít non nấu lá lốt là món dân dã gắn với tuổi thơ của nhiều người dân địa phương ở Huế. Ảnh: Bếp Huế

Điểm thú vị của món ăn nằm ở cách tận dụng những nguyên liệu sẵn có trong vườn nhà. Mít non không phải thực phẩm đắt tiền, lá lốt cũng dễ tìm, nhưng khi kết hợp khéo léo lại tạo nên món canh có hương vị riêng.

2. Canh bún mướp tôm

Không cầu kỳ về nguyên liệu hay cách chế biến, canh bún mướp tôm cũng là món ăn tận dụng những nguyên liệu có sẵn trong vườn nhà của người Huế. Trong Quán Nhà Haha, chú Phước - một người dân địa phương - cho biết lý do người Huế thêm bún vào canh mướp bởi những năm tháng nghèo đói thiếu gạo nên phải độn thêm cho no bụng.

Để nấu món ăn, người nội trợ phi thơm hành, cho tôm băm vào xào săn rồi thêm nước. Mắm ruốc Huế được sử dụng để tạo vị đậm đà cho nước dùng. Sau đó, mướp được cắt miếng vừa ăn, cho vào nấu cùng bún tươi đến khi các nguyên liệu chín mềm.

Canh bún mướp của người Huế xuất phát từ những năm tháng thiếu thốn lương thực. Ảnh: Món Huế cùng Diệu

Mướp có vị ngọt tự nhiên, tôm mang đến vị ngọt thanh và mùi thơm đặc trưng, trong khi mắm ruốc tạo vị đậm đà cho nước dùng. Bún mềm hòa quyện cùng phần nước canh nóng, tạo nên món ăn vừa có thể dùng như một bữa chính, vừa thích hợp cho những ngày muốn đổi vị.

3. Cơm hến

Nhắc đến những món ăn có xuất thân bình dân của Huế, cơm hến cũng là một trong những món tiêu biểu. Món ăn gắn với Cồn Hến, cù lao nhỏ nằm giữa dòng sông Hương, nơi người dân từ lâu mưu sinh bằng nghề cào và đãi hến.

Theo câu chuyện dân gian được lưu truyền, cơm hến bắt nguồn từ bữa ăn của một gia đình nghèo ở Cồn Hến. Khi không kiếm được tôm cá, họ tận dụng chút cơm nguội còn lại, trộn với hến bắt dưới sông để có bữa ăn chống đói. Nước luộc hến được dùng làm canh ăn kèm, vừa tận dụng nguyên liệu vừa giúp bữa ăn thêm đủ đầy.

Từ cách kết hợp đơn giản ấy, người dân dần bổ sung nhiều nguyên liệu và gia vị, tạo nên tô cơm hến đặc trưng ngày nay. Cơm nguội được ăn cùng hến xào, lạc rang, tóp mỡ, rau sống, khế chua, rau thơm và mắm ruốc. Đặc biệt, ớt rim là thành phần không thể thiếu, tạo vị cay nồng đặc trưng của món ăn.

Cơm hến ăn kèm lạc rang, tóp mỡ, rau thơm,... dù giản dị nhưng lại 'cuốn' đến lạ. Ảnh: dtrmi22

Khi thưởng thức, thực khách có thể chan thêm nước luộc hến nóng, ngọt thanh hoặc ăn riêng tùy khẩu vị. Sự kết hợp giữa vị bùi của lạc, béo giòn của tóp mỡ, ngọt tự nhiên của hến, vị chua của khế và cay của ớt khiến món ăn bình dị trở nên hấp dẫn.

Cơm hến không chỉ là món ăn quen thuộc của người dân ven sông mà còn trở thành biểu tượng cho nét ẩm thực mộc mạc của Huế. Từ những gánh hàng nhỏ ở Cồn Hến, món ăn hiện diện rộng rãi trong các khu chợ, con phố và nhà hàng, được nhiều du khách tìm thưởng thức khi đến cố đô.