Tân Sơn Nhất giữa 'vòng vây' UAV, diều

TP HCM - Nằm giữa khu dân cư đông đúc, Tân Sơn Nhất thường đối mặt nguy cơ UAV, diều xâm nhập, uy hiếp an toàn bay và gây thiệt hại lớn.

Gần đây nhất, trong hai ngày 11 và 13/8, Tân Sơn Nhất hai lần phải tạm dừng hoạt động cất, hạ cánh do UAV (thiết bị bay không người lái, gồm drone, flycam) và diều xuất hiện trong khu vực ảnh hưởng đến hoạt động bay. Sự cố khiến gần 130 chuyến bay bị ảnh hưởng, tác động đến hàng chục nghìn hành khách.

Trước đó, đầu năm 2024, tổ lái từng phát hiện flycam hoạt động trái phép trong vùng cấm, uy hiếp an toàn bay. Tân Sơn Nhất cũng nhiều lần cảnh báo tình trạng thả diều tại khu vực hạn chế hoạt động bay.

Được người Pháp khởi xây năm 1930 trên vùng đất làng Tân Sơn Nhứt, Gia Định cũ, Tân Sơn Nhất sau gần một thế kỷ hoạt động đã trở thành sân bay lớn nhất cả nước, với công suất 50 triệu hành khách mỗi năm. Trung bình mỗi ngày, nơi đây có 700-800 chuyến bay đi và đến, cao điểm lễ, Tết có thể vượt 1.000 chuyến.

Hình ảnh nhà cửa san sát sân bay Tân Sơn Nhất chụp từ trực thăng. Ảnh: Đình Quân

Cùng với sự phát triển của sân bay, đô thị hóa quanh Tân Sơn Nhất diễn ra nhanh chóng. Từ khu vực ngoại ô, sân bay nay nằm giữa khu dân cư đông đúc, nhà cửa san sát và nhiều cao ốc.

Ba nhà ga T1, T2, T3 kết nối với các trục Trường Sơn, Phổ Quang, Cộng Hòa, Hoàng Văn Thụ - nơi có mật độ xây dựng cao. Điều này không chỉ tạo áp lực cho hạ tầng quanh sân bay mà còn gây khó khăn trong việc phát hiện, kiểm soát các thiết bị bay cỡ nhỏ.

Theo thượng tá Tạ Đình Chiến, Phó tham mưu trưởng Sư đoàn 367, đơn vị quản lý, bảo vệ vùng trời phía Nam, nhà cao tầng và mật độ xây dựng dày đặc làm hạn chế khả năng quan sát UAV. Các hệ thống quang học có thể mất dấu khi thiết bị bay di chuyển phía sau tòa nhà.

Đặc biệt, UAV hoạt động ở độ cao khoảng 100-200 m dễ bị công trình che khuất, gây khó khăn cho việc theo dõi đường bay.

Thượng tá Tạ Đình Chiến, Phó tham mưu trưởng Sư đoàn 367, trả lời về việc UAV gây ảnh hưởng đến sân bay Tân Sơn Nhất, ngày 14/8. Ảnh: Đình Văn

Ngoài ra, nhiều UAV có kích thước rất nhỏ, thường có khung bằng nhựa, trọng lượng chỉ vài trăm gram, nên tín hiệu phản xạ radar rất yếu, khó phân biệt với chim hoặc các vật thể khác.

Tại Tân Sơn Nhất và khu vực lân cận, vùng cấm và hạn chế bay được thiết lập theo hình chữ nhật, dài 40 km, rộng 16 km, lấy khu vực giữa đường băng làm tâm. Khi khởi động một số loại flycam, drone trong phạm vi này, hệ thống sẽ cảnh báo người sử dụng.

Tuy nhiên, theo thượng tá Chiến, một số trường hợp có thể can thiệp vào phần mềm để thiết bị hoạt động trái phép. Một số UAV còn được lập trình sẵn tọa độ GPS, tự động bay đến vị trí xác định rồi quay về trong thời gian ngắn, khiến việc truy tìm nguồn điều khiển phức tạp hơn.

"Vì vậy, để phát hiện thiết bị vi phạm vùng cấm bay, đơn vị phải quan sát trực quan và từ các đài vọng", thượng tá Chiến nói.

Sân bay Tân Sơn Nhất cùng với vùng cấm và hạn chế bay. Đồ họa: Hoàng Thanh

Ông Hồ Minh Tấn, Phó cục trưởng Hàng không, cũng tỏ ý lo ngại khi hệ thống kiểm soát không lưu tại sân bay hiện chưa có thiết bị tự động chuyên dụng để nhận diện UAV. Việc phát hiện vật thể xâm nhập chủ yếu dựa vào quan sát bằng mắt thường hoặc ống nhòm.

Trong khi đó, ở giai đoạn cất và hạ cánh, máy bay hoạt động ở độ cao thấp và phi công có rất ít thời gian để phát hiện, xử lý nguy cơ từ các vật thể lạ.

Ngoài UAV, hoạt động bay ở Tân Sơn Nhất còn thường xuyên đối mặt nguy cơ từ việc thả diều.

Theo hướng khai thác, máy bay cất cánh qua khu vực Đông Bắc, gần các phường Tây Thạnh và Đông Hưng Thuận; khi hạ cánh, tàu bay tiếp cận từ phía Tây Nam, qua khu vực Gò Vấp và An Nhơn. Các vùng lân cận có nhiều bãi đất trống tại khu công nghiệp Tân Bình, dọc kênh Tham Lương và khu Bình Hưng Hòa, nơi thường có người thả diều, trong đó nhiều loại kích thước lớn.

Thượng tá Tạ Đình Chiến dẫn chứng vụ nhóm người thả diều khung thép rộng gần 4 m2, kéo bằng dây thừng nối với bộ tời trên ôtô tối 13/8. Diều bay ở độ cao tới 400 m, cách đường băng máy bay cất cánh khoảng 3 km, tiềm ẩn nguy cơ va chạm cao.

Nhiều người dân thả diều ở khu đất trống gần khu công nghiệp Tân Bình, phường Tây Thạnh, vị trí này gần đường cất cánh của sân bay Tân Sơn Nhất. Nhìn từ xa giống như máy bay xuyên qua những con diều. Ảnh: Trần Sơn

Để tăng khả năng phát hiện và xử lý thiết bị lạ xâm nhập, Sư đoàn 367 đã bổ sung hai radar tầm thấp cùng hệ thống quang ảnh nhiệt kiểm soát vùng trời sân bay. Đơn vị cũng phối hợp các lực lượng lập tổ chế áp UAV ở vòng trong và vòng ngoài khu vực cất, hạ cánh, đồng thời tăng cường các đài quan sát để phát hiện sớm nguy cơ.

Theo PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, nguyên chủ nhiệm bộ môn Kỹ thuật hàng không, Đại học Bách khoa TP HCM, thành phố có thể tham khảo kinh nghiệm quốc tế để xây dựng hệ thống chuyên dụng phát hiện UAV.

Hệ thống này có thể kết hợp radar, cảm biến tần số vô tuyến, hồng ngoại, quang học và công nghệ AI nhằm phát hiện sớm các thiết bị bay nhỏ.

Theo ông Tống, nhiều sân bay tại Anh, Đức, Singapore từng đối mặt tình trạng UAV xâm nhập và đã đầu tư nâng cấp hệ thống cảnh báo. Việc thiết lập vùng đệm quanh sân bay cũng giúp tăng khoảng cách, tạo thêm thời gian phát hiện và xử lý vật thể bay từ xa.

Về phía cơ quan quản lý, Cục Hàng không kiến nghị đầu tư hệ thống chuyên dụng để phát hiện, cảnh báo sớm và chế áp UAV khi cần thiết, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào quan sát trực tiếp và thông báo thủ công.

Cơ quan này cũng đề xuất hoàn thiện chế tài hành chính, hình sự đủ sức răn đe đối với tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tàu bay không người lái.

'Thủ phạm' khiến Tân Sơn Nhất nhầm vật thể là UAV, 21 chuyến bay ảnh hưởng

Ba con diều gắn đèn chớp bị nhầm là UAV khiến Tân Sơn Nhất tạm dừng cất, hạ cánh 14 phút, ảnh hưởng 21 chuyến bay, một chuyến phải chuyển hướng xuống...

Bấm xem >>