Sự trỗi dậy của ông trùm Budanov hé lộ điều gì về chiến lược của ông Zelensky và sự dịch chuyển quyền lực ở Ukraine

Cùng với các nguồn tin am hiểu về chính trường cấp cao, hãng tin NV của Ukraine phân tích việc bổ nhiệm Giám đốc Tình báo Quốc phòng Kyrylo Budanov làm người đứng đầu Văn phòng Tổng thống có thể ảnh hưởng như thế nào đến chính phủ, xã hội Ukraine và chính bản thân ông Budanov.

Ông Kyrylo Budanov, người mới được bổ nhiệm làm Trưởng Văn phòng Tổng thống và Tổng thống Volodymyr Zelensky (Ảnh: Cơ quan báo chí Văn phòng Tổng thống)

Cuối năm 2025, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã báo hiệu những thay đổi lớn trong chính sách đối nội. Những thay đổi này diễn ra nhanh chóng: vào ngày 2 tháng 1, ông tuyên bố đã đề nghị chức vụ Chánh Văn phòng Tổng thống cho Kyrylo Budanov, người đứng đầu Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR).

Ông Zelensky nói: “Ukraine hiện cần tập trung hơn vào các vấn đề an ninh, phát triển Lực lượng Quốc phòng và An ninh, và con đường ngoại giao trong các cuộc đàm phán – và Văn phòng Tổng thống sẽ đảm nhiệm việc thực hiện chính xác những mục tiêu chiến lược này”. Ông cũng nói thêm rằng ông Budanov có kinh nghiệm chuyên môn và năng lực để đạt được kết quả.

Ngay sau đó, người đứng đầu cơ quan tình báo sắp mãn nhiệm đã xác nhận ông đã chấp nhận lời đề nghị.

Ông Zelensky cũng giao nhiệm vụ cho ông Budanov, phối hợp với thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia cùng các quan chức và cơ quan khác, cập nhật và trình phê duyệt khuôn khổ chiến lược quốc phòng và phát triển cốt lõi của Ukraine, cùng với các bước tiến tiếp theo.

NV phân tích việc ông Budanov chuyển đến phố Bankova, nơi đặt Văn phòng Tổng thống, có ý nghĩa gì và những hậu quả mà nó có thể mang lại.

Quyền lực của Yermak đã suy yếu

Yevheniia Kravchuk, phó lãnh đạo phe Người phục vụ nhân dân trong quốc hội, nói với NV rằng Tổng thống Volodymyr Zelensky sẽ tập trung vào hai ưu tiên chính trong năm 2026: tăng cường năng lực quốc phòng của đất nước và thúc đẩy tiến trình đàm phán ngoại giao. Theo bà, ông Zelensky coi Kyrylo Budanov là ứng cử viên tốt nhất để dẫn dắt cả hai mặt trận này. Bà cho biết, vai trò mới sẽ cho phép người đứng đầu cơ quan tình báo có phạm vi hoạt động rộng hơn trong các lĩnh vực này.

Đồng thời, nhà phân tích chính trị Ihor Reiterovych tin rằng việc bổ nhiệm này báo hiệu ý định của ông Zelensky nhằm tái cấu trúc một phần cách thức hoạt động của Văn phòng Tổng thống. Hệ thống mà ông xây dựng cùng với Andriy Yermak, người từng là “cánh tay phải” và chánh văn phòng lâu năm của ông, giờ đây dường như đang hướng tới sự chuyển đổi.

Trước những căng thẳng được cho là giữa Budanov và Yermak, Reiterovych cho rằng Yermak có thể bị đẩy ra xa hơn khỏi quá trình ra quyết định, mặc dù không nhất thiết bị tước bỏ hoàn toàn ảnh hưởng.

Tổng thống Zelensky cách chức ông Yermak khỏi các vị trí cấp cao trong chính phủ.

“Volodymyr Oleksandrovych rất coi trọng các mối quan hệ cá nhân", nhà phân tích cho biết. “Chúng ta không biết Yermak đang làm gì đằng sau hậu trường hiện nay, vì vậy tôi sẽ không vội vàng tuyên bố chương này đã khép lại".

Ông Reiterovych lưu ý rằng một bước ngoặt quan trọng có thể xảy ra nếu các cơ quan chống tham nhũng của Ukraine chính thức đưa ra thông báo nghi ngờ đối với ông Yermak.

Theo chuyên gia, về phần Budanov, ông ấy có thể sẽ đảm nhiệm chính sách quân sự-ngoại giao.

“Ông Zelensky tuyên bố Văn phòng Tổng thống sẽ xử lý những vấn đề này,” ông Reiterovych chỉ ra. “Đó là sự vượt quyền trực tiếp đối với Hiến pháp với tất cả sự tôn trọng, bởi vì những vấn đề này không thuộc thẩm quyền của người đứng đầu Văn phòng. Nhưng sự việc đã rồi. Có lẽ ông Yermak vẫn sẽ giám sát một số vấn đề nội bộ".

Reiterovych không loại trừ khả năng thay đổi nhân sự thêm nữa, điều có thể làm suy yếu thêm hệ thống mà Yermak đã xây dựng.

Những thay đổi lớn cũng có thể ảnh hưởng đến chính Văn phòng Tổng thống, điều này sẽ là một bước đi hợp lý nếu ông Budanov đưa đội ngũ riêng của mình vào. Tuy nhiên, nhà phân tích không tin rằng những thay đổi này sẽ có ý nghĩa hệ thống sâu rộng.

“Người duy nhất mà mọi người vẫn còn lo lắng, dù nhiều người đã bắt đầu quên ông ấy — là Phó Chánh Văn phòng Oleh Tatarov", nhà phân tích nói. "Liệu ông ấy sẽ ở lại hay ra đi? Theo một cách nào đó, đó sẽ là một thử thách đối với Budanov trong những năm đầu nhiệm kỳ. Ông ấy cần phải thể hiện lập trường của mình về những vấn đề này. Chúng ta hãy chờ xem ông ấy xử lý nó như thế nào".

Trong khi đó, một nguồn tin từ phe nghị sĩ ủng hộ ông Zelensky nói với NV rằng ông Yermak đã hoàn toàn mất quyền lực. Do mâu thuẫn với ông Budanov, nguồn tin cho biết bất kỳ ảnh hưởng nào trong tương lai của người cộng sự thân tín trước đây của ông Zelensky đối với các quyết định được đưa ra tại Văn phòng Tổng thống hoặc chính phủ nói chung hiện nay là "không thể".

Một lời đề nghị đầy rủi ro dành cho Budanov

Nhà phân tích chính trị Ihor Reiterovych cho biết, ông Budanov không kém phần tham vọng so với Yermak, nhưng không giống như người tiền nhiệm, người đứng đầu cơ quan tình báo đã xây dựng được hình ảnh tích cực trước công chúng.

Không thể nói chắc chắn lý do tại sao Budanov lại đồng ý lãnh đạo Văn phòng Tổng thống, nhưng Reiterovych nghi ngờ Tổng thống Zelensky đã đưa ra cho ông "một lời đề nghị rất hấp dẫn" ngoài chính công việc đó.

"Có lẽ đó là cơ hội để ông ấy theo đuổi tham vọng chính trị của mình, nhưng theo hình thức hợp tác cùng ông Zelensky", ông Reiterovych nói. Ông nói thêm rằng vai trò này có thể mang lại cho Budanov “sự đảm bảo lớn hơn” cho tương lai.

Nghị sĩ Yevheniia Kravchuk đưa ra một lời giải thích thực tế hơn. Bà lưu ý rằng vì Budanov là một sĩ quan đang tại ngũ, nên ông ấy đơn giản là không có lựa chọn nào khác ngoài việc tuân lệnh tổng thống, người đồng thời là tổng tư lệnh của Ukraine.

Tuy nhiên, Reiterovych tin rằng quyết định này không được đưa ra chỉ sau một đêm.

“Đây là một bước đi có tính toán – họ phải quyết định hướng đi, đặt cược vào đâu,” ông nói. “Chúng ta có thể sẽ thấy nó diễn ra theo thời gian. Tôi nghi ngờ đây sẽ trở thành một dự án chính trị chung. Nói một cách đại khái, Budanov đã đồng ý lãnh đạo Văn phòng để đổi lấy một số ưu đãi chính trị nhất định và cơ hội mở rộng ảnh hưởng của mình trong một số lĩnh vực nhất định. Chúng ta vẫn chưa có đầy đủ các mảnh ghép".

Ông Reiterovych nói thêm rằng, giờ đây ông Budanov sẽ có nhiều không gian hơn để tác động đến quá trình ra quyết định và tương tác trực tiếp với các nhà lập pháp mà không cần đến các công cụ kiểm soát bổ sung.

Bà Kravchuk, phó chủ tịch đảng của ông Zelensky trong quốc hội, cho biết cơ quan lập pháp kỳ vọng sẽ hợp tác hiệu quả với Văn phòng Tổng thống. Bà nhấn mạnh đến nỗ lực của tổng thống trong việc thể chế hóa hợp tác thông qua các “bộ ba” – các nhóm điều phối gồm một ủy ban quốc hội, một bộ liên quan và một phó chủ tịch Văn phòng.

Nói một cách tổng quát hơn, Reiterovych cho rằng việc bổ nhiệm này cũng có thể nhằm mục đích nâng cao tỷ lệ ủng hộ tổng thống của Zelensky, đặc biệt khi tên tuổi của Budanov ngày càng được công chúng quan tâm.

Theo cuộc thăm dò mới nhất của nhóm nghiên cứu Socis, nếu một cuộc bầu cử tổng thống được tổ chức trong tương lai gần, 30,6% người Ukraine sẽ bỏ phiếu cho ông Zelensky, 29,6% cho Valerii Zaluzhnyi — Đại sứ Ukraine tại Vương quốc Anh và cựu Tổng tư lệnh Lực lượng vũ trang — và 8,1% cho Budanov. Tuy nhiên, nếu vòng hai diễn ra giữa ông Zelensky và người đứng đầu cơ quan tình báo, Budanov sẽ thắng với 56,2%, để lại đương kim tổng thống với 43,8%.

“Rất ít người đứng đầu Văn phòng Tổng thống có thể xây dựng sự nghiệp chính trị thành công sau khi giữ chức Chánh văn phòng", một nguồn tin trong phe Người Tôi Tớ Nhân Dân nói với NV. “Hầu hết họ không còn hoạt động tích cực trong chính trị sau đó".

Tuy nhiên, nguồn tin không coi việc bổ nhiệm Budanov là một động thái nhằm gạt bỏ đối thủ. Thay vào đó, nó báo hiệu rằng người đứng đầu cơ quan tình báo thực sự quan tâm đến chính sách nội địa — bao gồm chiến lược, an ninh, quốc phòng và con đường đàm phán.

“Vấn đề là, nếu ông ấy nhận công việc này, điều đó có nghĩa là ông ấy sẽ phải tìm hiểu sâu hơn về các vấn đề nội bộ", nguồn tin cho biết. “Đó có thể là dấu hiệu cho thấy tham vọng chính trị thực sự trong tương lai".

Bước nhảy vọt vào tương lai — hay sự thu hẹp quyền lực?

Nhà phân tích chính trị Ihor Reiterovych tin rằng công chúng có thể sẽ phản ứng tích cực với sự thay đổi nhân sự ở vị trí Bankova, vì Kyrylo Budanov được "tin tưởng ở mức độ khá cao". Tuy nhiên, ông cảnh báo, mọi chuyện sẽ phụ thuộc vào cách Budanov thể hiện bản thân trong vai trò này.

Reiterovych nghi ngờ rằng người đứng đầu cơ quan tình báo sẽ mạo hiểm tỷ lệ tín nhiệm của mình bằng cách dính líu đến tham nhũng, các giao dịch ngầm hoặc "các hoạt động đáng ngờ".

Theo nhà phân tích, Budanov cũng có khả năng trở thành một nhân vật đáng tin cậy hơn Yermak trong vai trò người đứng đầu nhóm đàm phán của Ukraine, nhờ vào kinh nghiệm phù hợp của ông.

“Xét về hình ảnh, nó trông khá tốt cho ông Zelensky", Reiterovych tiếp tục. “Nhưng hiệu quả đến đâu thì tôi thành thật mà nói, tôi hơi do dự khi dự đoán. Vì một lý do đơn giản: ở đất nước này, chúng ta đã chứng kiến ​​câu chuyện này quá nhiều lần rồi, bạn giết rồng, và rồi bạn trở thành rồng. Và nó đã hạ gục những người mạnh hơn Budanov rất nhiều".

Tuy nhiên, nhà phân tích vẫn để ngỏ khả năng vai trò mới sẽ không hạn chế các lựa chọn của Budanov mà thay vào đó có thể trở thành “bước đệm cho tương lai, gắn liền với một số tham vọng chính trị nhất định".

Reiterovych cũng lưu ý rằng nếu ông Budanov được phép đề cử người kế nhiệm mình làm người đứng đầu HUR, điều đó sẽ báo hiệu rằng ông vẫn giữ một mức độ ảnh hưởng nhất định đối với cơ quan này.

Vị trí đó không tồn tại lâu. Tổng thống Zelensky nhanh chóng tuyên bố rằng cơ quan tình báo sẽ do Oleh Ivashchenko, người đứng đầu hiện tại của Cơ quan Tình báo Đối ngoại Ukraine, lãnh đạo.