Những giới hạn trong lựa chọn quân sự của Mỹ với Iran

Việc Mỹ tăng cường triển khai lực lượng hải quân tại Caribbe nhằm gây sức ép với Venezuela đang khiến Tổng thống Donald Trump gặp hạn chế về phương án quân sự, trong bối cảnh căng thẳng với Iran gia tăng.

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực Caribbe từ mùa thu năm ngoái, trong khuôn khổ chiến dịch gây sức ép nhằm vào Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, hiện đang khiến Washington gặp nhiều hạn chế về lựa chọn nếu xung đột bùng phát với Iran. Nhận định này được các quan chức quốc phòng đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ đưa ra.

Tàu chiến lớn nhất thế giới, tàu sân bay USS Gerald R. Ford của Mỹ, di chuyển ra khỏi vịnh Oslofjord, khu vực Nesodden và Bygdoy, Na Uy, ngày 17/9/2025. Ảnh: Reuters

Không có nhóm tác chiến tàu sân bay nào ở Trung Đông

Theo một quan chức Hải quân Mỹ, Lầu Năm Góc hiện bố trí 12 tàu chiến tại vùng biển Caribbe, trong khi chỉ có 6 tàu chiến tại Trung Đông. Đáng chú ý, hiện không có cụm tác chiến tàu sân bay nào của Mỹ được triển khai tại Trung Đông hoặc châu Âu, sau khi Tổng thống Trump điều nhóm tàu sân bay USS Gerald R. Ford rời Địa Trung Hải sang Caribbe hồi tháng 10/2025. Đây được xem là sự thay đổi đáng kể so với các giai đoạn căng thẳng trước đây giữa Washington và Tehran.

Việc thiếu vắng tàu sân bay – cùng các phi đội tiêm kích, trực thăng và máy bay tác chiến điện tử đi kèm – khiến số lượng máy bay quân sự Mỹ có thể triển khai tại khu vực Trung Đông bị giới hạn, chủ yếu phụ thuộc vào khả năng tiếp cận các căn cứ của các quốc gia đối tác.

Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh tác chiến hải quân Mỹ, ngày 14/1 nhấn mạnh rằng các lực lượng hải quân Mỹ “luôn sẵn sàng hoạt động ở bất kỳ đâu trên thế giới”, song cũng thừa nhận việc bố trí lực lượng luôn đi kèm rủi ro. Theo ông, nếu các chỉ huy không có trong tay những lực lượng cần thiết, điều đó sẽ tạo ra rủi ro cho nhiệm vụ, cho lực lượng và cho các mục tiêu chiến lược.

Dù vậy, giới chức quốc phòng Mỹ cho rằng việc thiếu tàu sân bay không đồng nghĩa với việc quân đội Mỹ không thể hành động nếu Tổng thống Trump quyết định cho phép tiến hành các cuộc tấn công nhằm đáp trả việc chính quyền Iran trấn áp người biểu tình.

Lầu Năm Góc vẫn có thể tiến hành các đợt tấn công bằng tên lửa hành trình Tomahawk từ các tàu khu trục đang triển khai tại Trung Đông, đồng thời sử dụng các tiêm kích triển khai trong khu vực hoặc máy bay ném bom xuất phát trực tiếp từ lãnh thổ Mỹ.

Tướng Joseph Votel đã nghỉ hưu, cựu Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cho biết trong cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6/2025, các máy bay ném bom của Mỹ đã cất cánh từ các căn cứ trong nước.

Theo ông Votel, Mỹ hiện có hạ tầng quân sự và các thỏa thuận hợp tác đã được thiết lập đầy đủ, cho phép nhanh chóng điều động lực lượng và khí tài tới khu vực cần thiết.

Trong cuộc trao đổi với các phóng viên tại Phòng Bầu dục ngày 14/1, khi được hỏi liệu ông có loại trừ khả năng tập kích Iran hay không, Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ vẫn không loại trừ khả năng hành động quân sự với Iran. Tuy nhiên, ông nói rằng chính quyền Mỹ sẽ tiếp tục chờ đợi và theo dõi.

“Chúng tôi sẽ theo dõi và xem tiến trình ra sao. Nhưng chúng tôi đã nhận được một tuyên bố rất tốt, rất đáng tin cậy từ những người nắm rõ tình hình. Họ nói rằng sẽ không có các vụ xử tử. Chúng tôi vừa được thông báo là sẽ không vụ có vụ xử tử nào. Tôi hy vọng điều đó là đúng, đó là một điều rất quan trọng”, ông Trump nói thêm.

Trước đó, ông Trump từng nhiều lần ám chỉ khả năng hành động, kêu gọi công dân Mỹ rời Iran và gửi thông điệp tới người biểu tình ở Iran rằng “sự giúp đỡ đang trên đường tới”.

Nhiều phương án dang được đặt lên bàn

Theo Trung tướng không quân Mỹ đã nghỉ hưu David Deptula, Washington có thể sử dụng các căn cứ tại Jordan, Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất để triển khai tiêm kích và máy bay hỗ trợ. Ngoài ra, Mỹ cũng có thể điều máy bay từ các căn cứ ở châu Âu như Lakenheath (Anh), Aviano (Italy) và Spangdahlem (Đức).

Ông Deptula nhấn mạnh rằng điều quan trọng không phải là máy bay xuất phát từ đâu, mà là khả năng tác chiến của chúng. Theo ông, các máy bay ném bom tầm xa đặt tại Mỹ “có thể vươn tới bất kỳ khu vực nào trên thế giới chỉ trong vài giờ”.

Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt cũng cho biết các cuộc không kích chỉ là một trong “rất nhiều phương án” mà Tổng thống Mỹ đang cân nhắc. Ngoài biện pháp quân sự, các lựa chọn khác bao gồm tăng cường hoạt động thông tin trên không gian mạng, triển khai các biện pháp tấn công mạng bí mật nhằm vào hạ tầng quân sự và dân sự, cũng như áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt.

Tuy nhiên, theo các cựu quan chức quốc phòng, việc không có tàu sân bay sẽ khiến quân đội Mỹ gặp khó khăn hơn trong việc nhanh chóng hình thành một “gói tấn công” hoàn chỉnh – vốn cần thêm các tiêm kích hộ tống và máy bay tác chiến điện tử để bảo vệ lực lượng tấn công chính.

Đô đốc Caudle nhận định rằng hải quân Mỹ hoàn toàn có thể điều động lực lượng tới bất kỳ khu vực nào trong vòng 2 tuần, song điều đó vẫn cần thời gian và sự chuẩn bị.

Một thách thức khác đối với Washington là việc bảo vệ binh sĩ Mỹ đang triển khai tại Trung Đông trở nên phức tạp hơn nếu không có tàu sân bay và các tàu khu trục trang bị hệ thống phòng thủ Aegis, vốn có khả năng đánh chặn tên lửa.

Dù vậy, các quan chức và chuyên gia cho rằng Mỹ vẫn có thể bảo vệ lực lượng của mình thông qua các biện pháp khác, bao gồm hệ thống Patriot và các mạng lưới phòng không của các đối tác khu vực. Mới đây, Mỹ đã mở một “trung tâm điều phối” tại căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar nhằm tăng cường khả năng tích hợp phòng thủ tên lửa với các nước đồng minh.

Trong khi đó, năng lực quân sự của Iran được cho là đã suy giảm đáng kể trong những tháng gần đây do các cuộc không kích của Israel và Mỹ. Các đòn tấn công của Israel trong năm 2024 đã phá hủy phần lớn hệ thống phòng không chiến lược của Iran và làm gián đoạn nghiêm trọng các cơ sở sản xuất tên lửa. Các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6/2025 cũng làm suy yếu đáng kể khả năng phát triển vũ khí hạt nhân của Tehran.

Iran cảnh báo đáp trả

Reuters ngày 14/1 dẫn nguồn tin từ hai quan chức châu Âu cho biết Mỹ có thể can thiệp quân sự vào Iran trong vòng 24 giờ tới. Một quan chức Israel cũng nói rằng dường như ông Trump đã quyết định can thiệp, mặc dù phạm vi và thời điểm vẫn chưa rõ ràng.

Trước đó Iran đã cảnh báo các nước láng giềng rằng nước này sẽ có biện pháp trả đũa nếu Mỹ tấn công. “Tehran đã thông báo với các nước trong khu vực, từ Saudi Arabia và UAE đến Thổ Nhĩ Kỳ, rằng các căn cứ của Mỹ ở những nước này sẽ bị tấn công nếu Mỹ nhắm mục tiêu vào Iran”, một quan chức cấp cao Iran cho biết.

Tư lệnh Lực lượng vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohammad Pakpour ngày 14/1 cũng tuyên bố Lực lượng của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đang ở trong trạng thái sẵn sàng cao nhất để đáp trả các cuộc tấn công.

“Lực lượng của chúng tôi đang ở trạng thái sẵn sàng cao nhất để đáp trả một cách dứt khoát bất kỳ sai lầm nào của đối phương”, ông Pakpour nói.

Ông Pakpour nhấn mạnh các hành động của Israel và Mỹ trên lãnh thổ Iran “sẽ không bao giờ bị lãng quên và sẽ được đáp trả vào thời điểm thích hợp”.

Nhiều nước châu Âu kêu gọi công dân rời khỏi Iran

Nhiều nước châu Âu kêu gọi công dân rời khỏi Iran trước tình hình an ninh bất ổn và làn sóng biểu tình chống chính phủ kéo dài tại quốc gia Trung Đông...

Bấm xem >>